Aukin umsvif í Friðheimum
Garðyrkjustöðin Friðheimar í Reykholti tvöfaldar nánast afköst sín í ræktun jarðarberja og gefur matarminjagripaversluninni aukið rými. Ferðaþjónustan hefur tekið fram úr landbúnaðinum að umstangi, en bændurnir segjast samt sem áður vilja efla kjarnastarfsemina enn frekar.
Árið 2025 tóku Friðheimar við Jarðarberjalandi í Reykholti, sem er sérhæfð ræktunarstöð fyrir heilsársræktun á jarðarberjum. Vörurnar eru núna seldar undir merkjum Friðheima og stefna eigendurnir að því að svara eftirspurn með því að auka afkastagetuna til muna. Eigendur Friðheima eru hjónin Knútur Rafn Ármann og Helena Hermundardóttir.
„Jarðarberjastöðin var nýlega uppbyggð af fyrri eigendum. Við sáum strax tækifæri í því að stækka þá stöð, en við erum að fara úr 3.600 fermetrum yfir í 6.000 fermetra,“ segir Knútur í samtali. „Framleiðslugetan fer því úr 60 tonnum upp í 100 tonn á ári. Þetta er verkefni sem við erum langt komin með og við reiknum með að planta út þar um mánaðamótin september-október. Útplöntunin mun taka um tvo mánuði, en það skiptir máli að gera það í réttum rytma. Viðbyggingin er ekki alveg tilbúin, en það er búið að glerja húsið og við erum að vinna í að setja upp miðstöð og annað slíkt.
Hlutdeild íslenskra jarðarberja á markaði er ekki stór, kannski þrjú til fjögur prósent, en það er mikil eftirspurn eftir þeim. Því verður gaman að geta komið með meira magn inn á markaðinn,“ segir Knútur.
Búðin stækkaði fjórfalt
„Frá því að við opnuðum gróðurhúsin fyrir almenningi höfum við verið með litla verslun hjá okkur í anddyrinu þar sem við höfum selt það sem við köllum matarminjagripi úr okkar hráefni og ferskt grænmeti og jarðarber frá okkur,“ segir Knútur. „Við vildum gera meira úr því og fara í meiri þróun á vörum úr tómötum með samstarfsaðilum. Við fórum til að mynda árið 2018 í samstarf með brugghúsinu Ægisgarði þar sem þeir bjuggu til tómatbjór, og í dag er þetta ein mest selda varan okkar. Eins höfum við verið í samstarfi við Skúbb þar sem þeir bjuggu til sorbet-ís úr tómötum.
Fyrir ekki svo löngu síðan bönkuðu Völli Snær kokkur og Þóra, konan hans, upp á hjá okkur, en þau framleiða íslenskt sjávarsalt undir merkjum Umami. Þau vildu blanda okkar tómötum saman við og fórum við þá leið að frostþurrka þá þannig að þeir breytast í duft án þess að glata bragðinu. Þessu er blandað saman við saltið og selt sem tómatsalt hjá okkur.
Þá erum við í þróunarverkefni núna þar sem við ætlum að gera snyrtivörulínu með tómötum, en þeir eru með svo mikið andoxunarefni að það hlýtur að vera gott að nota þá á húðina. Þetta er ekki komið mjög langt á veg, en við vonumst til þess að geta kynnt húðkrem og sápur í vetur.
Allt þetta var hvati til þess að við fjórfölduðum stærðina á búðinni okkar og við sjáum þónokkra söluaukningu. Þetta gefur okkur færi á að taka inn hitt og þetta sem við höfum merkt með okkar vörumerki, eins og boli og skurðarbretti.“
Setja upp fleiri LED-lampa
„Eins og aðrir garðyrkjubændur höfum við verið að skipta út gömlu HPS ljósunum yfir í LED ljós,“ segir Knútur. „Það gengur vel og við erum komin með 6.000 fermetra undir LED af samtals 17.000. Jóhann Páll ráðherra beindi myndarlegum fjárfestingarstuðningi í þessa átt til þess að hrinda þessari vegferð af stað í búgreininni. Við reiknum með að árið 2028 verðum við komin með allt yfir í LED.
Það skipti miklu máli að undirbúa þetta vel til þess að breytingarnar takist, því að HPS ljósin gefa miklu meiri hita. Því eru ákveðnar áskoranir til þess að passa upp á að hita- og rakastig í húsunum verði ekki óhagstæð plöntunum. Það sem við höfum gert er að vera með svokallaða hybrid-lýsingu þar sem við tökum annan hvern HPS lampa í burtu og setjum LED lampa í staðinn. Hver LED lampi gefur jafn mikið ljós og tveir HPS lampar. Yfir vetrartímann erum við með bæði HPS og LED ljósin í gangi og dimmum LED-ið niður um 50 prósent sem gefur okkur þann ljósstyrk sem við þurfum. Frá byrjun apríl og inn í haustið keyrum við bara á LED.
Við erum að fara í breytingar á miðstöðinni og hitakerfinu hjá okkur þar sem við erum að færa til og auka hitapípur, en lokatakmarkið er að við getum lýst alfarið með LED ljósum allt árið. LED notar hátt í 50 prósent Myndir / ál minna rafmagn en HPS lampi og við þurfum að nota meiri kyndingu á móti, en heita vatnið er ódýrara en rafmagnið.“
Meira en 100 starfsmenn
„Starfsemi Friðheima byrjaði í kringum garðyrkjuna, en við Helena keyptum þessa garðyrkjustöð árið 1995. Þá var Helena eini starfsmaðurinn á meðan ég var að temja hesta úti í sveit. Árið 2008 fórum við í það að opna hjá okkur búið sem átti að vera lítil hliðarbúgrein. En út frá heildarumfangi og tekjum er ferðaþjónustan farin að skila tveimur þriðju en garðyrkjan sirka einum þriðja. Í dag erum við með samtals 110 heilsársstarfsmenn og bætum við okkur 15 til 20 yfir sumarið. Þetta styður hvort annað og það er gott að hafa fleiri egg í körfunni ef eitthvað kemur upp á, en við viljum að hvor hliðin á rekstrinum sé alveg sjálfbær.
Ég held að Friðheimar sýni hvernig það getur verið áhugavert að blanda saman ferðaþjónustu og landbúnaði. Þetta litla hliðarverkefni okkar þar sem við opnuðum búið er núna orðið stærra en aðalverkefnið og er gott dæmi um hvað er hægt að gera í landbúnaði. Okkar ferðaþjónusta snýst um að opna búið og segja söguna um hvernig við getum ræktað heilsusamlega tómata allt árið um kring með grænni orku. Opinn landbúnaður skiptir miklu máli svo að fólk sjái hvaðan maturinn kemur.“
