Heimsókn VOR-félaga á Biofach in Nürnberg

Í febrúar skipulagði VOR ferð til Nürnberg á stórsýninguna Biofach sem alfarið er tileinkuð lífrænni framleiðslu, en félagið fékk styrk úr þróunarfé garðyrkju til fararinnar.

Sýningin er hefðbundin vörusýning með fjölbreyttu sniði því hún hýsir einnig ýmsa viðburði, vinnustofur og fyrirlestra sem fjalla um aðföng, afurðir og starfsskilyrði í heimi lífrænnar framleiðslu.

Sýningin spannar allt frá sérhæfðum landbúnaðartækjum og framleiðslutækjum, upp í vandaðar snyrtivörur, en fjölbreytt flóra matvöru á þó stærsta sviðið. Nýsköpun og vöruþróun eru gerð góð skil með sérstakri sýningu enda nýsköpun mikilvægur drifkraftur í lífræna geiranum, og gestir velja þar sigurvegara í hverjum vöruflokki. Að þessu sinni sýndu um 2.200 fyrirtæki frá 90 löndum vörur sínar, og áætlað er að 32.000 gestir hafi heimsótt sýninguna að þessu sinni.

Að vanda voru vörur frá Danmörku áberandi á sýningunni, ferskvörur, unnar neytendavörur og ýmsar drykkjarvörur. Það sem vakti sérstaka athygli undirritaðrar sem áhugamanneskju um grænmetisfæði var fjölbreytt úrval bauna sem danskir ræktendur kynna nú til leiks. Danmörk á um 100 ára langa sögu um ræktun á baunum en lífrænir bændur þar í landi hafa undanfarin ár þróað hana sem nú skilar sér í fjölbreyttari flóru neytendavöru úr jurtaríkinu. Sýndar voru níu tegundir, þeirra á meðal voru favabaunir (akurbaunir), linsubaunir og sæt lúpína.

Á Norðurlöndum hafa lífrænir bændur getað dregið úr áburðarnotkun í kjölfarið á ræktun belgjurta því þær fanga köfnunarefni úr andrúmsloftinu. Um þetta hafa t.d. Danir nú sett skýr markmið en ræktun belgjurta er auk þess orðin skylda skv. evrópsku vottunarreglunum.

Sérþekking innan IFOAM

IFOAM er skammstöfun fyrir Alþjóðleg samtök lífrænna landbúnaðarhreyfinga og þátttaka samtakanna á Biofach skipar mikilvægan vettvang í félagsneti þeirra, sem nær til yfir 100 landa. IFOAM stendur fyrir fjölda málstofa og fyrirlestra um stöðu greinarinnar og hin ýmsu hugðarefni lífrænna bænda. Kynslóðaskipti í landbúnaði og nýliðun var sérstakt viðfangsefni á nokkrum málstofum og þar fjallað um hugmyndir og dæmi um leiðir til að kveikja áhuga ungs fólks á ræktun og matvælaframleiðslu. Lífrænn landbúnaður er að sækja í sig veðrið víða um heim með aukinni tækniþróun sem nú er að auðvelda slíka ræktun í löndum líkt og í Brasilíu og víða í Afríku. Í sumum löndum hér á norðurhveli, þar sem hlutfall vottaðs ræktarlands var orðið mjög hátt, s.s. í Finnlandi og Svíþjóð, hefur þó orðið ákveðið bakslag og lítur út fyrir að þau áföll sem urðu í Covid, m.a. með tilheyrandi verðbólgu og skorti á aðföngum, séu enn óbætt.

Heimsókn á lífrænt býli Schlucksupp-fjölskyldunnar

Að loknum annasömum dögum á Biofach fór VOR-hópurinn í vettvangsheimsókn til Heidelberg til unga bóndans Michael Schlicksupp sem stefnir að lífrænni ræktun á 20 ha lands sem hann er að taka við af foreldrum sínum en þar er nú unnið skv. aðlögun að lífrænum búskaparháttum. Einnig eru fjórir ha undir þaki, í gróðurhúsum þar sem ræktað er í beðum, þ.e.a.s. í jarðvegi.

Schlicksupp Gemüsebau er rótgróið fyrirtæki með fjölbreytta ræktun matjurta í nágrenni Heidelberg. Michael er 4. kynslóð Schlicksupp-bænda en foreldrar hans opnuðu formlega verslun árið 2002 sem aukin áhersla er lögð á. Verslunin var stækkuð árið 2021 og vöruúrvalið aukið til muna til að þjónusta betur íbúa svæðisins sem þar versla reglulega. Allt að 70% af afurðum býlisins eru nú seldar á staðnum sem verður að teljast gott. Fjölskyldan hikar ekki við að fylla hillurnar af öðru grænmeti en sínu eigin utan ræktunartímans og bjóða einnig vörur frá öðrum þýskum handverksframleiðendum. Mikið var að gera í búðinni þegar íslenski hópurinn kom þar við á föstudegi, fjórir búðarkassar opnir og girnilegt úrvalið af ferskmeti var lokkandi. Schlicksupp-fjölskyldan hefur einnig tileinkað sér fullvinnslu á grænmeti til að nýta umframmagn og aukaafurðir sem best og bjóða fjölbreytt og spennandi vöruúrval úr eigin ræktun. Hjá fyrirtækinu starfa 35 manns þegar mest er, flest kemur frá Rúmeníu ár eftir ár. Frjálst flæði vinnuafls er að fullu virkjað þarna í hjarta Evrópu og nóg af vinnufúsum höndum. Heimamarkaður Schlicksupp Gemüsebau er býsna stór, í Heidelberg búa 160.000 manns og í „dreifbýlinu“ þar í kring er dæmigert mið-evrópskt landslag með þéttu neti smábæja og þorpa þar sem fólk nýtur þeirra lífsgæða að geta verslað beint frá býli svo nálægt heimili sínu. 

Michael hefur verið staðráðinn í taka upp lífræna ræktun á býlinu allt frá því að hann lærði garðyrkju. Þar kemur til einlægur áhugi hans á jarðrækt og lífríkinu sem býr í jarðveginum, en einnig sú áskorun sem hann sér fyrir sér í framtíðinni og varðar loftslagsbreytingar; gæta þarf að vatnsgæðum og auka viðnámsþol og seiglu jarðvegs í óstöðugra umhverfi. Aðspurður segist Michael sjá fyrir sér ýmsar góðar lausnir og hefur t.a.m. verið að gera tilraunir með ýmsar áburðartegundir með góðum árangri. Sú einhæfni sem er ríkjandi í landbúnaði þegar kemur að helstu aðföngum, s.s. fræjum og áburði, sem almennt er í höndum fárra stórfyrirtækja hugnast honum ekki.

Aðspurður um markaðslegar forsendur segir Michael: „Ég gæti auðvitað farið í allar þessar breytingar án vottunar en lífræna vottunarmerkið er mikilvægur gæðastimpill og færir mér ákveðna markaðssetningu með því að birtast á umbúðum vörunnar. Ég þarf þá ekki að byrja á núlli að segja einhverja sögu, það er búið að segja ákveðna sögu með því að birta merkið. Ég fæ auk þess virðisauka til að vega upp á móti aukinni vinnu, og viðskiptavinirnir verða ánægðir með betri vöru sem styrkir okkar orðspor.“

Ég spyr Michael auðvitað út í kynslóðaskipti og hvaða kostir standi honum til boða sem ungur lífrænn bóndi sem tekur við stóru býli. Faðir Michaels er 56 ára gamall og því ekki seinna vænna að fara skipulega í kynslóðaskiptin! Feðgarnir hafa af þýskri nákvæmni gert áætlun um aðlögun að lífrænum framleiðsluháttum en í hverju skrefi eru 4–5 hektarar undir. Þeir leggja áherslu á að aðlaga ræktunina eftir tegundum, t.a.m. er nú allt hnúðkál lífrænt ræktað, enda gerir lífræn vottun ekki ráð fyrir að tegundir séu ræktaðar lífrænt og hefðbundið innan sama fyrirtækis.

„Stuðningskerfið í landbúnaði er mjög lagskipt hér í Þýskalandi, grunneiningin hvað mig snertir er jarðræktarstuðningur sem miðast við hektarafjölda og ég fæ meira greitt fyrir lífrænt ræktað land. Hér í Þýskalandi er oft veittur stuðningur út á einstaka aðgerðir, s.s. að rækta blóm í jaðri akranna eða nota lífrænar varnir. Því lengra sem þú ferð inn í lífræna kerfið eru fleiri möguleikar en í hreinskilni sagt þá hef ég ekki tileinkað mér það skýrsluhald og skriffinnsku sem þarf til að njóta þeirra styrkja að fullu, það bíður betri tíma. Annars er mikill stuðningur og hjálp í boði til að uppfylla vottunina og auðvelt að nálgast upplýsingar og jafnvel ráðgjöf án þess að það kosti neitt,“ segir Michael.

Aðspurður um fjárhagslega aðstoð við kaupin á býlinu segir Michael að lokum: „Í Þýskalandi er erfðaskattur mun hagstæðari í fjölskyldufyrirtækjum sem ganga í gegnum kynslóðaskipti. Lánastofnanir horfa til allt að 40 ára við fjármögnun og einnig standa til boða græn lán, það sem flokkast sem græn starfsemi greiðir því lægri vexti.“

Það verður fróðlegt að fylgjast með gengi og áætlunum Michaels sem hefur góðar forsendur til þess að láta reksturinn blómstra í framtíðinni öllum til hagsbóta.

Höfundur er fulltrúi Íslands í Evrópuhóp IFOAM, stjórnarmaður í VOR og lífrænn bóndi í Vallanesi.