Viss neytendavernd í nýrri reglugerð
Reglugerð Evrópusambandsins um umbúðir og úrgang umbúða tók gildi 12. ágúst í ríkjum Evrópusambandsins.
„Viss neytendavernd felst í reglugerðinni með banni við notkun skaðlegra efna og minni umbúðanotkun og þar með rusli í kringum okkur sem er af hinu góða,“ segir Sigurður Helgi Birgis- son, viðskiptastjóri matvæla hjá Samtökum iðnaðarins.
Bann við PFAS-efnum
Í meginatriðum er reglugerðinni (PPWR EU 2025/40) ætlað að stuðla að minnkun umbúðaúrgangs, einfaldaðri endurvinnslu og samræmdum merkingum til að auðvelda flokkun. Hvatt er til lausasölu og aukinheldur lagt bann við notkun ákveðinna skaðlegra efna, svo sem eilífðarefna (PFAS-efna) í matvælaumbúðum. Hún felur einnig í sér reglu um hámarks- hlutfall lofts sem má vera í umbúðum.
Reglugerðin varðar allar umbúðir á innri markaði Evrópu- sambandsins og verður tekin upp á Íslandi sem hluti af EESsamningnum. Aðlögun verður þrepaskipt á 15 ára tímabili en óvíst er hvenær hún hefst á Íslandi. Hún snertir þó strax þá sem flytja vörur út til ríkja Evrópusambandsins.
30% endurunnið plast lágmarkið
Reglugerðin felur í sér lágmarksreglur um 30% hluta endurunnins efnis í plastumbúðum. „Til framtíðar þarf að horfa til þess að framleiðendur þurfa að útvega sér þessi vottuðu efni, sem eru núna bara framleidd í Evrópu,“ segir Sigurður. „Ég hef verið að benda matvælaframleiðendum hér á að fá upplýsingar frá sínum umbúðabirgjum, hvort þeir geti fengið vottanir frá þeim og að byrja að skoða innihald umbúða sem þeir eru að nota. Framleiðendur sem ná að standa sig vel og koma hönnun á umbúðum og sambandi við birgja í góðan farveg getur reitt vel af.“
Sigurður segir plast ekki vera sama og plast og að mikil þróun hafi orðið í plastframleiðslu á undanförnum árum. Óvíst sé hvort þeir aðilar sem framleiði plast sem uppfyllir skilyrðin sjái hag sinn í að þjóna okkar litla markaðssvæði. „Framboðið á eftir að koma í ljós.“
Grænmetisbændur uggandi
Reglugerðin gerir ráð fyrir aukinni lausasölu á landbúnaðarvöru. „Grænmetisbændur hafa verið uggandi yfir því að banna eigi ákveðnar neytendaumbúðir,“ segir Sigurður. „Spergilkál í plasti endist til dæmis 3-5 sinnum lengur, en gert er ráð fyrir undantekningu ef sýnt er fram á að gæði minnki, en það mun þá þurfa að sýna fram á það.“
Íslenskir garðyrkjubændur hafa einnig notað umbúðirnar til aðgreiningar frá innfluttu grænmeti en erfiðlega hefur gengið að aðgreina innlenda framleiðslu með öðru móti.
Mjólkurdrykkir undanþegnir
„Seljendur verða skyldaðir til að hafa ákveðið hlutfall drykkjarvara í hillunum í endurnotuðum umbúðum. Mjólkurdrykkir verða undanskildir þar sem ekki hefur tekist að þróa umbúðir sem uppfylla skilyrði reglugerðarinnar og tryggja matvælaöryggi.“ Áldósir með takmarkað kolefnisspor henta þó ekki til endurnota. Gert er ráð fyrir að umbúðir geti verið hreinsaðar.
„Við höfum náð svo góðum tökum á endurvinnslu og erum með 90% skilahlutfall sem er í raun það sem er stefnt að í þessari reglugerð. Tvöfalt kerfi, endurvinnsla og endurnotkun, myndi mögulega draga úr skilum í núverandi kerfi og óvíst hvernig skil yrðu í nýju kerfi. Við gætum þá aukið plast í notkun sem væru neikvæð áhrif og þvert á það sem að er stefnt.“ Aðspurður um þörf fyrir breytta hegðun neytenda segir Sigurður: „Sumar verslanir hafa reynt að taka upp áfyllingarbása á þurrvöru og Hreppamjólk reyndu að bjóða áfyllingu á glerflöskur en það hefur ekki verið næg eftirspurn eftir slíku. Verður því áhugavert að sjá hvaða áhrif reglugerðin mun hafa á hegðun neytenda hér á landi.“
