„Við höfum fleiri verkfæri í töskunni“ segir ráðherrann, en bændur heyra „viðvörunarbjöllur“
Aðildarviðræður við Evrópusambandið myndu hafa veruleg áhrif á landbúnað að mati bæði stjórnvalda og Bændasamtaka Íslands. Þar endar þó samhljómurinn að mestu. Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra telur að viðræður opni ný tækifæri til að styrkja íslenskan landbúnað og lækka matvælaverð, á meðan Trausti Hjálmarsson, formaður Bændasamtakanna, óttast að íslenskir bændur missi bæði markaðsvernd og ákvörðunarvald yfir eigin framtíð. Í nýjum þætti Útvarps Bændablaðsins ræddu þau meðal annars stuðningskerfi landbúnaðarins, tollvernd, greiðslumark, óvissu í rekstri bænda og hvað taki við eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst.
„Við erum öll sammála um markmiðin,“ segir Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra þegar hún er spurð um hvað sé í húfi fyrir íslenskan landbúnað.
Hún bendir á að stjórnvöld og Bændasamtökin standi nú frammi fyrir því verkefni að móta nýtt starfsumhverfi landbúnaðarins þar sem núgildandi búvörusamningar renna út um næstu áramót. Þeir hafi verið framlengdir um eitt ár meðan unnið sé að næstu skrefum.
„Við erum öll sammála um markmiðin um að efla íslenskan land- búnað af alls konar ástæðum. Það er fæðuöryggið en það er líka byggða- festa og menningin okkar og annað slíkt sem skiptir þar bókstaflega máli.“
Að hennar mati stendur þetta verkefni óháð niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar, þótt niðurstaðan hafi áhrif á hvaða leið verði farin.
„Ég er þeirrar skoðunar að við höfum fleiri verkfæri í töskunni í þessu verkefni með því að fara í aðildarviðræðurnar heldur en ekki.“
Sjá hættur í sameiginlegri landbúnaðarstefnu
Trausti Hjálmarsson tekur undir mikilvægi þess að tryggja framtíð landbúnaðarins en segir Bændasamtökin heyra ýmsar viðvörunarbjöllur þegar sameiginleg landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er skoðuð.
„Eftir að við fórum að kynna okkur enn betur þessa sameiginlegu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins þá sjáum við mjög mikið af viðvörunarbjöllum hringja bara út af samkeppnismöguleikum okkar með þessum pínulitla landbúnað sem við höfum.“
Hann nefnir þar meðal annars möguleika á auknum innflutningi landbúnaðarafurða og áhyggjur af áhrifum breytinga á stuðningskerfi.
Trausti segir að reynsla Finna hafi einnig vakið athygli bænda.
„Þeir svo sem sögðu bara hreint út við okkur þar:
Hugsið málið vel, takið þið vel ígrundaða ákvörðun. Sér í lagi Finnarnir, vegna þess að þetta hefur verið erfitt hjá þeim.“
Hann segir að fyrstu árin eftir inngöngu Finnlands hafi einkennst af miklu verðfalli á afurðum til bænda.
„Það var 40% verðfall að jafnaði á afurðaverði til bænda á einni nóttu.“
Ákvörðunarvaldið í brennidepli
Bændasamtökin hafa ítrekað bent á að með aðild myndi ákvörðunarvald um landbúnaðarstefnu færast frá Íslandi til stofnana Evrópusambandsins.
Trausti segir það meðal megin áhyggjuefna bænda.
„Ef við sjáum fyrir okkur að það þurfi að auka mjólkurframleiðslu eða einhverrar sérstakrar búgreinar hér sem þurfi að spýta í, þá er það ekki lengur okkar eigin ákvörðun.“
Hanna Katrín hafnar því að Ísland yrði einhvers konar áhorfandi að stefnumótun Evrópusambandsins.
„Þá erum við í Brussel. Við erum þar að hafa gríðarleg áhrif, rétt eins og núverandi 27 ríki Evrópu- sambandsins.“
Að hennar sögn sé ekki um að ræða eitt kerfi sem passi öllum heldur sameiginlegan ramma sem aðildarríkin móti sjálf innan.
„Það er ekkert þannig að það sé einhver ein stærð sem passar öllum eða ein stefna sem passar öllum.“
Deilt um stuðning og tollvernd
Stór hluti umræðunnar snerist um stuðning við landbúnað og hugsanleg áhrif af afnámi tollverndar.
Hanna Katrín segir að tollverndin vegi þungt í núverandi stuðningi en innan sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar séu til fjölbreyttari stuðningsleiðir en nú sé ráðist í.
„Við erum með landgreiðslur, við erum með gripagreiðslur, við erum með umhverfisgreiðslur, við erum með greiðslur úr byggðasjóðum og svo annað slíkt, þannig að fjölbreytileikinn er meiri.“
Trausti telur hins vegar að ekki hafi verið sýnt fram á hvernig mæta eigi tekjutapi sem gæti orðið við afnám tollverndar.
„Mér finnst enginn hafa svarað því enn þá hvernig á þá að mæta raunverulegu afurðatapi, tjóni sem sagt fallinu sem verður.“
Hann segir sérstaklega áhyggjuefni að áhrifin á mjólkurframleiðslu geti reynst meiri en margir hafi áður gert sér grein fyrir. „Það sem kom mér kannski mest á óvart þegar við fórum að grugga í þessu í vor og sumar, það var hvað þetta getur haft ofboðslega mikil áhrif á mjólkurframleiðsluna.“
Greiðslumarkið og óvissan
Greiðslumark í mjólkurframleiðslu var eitt af þeim málum sem komu sérstaklega til umræðu.
Trausti bendir á að kúabændur hafi fjárfest verulegum fjármunum í greiðslumarki.
„Kúabændur hafa bara einfaldlega tekið ákvörðun um það og verið sammála um það að þetta sé kerfi sem þeir vilja vera innan vegna þess að þetta tryggir með mjög skýrum hætti jafnvægi við framleiðslu mjólkur á innanlandsmarkaði.“
Hann segir að margir standi nú frammi fyrir erfiðum ákvörðunum.
„Eiga kúabændur að gera tilboð í kvóta núna 1. september eða ekki? Það er enginn sem getur svarað þessu.“
Hanna Katrín viðurkennir að þetta sé eitt af stóru úrlausnarefnunum.
Að hennar mati þyrfti að vinna slíkar spurningar í nánu samstarfi við Bændasamtökin og einstakar búgreinar ef til viðræðna kæmi.
Breytingar nauðsynlegar hvort sem er
Þrátt fyrir ágreining um Evrópusambandið eru bæði sammála um að núverandi staða landbúnaðarins sé ekki fullnægjandi.
Trausti telur þó að lausnin sé ekki að ganga í Evrópusambandið.
„Við höfum fullt af tækifærum til þess á grunni landbúnaðarstefnu stjórnvalda og grunni ályktana Búnaðarþings að styðja við íslenskan landbúnað.“
Hanna Katrín segir aftur á móti að kerfið þurfi breytingar óháð niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
„Ég er ósammála því að aðildarviðræður við Evrópusambandið myndu skila sér í gjörbyltingu á íslensku landbúnaðarkerfi. Hafandi sagt það er ég líka einlæglega þeirrar skoðunar að ákveðinna kerfisbreytinga er þörf innan íslensks landbúnaðar vegna þess að þróunin undanfarin ár og áratugi hefur ekki verið frábær.“
Verða áfram við sama borð
Spurð hvað tæki við ef niðurstaðan yrði nei sagði Hanna Katrín að þá yrði áfram unnið að nýju stuðningskerfi fyrir landbúnaðinn innanlands og að frumvarp um eins árs framlengingu núverandi samninga yrði fyrsta mál hennar á haustþingi.
Trausti segir að ef niðurstaðan yrði já muni Bændasamtökin taka þátt af fullum þunga í þeirri vinnu sem fram undan væri.
„Ef það kemur já upp úr kössunum á laugardagskvöld eða á sunnudagsmorgun þá bara tölum við Hanna Katrín saman og finnum okkur leiðir til þess að vera vinir áfram.“
Ráðherrann tók í sama streng: „Sama hver niðurstaðan er, þá klárum við þetta áfram bara.“
