Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en mánaðar gamalt.
Úrgangsstjórnun á undanhaldi
Menning 22. janúar 2024

Úrgangsstjórnun á undanhaldi

Höfundur: Sigrún Pétursdóttir

Fréttir í lok síðasta árs einkenndust af ofgnótt og neyslu, rusl flæddi upp úr ruslatunnum landsmanna og tilraunir til flokkunar fóru ofan garðs og neðan. Ólga var í fólki varðandi sorphirðuna og helst þótti mörgum tunnurnar ekki losaðar nægilega oft á meðan sorphirðumenn stóðu í ströngu við að benda almúganum á að frauðplastbakki ætti ekki heima í pappírstunnunni.

Á meðan við erum mörg hver hlynntust því að ganga sómasamlega um er ofneysla æ stærri skuggi á heimsbyggðinni allri og finnast dæmi þess hvar sem fæti er niður stigið.

Rannsóknarskýrsla LICADHO

Til að mynda má líta á rannsóknar­skýrslu kambódísku mannréttindasamtakanna, LICADHO, (Cambodian League for the Promotion and Defence of Human Rights) sem byggð er á heimsóknum í yfir tuttugu múrsteinaverksmiðjur landsins. Eru verksmiðjurnar stað­ settar í Phnom Penh, höfuðborg Kambódíu, og nærliggjandi héraði þess, Kandalhéraði, en grunur lék á að fataúrgangur fjölmargra alþjóðlegra vörumerkja kæmu við sögu sem eldsneyti verksmiðjanna.

Kom skýrslan út á síðasta ári og mátti í henni finna merkin Adidas, C&A, LPP's Cropp og Sinsay, Disney, Gap, Old Navy, Athleta, Lululemon Athletica, Walmart's No Boundaries, Primark, Sweaty Betty, Reebok, Tilley Endurables, Under Armour og Venus Fashion, en listinn er ekki tæmandi.

Var úrgangur á borð við plast og gúmmí brenndur í þriðjungi verk­ smiðjanna með það fyrir augum að spara eldsneytiskostnað, en án þess að nokkur leyfi eða stjórn væri á. Rétt er þó að hafa vandlega yfirsýn þegar brennsla fataúrgangs á í hlut enda innihalda fataleifar oft eitruð efni á borð við klór, formalín og ammoníak, svo og þungmálma, PVC og kvoðu sem notuð er við litun. Sum hættulegustu efnin sem myndast og losna við slíka eyðingu eru svo einmitt þau sem koma frá brennandi plasti. Má þar helst nefna fjölhringja kolvatnsefni eða PAH (Polycyclic aromatic hydrocarbons), þekkt sem krabbameinsvaldur.

Almenn loftmengun vegna brennslu fataúrgangs getur að auki ollið öndunarerfiðleikum, svæsnum höfuðverk, lungna­ sýkingum o.fl. enda kom fram í skýrslu LICADHO að starfs­ menn múrsteinaverksmiðjanna kvörtuðu reglulega um mígreni, blóðnasir og aðra vanlíðan.

Saklaus þar til sekt er sönnuð

Aðspurð vildu flest fyrirtækjanna sem áttu hlut að máli koma því á framfæri að brennsla úrgangs í ofnum múrsteinsverksmiðja væri ekki hluti af umhverfisstefnu þeirra. Erlendir miðlar ýmissa fréttastofa fóru á stúfana og eftirfarandi kom í ljós:

Forsvarsmenn Adidas segja að þegar sé hafin rannsókn á hvort úrgangur þeirra fari í gegnum viðurkenndar förgunarleiðir, þá með tilliti til brennslu, en umhverfisstefna fyrirtækisins kveður á um að öllu úrgangsefni frá fatabirgjum verði að farga undir eftirliti. 

Þá er talin til stjórn loftgæðaeftirlits og endurvinnslustöðvar sem hafa leyfi sitt frá stjórnvöldum.

Lidl sagðist taka skýrslu LICADHO mjög alvarlega, hafin væri rannsóknarvinna á málinu, en enn sem komið er væru frekari upplýsingar ekki komnar á borðið á meðan Sweaty Betty neitaði að tjá sig að öðru leyti en að segjast vinna náið með birgjum til að tryggja að fullu samræmi við siðareglur um umhverfismál.

LPP sagðist ekki vita til þess að textílúrgangur fyrirtækisins væri brenndur í múrsteinsofnum og sagðist áætla að skipuleggja vitundarvakningu snemma árs 2024 fyrir umboðsmenn sína og verksmiðjur í Kambódíu með sérstaka áherslu á úrgangsstjórnun.

C&A gaf út yfirlýsingu þess efnis að fyrirtækið færi að staðbundnum lögum og reglugerðum, hefði yfirsýn yfir birgja sína og eftirfylgniheimsóknir eigin starfsfólks væru tíðar á staðnum. Hvers kyns misbrestur væri rannsakaður strax.

Tilley Endurables sagði skýrsluna koma sér á óvart enda hefði fyrirtækið skuldbundið sig til að tryggja rétta úrgangsstjórnun byggða á stað­ bundnum lögum og alþjóðlega viður­ kenndum stöðlum. Einnig væri farið yfir allt framleiðsluferli af World Responsible Accredited Production (WRAP). Tilley sagði að eftir frekari rannsókn hefði komið í ljós að í ferlinu hefði verið notast við sorpflutningafyrirtæki sem hefði leyfi frá umhverfisráðuneytinu í Kambódíu sem hefur þó ekki á hreinu hvað verður um úrganginn eftir að honum er safnað.

Ekki var mikið um að önnur fyrirtæki vildu tjá sig um þetta mál auk þess sem WRAP, umhverfis­ ráðuneyti Kambódíu, og umrætt sorphirðufyrirtæki, Sarom Trading Co. Ltd, svöruðu ekki beiðnum um athugasemdir.

Til umhugsunar

Samkvæmt Umhverfisstofnun er heildarlosun gróðurhúsalofttegunda frá textílframleiðslu í kringum 1,2 milljarðar tonna á ári, sem er meira en frá öllu millilandaflugi og sjóflutningum samanlagt. Hvað getur þú gert í málinu?

Skylt efni: tíska

Auðugri framtíðarsýn Dalabyggðar
Líf og starf 1. mars 2024

Auðugri framtíðarsýn Dalabyggðar

Eins og áður hefur verið kynnt hafa alls 14 byggðarlög hérlendis tekið þátt í ve...

Fagleg og fræðandi afmælissýning
Líf og starf 26. febrúar 2024

Fagleg og fræðandi afmælissýning

Hálfrar aldar afmæli Félags tamningamanna var haldið hátíðlegt þann 17. febrúar ...

Bændur ræddu málin í borginni
Líf og starf 26. febrúar 2024

Bændur ræddu málin í borginni

Hátt í tvö hundruð bændur voru saman komnir á Hilton Reykjavík Nordica þann 12. ...

Stjörnuspá 22. febrúar - 7. mars
Líf og starf 22. febrúar 2024

Stjörnuspá 22. febrúar - 7. mars

Vatnsberinn tekur nú fyrstu skref í því sem mun hafa afar mikil áhrif á líf hans...

Teista
Líf og starf 21. febrúar 2024

Teista

Teista er meðalstór svartfugl sem finnst víða meðfram ströndinni allt árið um kr...

Stjörnuspá 8. febrúar - 22. febrúar
Líf og starf 20. febrúar 2024

Stjörnuspá 8. febrúar - 22. febrúar

Vatnsberinn er óvenju bjartsýnn á komandi vikur og hefur í kollinum hugmyndir að...

Hvanneyrar-pistlar
Líf og starf 19. febrúar 2024

Hvanneyrar-pistlar

Hvanneyri í Borgarfirði er vel þekktur skólastaður. Að stofni til byggðarhverfi ...

Hrútspungar og heimagerð BBQ-sósa
Líf og starf 16. febrúar 2024

Hrútspungar og heimagerð BBQ-sósa

Einn af meginþáttum þorra er neysla hefðbundinna íslenskra matvæla sem kallast þ...