Eins konar landnám
„Björninn frá Bern“ heitir sýning á verkum eftir Birgi Andrésson í i8 en verkin hafa aldrei verið sýnd hérlendis áður. Þau voru gerð sérstaklega fyrir húsnæði félagsmálastofnunar svissnesku höfuðborgarinnar Bern snemma á öldinni.
Verkin spretta upp úr pælingum Birgis um þjóðarímyndir, liti, fána og frímerki sem áhugafólk um list hans kannast vel við. Þau skera sig þó úr að því leyti að Birgir vinnur hér með svissnesk þjóðartákn, eða öllu heldur borgartákn Bern. Eins og í öðrum verkum af þessu tagi notar hann þó íslenskan efnivið, svo sem ull, liti og íslenskt beyki. Texti er í sumum myndanna og er þar unnið með svissneska texta frá fyrri tíð sem lýsa eftir glæpamönnum, ekki ósvipað og Birgir gerði í mannlýsingum sínum á íslensku og ensku en þar var stuðst við lýsingar á eftirlýstum íslenskum glæpamönnum í Alþingistíðindum á nítjándu öld.
Í sýningarskrá er að finna frásögn Birgis af verkunum þar sem hann segist verkefnið hafa falist í því að gera verk í hús sem ætlað var atvinnulausum og smákrimmum. Hann hafi unnið með arkitekt sem endurhannaði húsið. Efniviðurinn var mikill og góður að mati Birgis enda Sviss mikið fánaland og kantónurnar eigi sín tákn. Í Bern sé Bernarbjörninn symból og inni í borginni sé garður með lifandi björnum. „Þannig að ég fékk konurnar uppi á Handprjónasambandi til að prjóna fyrir mig fána, á einum var Bernarbjörninn, á einum var loppa, geithafur á öðrum, og allt í sauðalitunum. Þetta var sett á fánastangir sem voru boltaðar inn í veggina þannig að fánarnir sköguðu pínulítið út frá veggjunum.“
En Birgir lætur ekki staðar numið við hin hefðbundnu bæjartákn heldur vinnur einnig með svissneskar menningarhefðir. Snúðarnir á fánastöngunum voru þannig ostasneiðar gerðar úr áli en hann segir að í þessu tilliti hafi Alusuisse í Hafnarfirði myndað ákveðna tengingu á milli Sviss og Íslands.
Flokkur kvenna hafi síðan gert krosssaumsmyndir með þessum sömu táknum. Þær rammaði Birgir inn í sama formati og íslensk frímerki sem hann vann talsvert með á þessum tíma. Þar var einkum um að ræða svokölluð Alþingishátíðarfrímerki sem voru reitaskipt með ákveðnum hætti. Í Bernarverkunum styðst hann hins vegar við Heklufrímerkin. Hann segir: „Þar sem Hekla var hafði ég hin og þessi tákn en þar sem verðgildið var hafði ég númerið á hæðinni sem þú varst staddur á í húsinu. En þar sem stóð Ísland á frímerkinu hafði ég stóran og mikinn osthleif með götum sem skagaði út úr rauf eins og ostinum hefði verið skotið þarna inn. Ostskífuna gerði ég úr stórum og miklum drumb sem var ættaður frá Ásmundi Sveinssyni.“ Hér vísar Birgir til viðardrumba sem Myndhöggvarafélaginu áskotnaðist eftir Ásmund. Birgir lét saga þá niður með stórviðarsög og pússaði þá upp. „Þegar ég kynnti þessa fána fyrir nefndinni þá sagði ég að þeir ættu að bera hlýju inn í húsið sem var Félagsmálaskrifstofa.“
Birgir vann langflest verk sín út frá íslensku menningarsamhengi og þrátt fyrir svissnesk tákn í þessum verkum er efniviðurinn eigi að síður íslenskur eins og getið var hér að framan. Í vissum skilningi er hér um eins konar landnám að ræða. Birgir færir út kvíarnar. Prófar sína listrænu aðferð og nálgun á erlendri grund. Verkin ganga fullkomlega upp og eru spennandi hluti af höfundarverki Birgis.
i8 galleríi áskotnaðist verkin fyrir stuttu. Félagsmálaskrifstofan í Bern hafði aftur tekið breytingum og verkin í reiðileysi. Það er mikill fengur af þeim hér heima eftir flakkið í útlöndum.
