Niðurstöður skýrsluhaldsársins í nautakjötsframleiðslunni 2025
Niðurstöður skýrsluhaldsársins í nautakjötsframleiðslunni 2025 hafa verið reiknaðar og birtar á vef Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins, www.rml.is. Hér verður farið yfir helstu tölur úr uppgjörinu.
Uppgjör fyrir nautakjötsframleiðsluna nær til þeirra búa sem halda holdakýr. Enn er þetta yfirlit þeim annmörkum háð að niðurstöður ná ekki yfir þær holdakýr sem eru á búum þar sem einnig er um að ræða mjólkurframleiðslu. Þetta hefur sína kosti og galla. Kosturinn er sá að uppgjörið tekur til sérhæfðra búa með holdakýr en gallinn er hins vegar að ekki eru allar holdakýr með í uppgjörinu.
Skýrsluhald nautakjötsframleiðslunnar árið 2025 nær til 111 búa og þar af er að finna holdakýr af erlendu kyni á 90. Búunum fækkar því um eitt milli ára en fjöldi búa þar sem er að finna holdakýr af erlendu kyni stendur í stað. Kýr á þessum búum voru við uppgjör ársins 3.333 talsins, sem er fjölgun um 39 frá árinu áður. Meðalfjöldi kúa á búi var 30,0 samanborið við 29,4 árið áður og reiknast þessar kýr yfir í 27,3 árskýr á bú en voru 27,7 árið 2024. Alls var um að ræða 2.466 skráða burði á þessum búum á árinu 2025 sem jafngildir 0,74 burðum/kú. Þetta er fækkun um 253 burði eða um 0,08 burði á kú milli ára.
Kjötframleiðsla og flokkun ársins 2025
Heildarframleiðsla ársins á þessum 111 búum nam um 786 tonnum og því nær uppgjörið til 54 tonnum minna kjöts en árið áður. Þetta þýðir að þessi bú framleiða nálægt 17% alls nautgripakjöts á landinu. Meðalframleiðsla á bú var 7.079 kg en heildarfjöldi slátraðra gripa var 2.909. Sambærilegar tölur frá fyrra ári eru 7.501 kg og 3.174 gripir. Meðalfallþungi kúa frá þessum búum var 234,1 kg, en hann reyndist 227,1 kg árið áður og meðalþungi ungneyta var 277,1 kg en þau vógu til jafnaðar 273,9 kg 2024. Til jafnaðar var ungneytunum fargað 705,9 daga gömlum eða 6,1 degi eldri að meðaltali en á árinu 2024. Það jafngildir vexti upp á 382,7 g/ dag, reiknuðum út frá fallþunga, en sambærileg tala frá fyrra ári var 381,3 g/dag. Til samanburðar var slátrað 9.307 (9.558) ungneytum á landinu öllu sem vógu 260,5 (257,1) kg að meðaltali við 736,4 (732,0) daga aldur. Tölur innan sviga eru frá 2024. Þessi sérhæfðu bú sem yfirlitið nær til ná því gripunum þyngri við lægri aldur að jafnaði, eins og undanfarin ár, og fer bilið vaxandi. Heilt yfir eru ungneyti þyngri en árið áður og örfáum dögum eldri við förgun.
Ef litið er á flokkun gripanna var meðalflokkun ungneyta á þessum búum 6,4 (6,3) á meðan meðalflokkun ungneyta yfir landið er 5,1 (5,0). Flokkun er því mun betri á þessum búum til jafnaðar, rétt eins og árið áður. Rétt er að hafa í huga að meðalflokkun er reiknuð þannig að flokkunum er gefið tölugildi þar sem P = 2, O = 5, R = 8, U = 11 og E = 14. Meðalgripurinn á landinu öllu er því nálægt því að flokkast í O.
Frjósemi
Á árinu 2025 fæddust 2.466 kálfar á þessum búum og reiknast meðalbil milli burða 458 (457) dagar. Bil milli burða er því rúmlega 15 mánuðir sem er töluvert lengra en svo að meðalkýrin nái einum burði á ári. Framleiðsla nautakjöts með holdakúm verður tæpast arðbær hérlendis nema að þessi þáttur taki breytingum til batnaðar. Við þetta bætist að hlutfall dauðfæddra kálfa við 1. burð er 11,1% (12,2%), 3,7% (4,3%) við aðra burði og vanhöld frá 0-6 mánaða 2,9% (2,6%) þannig að fjöldi kálfa til nytja verður töluvert langt innan við kálf á kú á ári. Tölur í svigum hér eru frá fyrra ári. Í heildina dregur umtalsvert úr vanhöldum sem er af hinu góða.
Notkun sæðinga á þessum búum dróst heldur saman hlutfallslega milli ára. Þannig voru sæddar 478 kýr á árinu 2025 samanborið við 476 kýr árið áður en hlutfall sæddra kúa fór úr 14,5% í 14,35. Sæddar kýr af erlendu kyni voru 396 af þessum 478 sem sæddar voru. Til jafnaðar voru kýrnar sæddar 1,3 (1,3) sinnum og að meðaltali liðu 92,3 (108,6) dagar frá burði til 1. sæðingar. Þar hafa mál færst til betri vegar og þær kýr sem eru sæddar eru nálægt því að ná að bera með 12 mánaða millibili. Þrátt fyrir það er þetta þáttur sem huga þarf alvarlega að.
Tölum úr skýrsluhaldinu ber saman við afkomutölur. Búum fer nú fækkandi, meðalbúið stækkar og þau bú sem notfæra sér anguserfðaefnið eru greinilega að ná stórstígum framförum.
Árangur einstakra búa
Það bú sem náði mestum meðalþunga gripa á nýliðnu ári, eins og árið áður, var Breiðaból á Svalbarðsströnd þar sem meðalfallþungi 35 gripa var 379,0 kg. Annað búið á þessum lista er Reykir í Tungusveit með meðalfallþunga upp á 376,1 kg og þriðja í röðinni er Ytri-Hólmur I undir Akrafjalli þar sem meðalfallþunginn var 370,7 kg. Í töflu 2 má sjá þau 10 bú sem náðu mestum meðalfallþunga á árinu 2025.
Eitt er að ná sláturgripum þungum, annað er að ná þeim sem þyngstum á sem skemmstum tíma. Góður mælikvarði á það er vaxtarhraði. Í töflu 3 er listi yfir þau bú sem náðu mestum meðalvaxtarhraða gripa á árinu 2025 og er meðalvöxturinn reiknaður út frá aldri og fallþunga.
Kjötmatið á að gefa góða vísbendingu um kjötgæði og í töflu 4 er að finna lista yfir þau bú sem náðu hæstri einkunn í holdflokkun á árinu 2024. Þar er eins og svo oft holdflokkun umreiknuð í eina tölu þar sem P = 2, O = 5, R = 8, U =11 og E = 14.
Mestur þungi og vöxtur
Þyngsta ungneytið, þ.e. gripur á aldursbilinu 365 til 730 daga (12-30 mán.), sem slátrað var á árinu var sjálft kynbótanautið Lundi 23403 frá Nautís á StóraÁrmóti. Lundi var að sjálfsögðu hreinræktaður angus og vóg 490,9 kg er honum var slátrað við 720 daga aldur. Lundi flokkaðist í UN U3+. Í töflu 5 má sjá þau ungneyti sem náðu yfir 425 kg fallþunga á árinu 2025 en þau voru tólf talsins og frá ellefu búum. Þetta eru allt gripir sem hafa náð sérlega miklum vexti og þar með þunga en athygli vekur að þarna skila nýju angus-nautin ákaflega góðu. Rétt er að taka fram að 16378711278, 16378711193, 16378711204 eru synir Vísis 18400, 16343111396 og 14621810319 eru synir Draums 18402 og 13593110003 er sonur Vals 19402.
Í töflu 6 má sjá þau ungneyti sem náðu mestum daglegum vexti reiknuðum út frá fallþunga. Miðað er við að gripirnir hafi náð a.m.k. 365 daga aldri við slátrun og reiknað er með 20 kg fallþunga við fæðingu. Mestum eða hröðustum vexti ársins náði naut númer 0010 á Efstalandi í Öxnadal. Sá gripur var holdablendingur, undan Laka 22403, 70% angus, 12% íslenskur, 10% limousine og 8% af arfshlut hans ekki skráð á kyn. Vöxtur þessa grips reiknast miðað við áðurnefndar forsendur 832,0 g/dag sem er geysigóður vöxtur og meiri en við höfum áður séð. Þessar tölur og listar yfir þá gripi sem eru þyngstir og ná mestum vexti sýna vel hve holdablendingarnir skara fram úr, einkum og sér í lagi synir og afkomendur yngri angus-nautanna frá einangrunarstöðinni á StóraÁrmóti. Allir gripirnir í töflum 5 og 6 eru synir eða sonarsynir nautanna frá Stóra-Ármóti. Þá verður ekki hjá því komist að nefna þann glæsilega árangur sem náðst hefur í Nýjabæ undir Eyjafjöllum, á Efstalandi í Öxnadal og á Reykjum í Tungusveit. Ef rýnt er í tölur má glöggt sjá að stefnan er að framleiða gripi sem skila miklum vexti og kjötgæðum en ekki endilega gríðarmiklum þunga. Fremur er horft til þess að gripirnir nái góðum sláturþunga á þeim tíma sem hentar og þá þurfi ekki að ala nema einn vetur á húsi. Þannig næst mun meiri framlegð eftir hvern grip sem er undirstaða þess að nautakjötsframleiðsla geti staðið undir sér.
Tölur ársins 2025 gefa til kynna að eldi sláturgripa tekur framförum og vegur þar tilkoma nýja anguserfðaefnisins án efa þungt en tilkomu þess er farið að gæta svo um munar í sláturtölum. Hins vegar er breytileikinn alltof mikill. Því miður nær mikill fjöldi ungneyta ekki 200 kg fallþunga við slátrun. Það vantar því töluvert upp á að eldi gripa til kjötframleiðslu sé nægilega gott þó töluverður hópur nái orðið mjög góðum árangri á því sviði.
Að lokum er full ástæða til þess að óska þeim framleiðendum sem náð hafa góðum árangri við framleiðslu á nautakjöti til hamingju með þann árangur.
