Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 5 ára.
Gæðastýring í hrossarækt og landnýting
Lesendabásinn 25. apríl 2016

Gæðastýring í hrossarækt og landnýting

Gæðakerfi við ýmiss konar framleiðslu hafa rutt sér til rúms á síðari árum. Tilgangurinn hefur fyrst og fremst verið að auka verðmæti, gæði og rekjanleika framleiðslunnar. Árið 2000 hófst gæðastýring í hrossarækt. Hún tekur á þáttum, sem lúta að áreiðanleika ætternis og uppruna hrossanna, velferð þeirra og verndun landgæða. 
 
Fyrsta stig vottunarinnar lýtur að ætt og uppruna og byggist á skýrslu­haldi, örmerkingu og DNA greiningu, annað stig er vottun á landnýtingu og lokastigið er góð fóðrun og umhirða (Sjá „Gæðastýring í hrossarækt, ýmsar upplýsingar. BÍ-hrossaræktin 20. desember 2006).
 
Félag hrossabænda og Fagráð í hrossarækt áttu frumkvæði að gæðastýringu í hrossarækt og þátttaka í henni er valkvæð. Markmið landnýtingarþáttar gæðastýringarinnar eru þessi helst: Að tryggja sjálfbæra nýtingu beitarlands, að tryggja velferð hrossa og auka ábyrgð landeigenda sem vörslumanna lands.
 
Úttektir
 
Enginn opinber fjárhags- né félagslegur stuðningur er við þátttakendur í gæðakerfi hrossaræktarinnar. Þeir þurfa að kosta sjálfir úttektir vegna landnýtingarþáttarins á búum sínum og það er þeirra mál hvort og hvernig þeir geta markaðssett þátttöku sína í gæðakerfinu.  Öll gæðakerfi kalla á eftirlit þar til bærra aðila og Landgræðslu ríkisins var falið að sjá um landnýtingarþáttinn, þ.e.  að annast úttektir á ástandi beitarlands þátttakaenda. Úttektir fara fram á tímabilinu 15. ágúst til 15. nóvember. Loftmynd af beitarlandi er grunngagn við úttektir. Þar koma m.a. fram einstök beitarhólf og stærðir þeirra. Mat á ástandi lands er byggt á sjónmati og því gefnar ástandseinkunnir, svo sem lýst er í ritinu „Hrossahagar, aðferð til að meta ástand lands“.  Úttektarreglurnar eru einfaldar og tiltölulega rúmar. Rof í gróðurþekju vegur þungt í matinu. Niðurstaða úttektar gildir fyrir yfirstandandi ár.
 
Ástandskönnun hrossahaga
 
Hrossabændur hafa oft legið undir ámæli fyrir ofnýtta haga og landníðslu. Sú umræða var áberandi á árunum milli 1990 og 2000 í kjölfar mikillar fjölgunar hrossa í landinu. Könnun á ástandi hrossahaga, sem gerð var sumrin 1995 og 1996, benti til þess að beitarástand á stórum svæðum væri óviðunandi hjá 254 aðilum. Þá voru gerðar athugasemdir við ástand og nýtingu lands í vörslu 522 aðila. Árið 1996 var hrossafjöldinn sá mesti sem verið hefur í landinu eða rúm 80 þúsund hross og hafði fjölgað um tæp 30 þúsund frá árinu 1980. Síðan hefur hrossum fækkað og samkvæmt þeim tölum sem fyrir liggja eru þau nú  rúmlega 70 þúsund.  
 
Sóknarfæri?
 
Þátttaka í landnýtingarþætti gæðastýringarinnar hefur verið nokkuð stöðug en ekki eins mikil og vænst var. Árið 2015 voru þátttökubúin 39 en voru flest 46 árið 2008. Ótvírætt hefur þetta samstarfsverkefni Félags hrossabænda og Landgræðslunnar aukið vitund þátttakenda um mikilvægi góðrar beitarstýringar, leitt til meiri hagkvæmni í rekstri og bætt ásýnd lands. Margir hrossabændur eru mjög læsir á land og meðvitaðir um hvernig landnýtingu verði best hagað til að viðhalda og bæta landheilsu og uppskera. En betur má ef duga skal. Víða um land blasa við ár hvert ofsetnir hrossahagar, sums staðar er land varanlega skemmt vegna ofnýtingar, annars staðar gæti bætt beitarstýring gjörbreytt ástandi lands til hins betra á 2-3 árum. Tekið skal fram að lauslegar athuganir Landgræðslunnar sýna, að á landsvísu hefur ofbeitartilfellum fækkað frá því hrossahagakönnunin var gerð, á árunum 1995 og 1996. Væntanlega er það fyrst og fremst að þakka bættri beitarstýringu og góðum grasárum. 
 
Mikil umræða hefur verið um langt árabil meðal hrossabænda og hestafólks um hrossarækt, velferð sýningarhrossa, sýningar og dóma. Umræða um slæma meðferð hrossabænda á beitarlandi hefur hins vegar legið að mestu niðri frá því gæðastýringarkerfið komst á. Ekki má gleymast að meirihluti íslenska hrossastofnsins kemur aldrei á keppnisvöll og þjónar eigendum sínum á annan hátt. Hagsmunir þessa stóra hóps mega ekki týnast í togstreitu um lengd hófa, hófhlífar og nokkrar einkunnakommur, í sýningum og keppnum.
 
Tækifæri að glatast?
 
Frumkvæði Félags hrossabænda að bættri meðferð hrossahaga árið 2000 var á sínum tíma metnaðarfullt og búgreinin tók forystu meðal bænda í betri og ábyrgari meðferð lands. Þó margt hafi áunnist virðist sem hrossabændur séu að glata þessu tækifæri til að hefja búgreinina sem slíka til vistvænnar landnýtingar. Sá ágæti hópur hrossabænda, sem tekur þátt í landnýtingarþætti gæðastýringarinnar hefur ekki náð með fordæmi sínu að efla frumkvæði, metnað og landlæsi innan búgreinarinnar með þeim hætti að innganga í landnýtingarþáttinn þyki sjálfsögð meðal kollega þeirra. 
 
Stjórn Félags hrossabænda hefur ávallt verið hliðholl þessu verkefni sínu en lítið gert því til framdráttar. Landgræðslan hefur einnig lítið kynnt landnýtingarþáttinn né hvatt hrossabændur til þátttöku í honum. Ekki þarf að efa að hrossabændur vilja hafa þessi mál í lagi og síst lenda aftur í sömu umræðu um slæma landnýtingu og á árunum 1990 til 2000. 
 
Hvað er til ráða?
 
Oft þykir þægilegt að hafa hægt um sig og bíða þess sem að höndum ber. Slíkt er tæpast valkostur þegar kemur að meðferð lands og velferð heillar búgreinar. Umræða um umhverfismál og siðfræði landnýtingar er og verður til staðar. Reynslan sýnir að gott landlæsi landnotenda er undirstaða réttrar beitarstýringar og eftirsóknarvert er fyrir hrossabændur að fá viðurkenningu á að landnotkun þeirra sé með þeim hætti að ekki sé gengið á gæði landsins.  Velferð hrossa og gott  ástand beitarlands fer saman að öllu leyti. 
 
Hrossabændur eru hvattir til þess að skoða hvort gæti hentað þeim að nota sér aðild að landnýtingarþætti gæðastýringarinnar. Mikilvægast er þó að allir landnotendur séu meðvitaðir um að beitarlönd þeirra eru auðlind. Auðlind, sem ber að umgangast af virðingu, tillitssemi og þekkingu. Það er góð búmennska, sem skilar búinu betri afkomu.
 
Héraðsfulltrúar Landgræðslunnar eru jafnan reiðubúnir að skoða beitarlönd þeirra landnotenda, sem þess óska og leiðbeina um landlæsi og meðferð lands.
 
Gæðastýring í hrossarækt:
Árið 2015 stóðust eftirtalin hrossabú úttektir vegna landnýtingar
 
1. Hólar Hólaskóli/Sveinn Ragnarsson Skagafjarðarsýsla
2. Flugumýri II Flugumýri ehf/Anna Sigurðardóttir Skagafjarðarsýsla
3. Þóreyjarnúpur Þóreyjarnúpshestar ehf, Halldór G.Guðnason Vestur-Húnavatnssýsla
4. Fet/Lindarbær Hrossaræktarbúið Fet, Karl Wernersson Rangárvallasýsla
5. Kirkjubær Kirkjubæjarbúið Rangárvallasýsla
6. Hafsteinsstaðir Skapti Steinbjörnsson/Hildur Claessen Skagafjarðarsýsla
7. Lundar II Sigbjörn Björnsson Mýra og Borgarfjarðarsýsla
8. Ytra- Skörðugil Ingimar Ingimarsson Skagafjarðarsýsla
9. Jarðbrú Þorsteinn Hólm Stefánsson/Þröstur Karlsson Eyjafjarðarsýsla
10. Bakki Þór Ingvason Eyjafjarðarsýsla
11. Hrafnkelsstaðir Haraldur Sveinsson/Jóhanna Ingólfsdóttir Árnessýsla
12. Tungu­háls II Þórey Helgadóttir Skagafjarðarsýsla
13. Ölvaldsstaðir Guðrún Fjeldsted Mýra-og Borgarfjarðarsýsla
14. Hof, Vatnsdal Jón Gíslason/Eline Schrijver Austur-Húnavatnssýsla
15. Enni Haraldur Þ. Jóhannsson/Eindís Kristjánsdóttir Skaga­fjarðarsýsla
16. Hverhólar Freysteinn Traustason/Birna S. Hafsteinsdóttir Skaga­fjarðarsýsla
17. Þingeyrar Þingeyrabúið/Gunnar Ríkharðsson Austur-Húnavatnssýsla
18. Steinnes Magnús Jósefsson Austur-Húnavatnssýsla
19. Auðunnarstaðir I Júlíus G. Antonsson Vestur-Húnavatnssýsla
20. Stóra-Ásgeirsá Elías Guðmundsson/Magnús Á. Elíasson Vestur-Húnavatnssýsla
21. Auðsholts­hjáleiga/Grænhóll Gunnar Arnarson Árnessýsla
22. Oddhóll Sigurbjörn Bárðarson Rangárvallasýsla
23. Hemla Vignir Siggeirsson/Lovísa Ragnarsdóttir Rangárvallasýsla
24. Hvoll Ólafur H. Einarsson Árnessýsla
25. Víðidalur/Kirkjuhóll Pétur Stefánsson Skagafjarðarsýsla
26. Árbæjarhjáleiga Kristinn Guðnason/Marjolyn Tiepen Rangárvallasýsla
27. Vakursstaðir Valdimar og Hjörtur Bergstað Rangárvallasýsla
28. Þóreyjarnúpur Þórey ehf, Gerður Hauksdóttir Vestur-Húnavatnssýsla
29. Hólsgerði Brynjar Skúlason/Sigríður Bjarnadóttir Eyjafjarðarsýsla
30. Litla-Brekka Vignir Sigurðsson Eyjafjarðarsýsla
31. Bringa Félagsbúið Bringu Eyjafjarðarsýsla
32. Geitaskarð Íslensk hrossarækt Austur-Húnavatnssýsla
33. Hestheimar Hestheimar ehf/Marteinn Hjaltested sRangárvallasýsla
34. Oddsstaðir Sigurður O. Ragnarsson/Guðbjörg Ólafsdóttir Mýra- og Borgarfjarðarsýsla 
35. Hólabak Björn Magnússon Austur-Húnavatnssýsla
36. Hjarðarholt Þorvaldur T. Jónsson/Hrefna B. Jónsdóttir Mýra-og Borgarfjarðarsýsla
37. Mið-Fossar Miðfossar ehf/Sigvaldi Lárus Guðmundsson Mýra-og Borgarfjarðarsýsla.
38. Hömluholt Gísli Guðmundsson Snæfellsnessýsla
39. Hraun I Hrafnkell Karlsson Árnessýsla
 
 
Bjarni Maronsson, héraðsfulltrúi 
hjá Landgræðslu ríkisins.
Stjórnarsáttmáli nýrrar ríkisstjórnar: tryggja á fæðuöryggi á Íslandi
Fréttir 29. nóvember 2021

Stjórnarsáttmáli nýrrar ríkisstjórnar: tryggja á fæðuöryggi á Íslandi

Stjórnarsáttmáli nýrrar ríkisstjórnar Framsóknarflokks, Sjálfsstæðisflokks og Vi...

Ný hitaveita Hornafjarðar formlega tekin í notkun
Fréttir 29. nóvember 2021

Ný hitaveita Hornafjarðar formlega tekin í notkun

Hitaveita Hornafjarðar var tekin formlega í notkun fimmtudaginn 21. október en l...

Vinstri grænir stýra ráðuneyti matvæla, sjávarútvegs og landbúnaðar
Fréttir 27. nóvember 2021

Vinstri grænir stýra ráðuneyti matvæla, sjávarútvegs og landbúnaðar

Samkvæmt heimildum Bændablaðsins mun þingmaður Vinstri grænna vera með ráðuneyti...

Bitbein um áburðarnotkun
Fréttir 26. nóvember 2021

Bitbein um áburðarnotkun

Lífrænir bændur í Danmörku geta nýtt sér húsdýraáburð frá ólífrænum búum í meira...

Nær 36 milljónir íbúa ESB geta ekki kynt heimili sín sómasamlega
Fréttir 26. nóvember 2021

Nær 36 milljónir íbúa ESB geta ekki kynt heimili sín sómasamlega

Í síðasta Bændablaði var greint frá því að samkvæmt könnun sem kynnt var af Euro...

Kolefnissporið kortlagt
Fréttir 26. nóvember 2021

Kolefnissporið kortlagt

Skútustaðahreppur hefur samið við nýsköpunarfyrirtækið Greenfo um að kortleggja ...

Flestir bílaframleiðendur veðja á efnarafala fremur en rafhlöður í þung ökutæki
Fréttir 25. nóvember 2021

Flestir bílaframleiðendur veðja á efnarafala fremur en rafhlöður í þung ökutæki

Vetnisvæðing, sem nú er rekin áfram af mikilli ákefð hjá öllum stærstu iðnríkjum...

Rekstur vindorkugarða sagður brjóta á mannréttindum Sama
Fréttir 25. nóvember 2021

Rekstur vindorkugarða sagður brjóta á mannréttindum Sama

Norðmenn hafa upplifað spreng­ingu í uppsetningu vindorkustöðva á undanförnum ár...