Bændur þurfa skýr markmið í næstu samningum við ríkið
Margrét Ágústa Sigurðardóttir, framkvæmdastjóri Bændasamtaka Íslands, segir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um aðildarviðræður við Evrópusambandið fela í sér að nú þurfi að beina kröftum að gerð nýrra búvörusamninga og framtíðarskipan íslensks landbúnaðar. Hún telur að markmiðið eigi fyrst og fremst að vera að efla innlenda matvælaframleiðslu, styrkja fæðuöryggi og styðja við byggðafestu. Þá segir hún að Bændasamtökin hafi lagt mikla vinnu og fjármuni í umræðuna um ESB-aðild en að samtökin hafi byggt afstöðu sína á staðreyndum og málefnalegum rökum.
Margrét segir meirihluta bænda ánægðan með niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
„Við getum orðað það þannig að meirihluti félagsmanna sé ánægður,“ segir hún en í könnun sem gerð var meðal bænda fyrr á árinu af Bændablaðinu voru 76 prósent bænda andvígir því að aðildarviðræðum væri haldið áfram. Margrét rifjar upp að á Búnaðarþingi hafi rúmlega 95 prósent fulltrúa samþykkt ályktun sem lagðist gegn aðildarviðræðum.
Að hennar sögn lögðu Bændasamtökin mikla vinnu í umræðuna.
„Þetta hefur kostað mikið, bæði í vinnutíma og fjármunum,“ segir hún og bætir við að samtökin séu eingöngu fjármögnuð af félagsgjöldum bænda.
„Ég ætla bara að nýta tækifærið og blása á allar sögusagnir um að einhverjir fjársterkir aðilar standi á bak við Bændasamtökin, því það eru engir aðrir en bændur.“
Margrét segir skýrslu Bændasamtakanna um möguleg áhrif ESB-aðildar hafa verið ætlað að vera greining á stöðu íslensks landbúnaðar gagnvart evrópska kerfinu.
„Við höfum ekki tekið þetta sem einhverja kosningabaráttu. Við erum bara að greina þetta út frá landbúnaðinum.“
Mikil óvissa hefði fylgt aðildarviðræðum
Segja má að bæði skýrsla Bændasamtakanna og áfangaskýrsla atvinnuvegaráðuneytisins hafi bent til þess að veruleg óvissa myndi fylgja því að hefja aðildarviðræður.
„Það er eiginlega það sem báðar skýrslurnar benda á,“ tekur Margrét undir.
Þá segir hún að niðurstaðan liggi nú fyrir og mikilvægt sé að virða hana.
„Ég ber virðingu fyrir því að fólk sé kannski vonsvikið sem vildi fara að skoða þessa leið og annað, en ég held að þetta hafi verið öllum til heilla seinna meir.“
Fimm ráðherrar á tveimur árum
Nú sé áherslan komin að nýjum búvörusamningum en gildandi samningar hafa verið framlengdir og eiga nýir samningar að taka gildi 1. janúar 2028.
Margrét segir undirbúning hafa staðið yfir um nokkurt skeið.
„Ég byrjaði í þessu starfi fyrir tveimur árum og þá var hafin sú vinna að undirbúa búvörusamninga.“
Á þeim tíma hafi fimm ráðherrar farið með málaflokkinn.
„En við erum vel nestuð í þessa samninga.“
Hún segir samskipti við samninganefnd ríkisins góð. Arnþrúður Ásmundsdóttir fer fyrir nefndinni.
„Ég á ekki von á því að þetta verði einhverjum leiðindum háð, þessar samningaviðræður sem slíkar.“
Markmiðið á ekki að vera að breyta kerfinu kerfisins vegna
Margrét segir mikilvægt að allar umræður um breytingar á stuðningskerfum landbúnaðar taki mið af markmiðum sem Alþingi hafi þegar sett fram í landbúnaðarstefnu, matvælastefnu og þjóðaröryggisstefnu.
„Markmiðið á ekki að vera að breyta kerfinu kerfisins vegna. Það á aldrei að vera markmið í sjálfu sér.“
Að hennar mati eigi leiðarljósið að vera aukin innlend framleiðsla og sterkara fæðuöryggi.
„Markmiðið er að efla innlenda framleiðslu. Það er óumdeilt.“
Hún bendir á að þjóðinni muni fjölga á næstu áratugum og að tryggja þurfi getu landsins til að framleiða mat fyrir íbúana.
Fæðuöryggi hluti af þjóðaröryggi
Í viðtalinu leggur Margrét ríka áherslu á tengsl landbúnaðar og þjóðaröryggis.
Hún bendir á að bæði NATO, Norðurlöndin, Evrópusambandið og Sameinuðu þjóðirnar leggi nú aukna áherslu á fæðuöryggi sem öryggismál.
„NATO lítur á fæðuöryggi sem hluta af varnargetu.“ Að hennar mati ætti fyrsta varnarlína Íslands að liggja í öflugri innlendri matvælaframleiðslu.
„Þá ætti fyrsta varnarlínan okkar að vera í túnfætinum hérna heima.“
Vill áfram framleiðslutengdan stuðning
Margrét segir umræðuna um framtíð stuðningskerfa hafa að einhverju leyti snúist um hvort færa eigi stuðning frá framleiðslu yfir í annars konar greiðslur. „Allt okkar kerfi hefur byggst á framleiðslutengdum stuðningi. Við þurfum að framleiða, það á að vera hvetjandi að framleiða.“
Hún segir sjálfsagt að skoða reynslu annarra ríkja og bendir meðal annars á að Norðmenn hafi náð góðum árangri í nýliðun og kynslóðaskiptum í landbúnaði.
„Auðvitað þurfum við að taka það góða.“
Hins vegar telur hún mikilvægt að breytingar séu rökstuddar og sýnt fram á hvernig þær styðji við markmið um aukna framleiðslu og fæðuöryggi.
Vill málefnalega umræðu
Margrét segir eitt það ánægjulegasta við umræðuna undanfarna mánuði hafa verið að Bændasamtökin hafi haldið sig við málefnaleg rök.
„Við vorum ekki með hræðsluáróður, við vorum ekki með einhver gífuryrði eða annað. Við stóðum okkur út frá röksemdum og út frá staðreyndum.“
Hún segist stolt af því hvernig bændur og samtökin hafi staðið að málflutningi sínum þrátt fyrir harða umræðu.
Um leið segist hún telja að stjórnvöld hefðu getað lagt fram skýrari upplýsingar um starfshætti Evrópusambandsins og áhrif aðildar svo almenningur hefði átt auðveldara með að mynda sér skoðun.
„Það hefði verið hægt að gera þetta svo miklu málefnalegra.“
Áhyggjur af innbrotum á bú
Í lok viðtalsins var rætt um endurtekin innbrot á svínabúið Stjörnugrís.
Margrét sagðist bæði reið og furðu lostin yfir stöðunni.
„Er þetta orðið bara raunveruleikinn sem bændur þurfa að búa við?“
Hún segir erfitt að skilja að ekki hafi tekist að upplýsa málin.
„Það er hægt að fljúga til tunglsins. Af hverju er ekki hægt að leysa þessa ráðgátu?“
Horfa til sjálfbærni og innlendra aðfanga
Spurð um verkefni fram undan segir Margrét að eitt af áhersluverkefnunum sé að draga úr því hversu háður landbúnaðurinn er innfluttum aðföngum.
Hún nefnir þar meðal annars Terraforming LIFE-verkefnið þar sem unnið er að framleiðslu á áburði úr búfjáráburði og úrgangi frá fiskeldi.
„Það er bjart fram undan,“ segir hún.
