Vilja fá fleiri með sér í moldina

Búskapur Indíönu og Ingólfs er enn í mótun en þau dreymir um félagslandbúnað og að fá fleiri með sér í ræktunina. Áherslan er á félagsandann og lífsstílinn. Þau segja það að eignast eitthvað ekki vera meginmarkmið, heldur að rækta góðan mat og þjóna nærumhverfinu.

Indíana og Ingólfur útirækta grænmeti í Leifshúsum á Svalbarðsströnd og áskrifendur fá reglulegar sendingar af brakandi fersku auk þess sem þau halda úti heiðarleikabúð í hlaðinu. Þau segja stemninguna í Eyjafirðinum góða, þar sé blómlegt samfélag framleiðenda sem þau sjá fyrir sér að geti unnið meira saman í að efla sölu á vörum beint frá býli.

Grasker og fótbolti

Við göngum út á akurinn og virðum fyrir okkur góða sprettu. Heiðríkja er yfir Eyjafirðinum, hlýtt og léttur andvari. Indíana sækir bústið hnúðkál, flysjar og hundurinn Pablo bíður spenntur eftir að grípa flusið og kjamsa á því. Hnúðkálið er vægast sagt sætt og safaríkt, holdið hlýtt og sólbakað. Namm. Fleira góðgæti sprettur upp úr hverri röðinni á fætur annarri. Rauðrófurnar eru í góðum vexti, gulrófur og næpur orðnar fullþroskaðar, fagurgrænir kollar spergilkálsins farnir að skjótast upp og hvítkál, grænkál og fleiri tegundir í góðum vexti.

Ingólfur Örn Kristjánsson og Indíana Þórsteinsdóttir útirækta í Leifshúsum á Svalbarðsströnd í Eyjafirði undir merkinu Sveitin okkar, og eru auk þess með litla ræktun í gróðurhúsi þar sem graskerin eru orðin á stærð við fótbolta númer 5 og humlurnar zuðuðu í sólblómunum.

Á síðasta ári var uppskeran um 13 tonn og þau stefna á svipaða uppskeru í ár á ræktunarlandi sem er rétt innan við hektara. Dagsljóst er að hér eru bjartsýnir ræktendur á ferð, sem veigra sér ekki við að gera tilraunir í bland við að sinna þeirri ræktun sem þau vita að virkar vel við íslenskar aðstæður. Upp úr krafsinu kemur að Ingólfur er fyrrverandi atvinnumaður í fótbolta svo keppnisandinn og þrautseigjan eru honum eðlislæg og Indíana er tónlistarkennari, alin upp í sveit og með góða reynslu úr ræktun og sköpunarkraftinn í farteskinu.

Bæði hafa unnið utan bús á veturna og reksturinn þannig gengið upp. Indíana hefur sinnt tónlistarkennslu á Húsavík þar sem hún kennir á fimm hljóðfæri og Ingólfur unnið hjá Snow dog hundasleðaferðum.

Kunna vel við sig í Eyjafirðinum

Indíana segir þau hafa byrjað að hugsa um grænmetisræktun þegar þau fóru að ræða hvaðan maturinn á disknum þeirra kæmi. Hún segist alin upp við að borða ferskt grænmeti, mamma hennar og amma hafi ræktað mikið úti og í gróðurhúsi á sveitabænum þar sem hún ólst upp.

Saman bjuggu þau í Noregi í nokkur ár þar sem Ingólfur var atvinnumaður í fótbolta og eftir að þau eignuðust barn þá byrjuðu þau að rækta sjálf í garðinum sínum í norska sumrinu. Indíana og Ingólfur hófu ræktun í Reykjadal suður af Húsavík, hvaðan Indíana er ættuð, en rætt var við þau í blaðinu árið 2024 þegar þau höfðu nýhafið ræktun þar. Nú hafa þau flutt sig í Eyjafjörðinn þar sem þeim líður vel og vilja gjarnan vera áfram.

Markmið þeirra er að safna til að geta komið sér endanlega fyrir á einum stað. „Mig langar eiginlega bara að vera hérna í firðinum,“ segir Ingólfur og Indíana tekur undir. Hann er frá Grundarfirði og er þakklátur fyrir nærveru við sjóinn á meðan Indíana sækir meira inn til landsins. Eyjafjörðurinn sameinar því það sem þau sækjast eftir.

Eftirsóknarverður lífsstíll

„Draumurinn okkar er að halda áfram að búa okkur líf þar sem við erum að gera hluti sem okkur langar að gera og þar sem við þurfum ekki að fara í frí, heldur sinna því sem við elskum,“ segir Ingólfur.

„Okkur langar að rækta okkar eigin mat, ekki endilega vera með risastóra ræktun en vera með búð í hlaðinu og þjóna íbúum á svæðinu,“ bætir Indíana við. Sjálfsafgreiðslubúð er nú opin hjá þeim í Leifshúsum út ræktunartímabilið og einnig er hægt að skrá sig í áskrift af grænmeti.

„Mér finnst heillandi að kaupa beint af bónda,“ segir Indíana, „frekar en að kaupa allt í sama súpermarkaðnum, við viljum vita hvaðan maturinn okkar kemur.“

„Þetta fjallar meira um lífsstílinn,“ segja þau í kór. Lífsstílnum lýsa þau sem rólegum og einföldum, tilraun til að komast út úr æsingnum og hamaganginum sem er ríkjandi í samfélaginu. Þau segjast alltaf hafa nóg að gera en það sé á annan máta en í þéttbýli.

Dreymir um félagslandbúnað

„Við trúum að við getum ræktað miklu meira grænmeti en við erum að gera og við viljum fá fólk með okkur í moldina. Ekkert af þessu er eins flókið og fólk heldur. Allar plönturnar vilja vaxa og gefa af sér. Ég upplifi það þannig að það sé ekki ein rétt leið, heldur þurfi að finna út hvað virkar á hverjum stað,“ segir Ingólfur. 

Hann útskýrir að þau horfi til einhvers konar félagslandbúnaðar eða samyrkjubús, þar sem fólk geti bæði ræktað í félagi við þau og lært að rækta sjálft og keypt forræktaðar plöntur af þeim. Þannig geti myndast samfélag eða ákveðinn liðsandi sem á sér eins konar félagsheimili hjá þeim.

Stefán Sigríðar og Tryggvason og Inga Árnadóttir, eigendur Leifshúsa, buðu þeim að koma til sín og halda ræktuninni sem þau höfðu hafið í Reykjadalnum áfram. „Leifshús er ótrúlegur staður, í anda þess sem okkur langar að gera. Stefán og Inga eru brautryðjendur, þau hættu í kúabúskap og breyttu búinu sínu, sem er hinum megin við veginn, í hótel, sem þau svo seldu en voru búin að kaupa Leifshús og reka nú listasetur hér. Stefán er með endalaust af hugmyndum og hefur ástríðu fyrir því að skapa þennan stað. Inga hefur séð meira um ferðaþjónustuna.“ Ingólfur þekkti til þeirra og hafði stundum kíkt við í Leifshúsum til að sækja sér innblástur. Þar var eitthvað í þróun sem laðaði hann að sér.

„Daginn sem það kom í ljós að við vorum ekki að fara að halda ræktuninni áfram í Reykjadalnum,“ segir Ingólfur, „hringdi Stefán í mig og bauð okkur að koma hingað og rækta. Hann hafði ekki hugmynd um ákvörðunina. Þetta var smá ótrúlegt. Hvað svo verður í framhaldinu er óljóst,“ en markmiðið skýrt um að halda áfram að rækta. Ingólfur og Indíana hafa nú tekið að sér að sinna ferðaþjónustunni í Leifshúsum en skoða möguleika á störfum á móti útiræktuninni.

„Ég sé fyrir mér mikið líf, að fólk sækist í að koma og vera með okkur,“ segir Ingólfur. „Við gætum haldið úti viðburðastað. Á endanum er draumur að vera með stað sem fólk getur komið og dvalið á, hvort sem það eru ferðamenn eða fólk sem þarf að kúpla sig út og getur þá notið þess sem er verið að rækta og tekið þátt í því.“

„Þetta snýst ekki um að okkur langi að eignast eitthvað, heldur að gera það sem við viljum gera. Reksturinn verður þó auðvitað að ganga upp.“

Nálægð við markaðinn mikilvæg

„Það er mikilvægt að vera með markaðinn nálægt svo það er frábært að hafa Akureyri nálægt, en við viljum vera með ræktun sem er viðráðanleg í stærð og ekki eins og frystihúsavinna. Frekar þannig að fólk geti sótt sér mat beint til okkar eða verið í áskrift.“ Þau segja hægt að vera með minni ræktun og láta reikningsdæmið ganga upp með því að finna jafnvægi í umfangi og vinnu.

„Það er allt önnur tilfinning að borða það sem maður hefur ræktað sjálfur, það er allt önnur vara. Við fáum svona ferskt ekki inn í búðir.“ Síðasta sumar fóru þau með áskriftarpakka til Húsavíkur og seldu eitthvað á bændamarkaðnum í Krónunni sem kom sér vel, en markmiðið er að selja sem mest beint frá býli í nærumhverfinu. Þau hafa einnig verið að selja litlu sveitarfélögunum í kring og leik- og grunnskólakrakkarnir á Svalbarðseyri, Hrafnagili og Grenivík hafa því notið góðs af ræktuninni.

Á tímabili síðasta sumar var uppskeran meiri en þau náðu að koma út. Þeim þótti liggja beint við að bjóða Akureyrarbæ grænmeti til kaups en gengu þar á vegg. Þar var í fyrstu tekið vel í boðið, en í ljós kom að innkaup bæjarins fara í gegnum Innnes, sem vildu ekki taka við grænmetinu nema fá það fyrst sent suður til pökkunar. „Við vorum ekki til í að taka þátt í svoleiðis vitleysu.“

Háskólinn á Akureyri, sjúkrahúsið á Akureyri, mötuneyti Samherja, North by Dill, Lyst, Skógarbistro og fleiri tóku fagnandi á móti mikilli uppskeru og vel gekk að koma uppskerunni í verð, eftir nokkra þrautagöngu með að finna góðar söluleiðir.

„Flestir og stærstu veitingastaðirnir á Akureyri nenntu ekki að kaupa af okkur, heldur kaupa bara allt frá einum birgja. Rafn sem var á North by Dill og er nú yfirkokkurinn á Lyst í Lystigarðinum, kom í heimsókn og sýndi því mikinn áhuga að nota líka blóm og alls konar sem aðrir eru ekki að nota,“ segir Ingólfur. „Við þurfum fleiri svona staði, sem segja söguna, og vilja nota hráefni úr nærumhverfinu,“ bætir Indíana við.

Vitinn Mathús á Akureyri er þeirra stærsti viðskiptavinur og hefur einnig keypt annars flokks grænmeti og nýtt það til dæmis til að búa til súpur og krafta og geyma til vetrarins. „Við viljum frekar gera góða díla við svona viðskiptavini í nærumhverfinu. Í Sölufélaginu er ákveðin stöðluð mynd af því hvernig grænmeti á að vera.“

Vilja gera fleiri tilraunir

„Við myndum gera fleiri tilraunir ef við hefðum meira öryggi með ræktarland og söluleiðir,“ segir Ingólfur. „Eitthvað sem virkaði ekki í ræktun fyrir nokkrum árum gæti alveg virkað núna.“ Indíana segir þau ekki mjög dugleg að sækja um styrki og þau séu í raun ekki mikið viðskiptafólk.

Talið berst að áburðarmálum. „Það tekur einhver ár að vinna jarðveginn með lífrænum aðferðum, svo við höfum notað tilbúinn áburð, en langar að skoða þau mál betur þegar við getum horft lengra inn í framtíðina.“

Indíana er nú að skoða möguleikann á að hefja fjarnám í garðyrkjufræðum við Garðyrkju- skólann á Reykjum, þar sem færi gæfist á að skoða þau mál betur. „Þegar við vorum að byrja þá fengum við góðar ráðleggingar frá ráðunaut hjá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins. Hann ráðlagði okkur að nota mjög mikinn áburð, en við erum að nota brot af honum og það hefur gengið mjög vel.“

„Við höfum fengið kálflugu í part af uppskerunni og í Reykjadalnum fengum við gæsir í akrana. Þær voru bara svangar, greyin, heiðin var ekki nógu góð. En þær eru ægilegar.“

„Ég upplifi það þannig að við séum að öðlast góða reynslu, við erum að vanda okkur og um leið spyrja okkur hvernig við viljum halda áfram. Við verðum í raun staðráðnari með hverju árinu í að vilja halda áfram á þessari braut.“

U-beygja úr atvinnumennsku í grænmetisræktun

„Þegar ég var 23 ára ákvað ég að verða framherji en hafði alltaf verið markmaður. Ég spilaði sem atvinnumaður sem framherji. Það sem mig langar að segja við ungt fólk er að ef það langar að breyta til, þá eigi það ekki að hika við það. Eina sem ég ætlaði mér var að verða atvinnumaður. Það er fínn lærdómur fyrir lífið, að sökkva sér í það sem mann langar að gera. Finna út hvað það er og gera það bara. Vera samkvæmur sjálfum sér.“

„Ég fann svo allt í einu að ég nennti atvinnumennskunni ekki lengur og skildi í raun ekki af hverju ég var að þessu. Fótboltinn tók allan tímann minn. Hugsunin mín breyttist og mig langaði að skapa eitthvað. Í fótboltanum þarftu alltaf að vera í góðu líkamlegu formi og það þýðir ekkert að slá slöku við. Ég spilaði með fimm liðum og við fluttum reglulega,“ segir Ingólfur um U-beygjuna sem þau ákváðu að taka eftir að dóttir þeirra fæddist, söðla um, flytja til Íslands og hefja ræktun.

Liðsandinn áfram mikilvægur

Ingólfur segir það gott fyrir sig að vera í félagsskap, teymisvinnan á fótboltavellinum hafi verið honum mikilvæg. Indíana tekur undir það, segir þau langa að búa til stað með fleira fólki. Þau séu þegar byrjuð og fleiri geti bæst í hópinn.

„Ef maður gæti búið til stemningu þar sem fleiri bændur sameinast um reglulega markaði þá væri það frábært, draumurinn okkar væri að hafa fastan vikulegan markað, jafnvel þar sem bændur skiptast á með afgreiðslu.“ Þau lýsa því að samfélag bænda á svæðinu sé blómlegt og bjóði upp á slíka möguleika.

Hvítkál, grasker og rauðlaukur árið um kring

„Við erum nýbúin að klára uppskeru síðasta árs af hvítkáli, kartöflum og rauðlauk. Við eigum enn þá grasker frá því í fyrra. Okkur vantar betri geymslu fyrir uppskeruna til að geta átt stærri forða inn í veturinn,“ segir Indíana og bætir við að þau hafi ekki náð að anna eftirspurn, fólk hafi komið og kríað út eina og eina rófu og fleira eftir að uppskerutímabilinu lauk og leið á veturinn.

Uppskera fyrir fyrstu grænmetispokana fyrir áskrifendur var í undirbúningi þegar blaðamann bar að garði í þriðju viku júlí. Í bígerð var að uppskera grænkál, næpur, hnúðkál, hvítkál, radísur og salat sem yrðu komin á matardiska áskrifenda innan fárra daga. Flestir áskrifendur eru í hálfsmánaðarlegri áskrift og svigrúm fyrir um 100. Fullt er í áskriftina þetta árið.

Á akrinum má nú finna rauðkál, blómkál, fjólublátt og grænt grænkál, hvítkál, spergilkál, hnúðkál, rauðrófur, gulrófur, næpur, lauk og rauðlauk, kartöflur, sellerí, sellerírót, gulrætur og radísur. Þau segja fáa veitingastaði vera með grænkál á matseðlinum sem sé óskiljanlegt og segja í raun frekar erfitt að selja grænkál sem sé þó ein af þeim tegundum sem vex gríðarlega vel við íslenskar aðstæður.

Vel gengur með heiðarleikabúðina þar sem gestir afgreiða sig sjálfir og leggja pening í krukku eða millifæra fyrir vörunum. „Við reynum að taka á móti fólki þegar við getum og sumir gestir kíkja við á akrinum sem er gaman,“ segir Indíana.

„Við erum að reyna að kenna fólki líka hvernig það getur nýtt grænmetið. Þú býrð kannski til öðruvísi mat með því sem er hægt að útirækta hér. En láttu þig hafa það, prófaðu bara!“ segir Ingólfur að lokum og uppsker hlátur Indíönu og blaðamanns, sem kveður glaðbeitta grænmetisbændurna í hlaðinu á Leifshúsum.