Brostnar forsendur búvörusamninga
Erna Bjarnadóttir, hagfræðingur Mjólkursamsölunnar, segir að stórar spurningar vakni vegna áforma stjórnvalda um breytingu á tollflokkun á mjólkurosti með viðbættri jurtafitu, þannig að slíkar vörur falli í tollfrjálsan tollflokk.
„Það má leiða mjög sterk rök fyrir því að forsendur búvörusamninga bænda við hið opinbera séu brostnar,“ segir Erna og spyr hvort hér sé mögulega gengið þvert gegn markmiðum búvörulaga.
„Þá má nefna að við gerð viðskiptasamninga við Evrópusambandið um landbúnaðarafurðir leit ekki nokkur maður svo á að vörur eins og þessar, sem innihalda jafnvel 85–90 prósent mjólkurhráefni, gætu verið að koma tollfrjálsar til landsins. Allar forsendur búrvörusamninga og viðskiptasamninga um landbúnaðarvörur eru því gerbreyttar og má segja að séu brostnar,“ heldur Erna áfram.
Tvö mál um tollun pitsuosta
Þegar Erna er spurð frekar um þessi mál og meðferð þeirra fyrir íslenskum dómstólum á undanförnum árum, segir hún að eitt mál hafi verið höfðað árið 2021, sem vitnað sé til í áformunum með frumvarpi fjármála- og efnahagsráðherra.
„Það var höfðað af hálfu innflutningsaðila, sem taldi að hann ætti ekki að borga toll af ostinum Festino IQF Mozzarella Pizza Mix, í samræmi við bindandi álit Skattsins. En hann tapaði því máli fyrir héraðsdómi og Landsrétti, fékk ekki áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar og tapaði beiðni um endurupptöku þess fyrir Endurupptökudómi. Dæmt var í öðru máli af sama toga mánudaginn 17. febrúar síðastliðinn. Þar sem innflytjandinn reyndi á ný að hnekkja fyrri niðurstöðu dómstóla með því að krefjast ógildingar á öðru bindandi áliti Skattsins á sambærilegri vöru um tollflokkun á pitsuosti. Dómurinn féll á þann veg að íslenska ríkið var sýknað af kröfum Danól og fyrirtækið dæmt til að greiða 950.000 krónur í málskostnað.
Það sem vekur nokkra furðu er að hér eru boðuð áform um lagasetningu til að hnekkja niðurstöðum íslenskra dómstóla og það jafnvel meðan enn er tekist á fyrir dómstólum um mál af sambærilegum toga. Spyrja má hvort hér sé vegið að þrískiptingu valds á Íslandi sem kveðið er á um í annarri grein stjórnarskrárinnar,“ segir Erna
Ekki lagaleg skuldbinding
Félag atvinnurekenda (FA) fjallaði um þessi mál á vef sínum í kjölfar birtingar þingmálaskrárinnar og fagnaði frumvarpi fjármála- og efnahagsráðherra. Þar segir meðal annars að Evrópusambandið hafi í fyrsta sinn sett Ísland á lista yfir viðskiptahindranir, sem útflutningsfyrirtæki í ESB-ríkjum eru beitt í ríkjum utan sambandsins. Ástæðan sé ákvörðun Skattsins árið 2020, sem tekin hafi verið undir þrýstingi frá fjármálaráðuneytinu, Bændasamtökum Íslands og Mjólkursamsölunni, um að breyta tollflokkun á pitsuosti með íblandaðri jurtaolíu þannig að greiða ætti toll af slíkum vörum. Það hefði verið þvert gegn áliti starfsmanna tollstjóra hjá Skattinum. Með áformum um lagabreytingu nú verði tollflokkuninni breytt aftur til lögmæts horfs.
Erna segir að þarna sé fjallað um tollflokkun á pitsuosti á villandi hátt og litið fram hjá staðreyndum. „Danól ehf., félagsmaður FA, tapaði á öllum stigum mála – bæði í Héraðsdómi Reykjavíkur og Landsrétti. Hæstiréttur hafnaði áfrýjun og síðar hafnaði Endurupptökudómur beiðni um endurupptöku. Þrátt fyrir þetta heldur FA áfram að þrýsta á stjórnvöld að breyta tollflokkun í andstöðu við niðurstöður dómstóla.
FA fullyrðir að Ísland hafi verið sett á „viðskiptahindranalista ESB“ vegna ólögmætrar tollflokkunar, en þetta er einföldun. Noregur hefur verið á þessum lista allavega síðan 2012 án viðskiptalegra afleiðinga, og fjölmörg önnur lönd eru þar einnig. Þetta er fyrst og fremst pólitískt þrýstingsverkfæri ESB, ekki lagaleg skuldbinding.
Fullyrðing FA um að tollflokkunin hafi farið gegn áliti Skattsins stenst ekki. Skatturinn hefur aldrei gefið út annað bindandi álit en að pitsuosturinn eigi að flokkast í 4. kafla tollskrár, eins og íslenskir dómstólar hafa staðfest.
FA virðist frekar verja hagsmuni stórfyrirtækja ESB en íslenskra framleiðenda. Það væri fordæmalaust og hættulegt ef Ísland breytti tollflokkunum vegna erlends þrýstings í stað þess að fylgja eigin
lögum og dómstólum.“
