Hætta framleiðslu á hamsatólg, tólg og útikertum

Stóruvellir efh. í Bárðardal hafa framleitt tólg, hamsatólg, hangiflot og útikerti í rúm 30 ár en eru nú að hætta framleiðslu. Fyrirtækið er það eina sem framleiðir hamsatólg og verður því ekki hægt að nálgast hana í matvöruverslunum þegar lager Stóruvalla klárast.

Garðar Jónsson stofnaði fyrirtækið Stóruvelli ehf. árið 1994 til að framleiða hamsatólg og tólg og hefur framtakið skapað atvinnu í Bárðardal síðan. Garðar er nú að fara á eftirlaun og taki enginn við framleiðslunni mun fyrirtækið loka.

Nýta 40 til 50 tonn af mör árlega

Stóruvellir hafa verið að framleiða vörur úr 40 til 50 tonnum af mör á ári. Að sögn Garðars hafa þau aðallega fengið mörinn frá sláturhúsi Norðlenska á Húsavík síðustu ár. „Við reynum að taka mörinn á sláturtíð svo það þurfi ekki að frysta hann og auðvitað kostar það en sláturhúsin þurfa líka að borga fyrir að eyða honum svo ég myndi áætla að þetta sé heppileg framleiðsla fyrir sláturhúsin líka, að nýta allt hráefnið vel“.

Garðar segir að hann hafi auglýst reksturinn til sölu í fyrra og hafi sömuleiðis reynt að ræða við Norðlenska um að taka við rekstrinum. Hann hefur stefnt á að hætta í nokkur ár en hefur fengið þau svör að ekki væri áhugi hjá Norðlenska að framleiða þessar vörur úr mörnum. Stóruvellir eru inn í Bárðardal eru því ekki mjög nærri afurðarstöð sem Garðar segir að geri það erfiðara að koma hráefni til sín og vörunni frá sér en að fyrirtækið hafi skapað atvinnu fyrir fólkið í sveitinni.

Hefðbundin og sértæk framleiðsla

„Auðvitað er þetta sértæk framleiðsla en þetta hefur alltaf gengið vel,“ segir Garðar.

Stóruvellir eru eina fyrirtækið á landinu sem framleiðir hamsatólg og útikerti úr tólg. „Það er ekki mikil velta hjá svona fyrirtæki en þetta er hefðbundin framleiðsla og hefur gengið mjög vel. Við erum að selja um það bil 16 tonn af hamsatólg á ári og svona 50-60 þúsund útikerti. Við erum að selja steikningartólgina líka og hún selst alltaf mest fyrir jólin fyrir laufabrauðið, en hún hefur líka verið að seljast til þeirra sem steikja kleinur allt árið um kring. Við erum einnig með hangiflot og gerum nú ekki mikið af því en það er ákveðinn hópur sem gerir kröfur til þess að fá það alltaf. Við seljum hangiflotið aðallega í fiskbúðunum á meðan að tólgin og hamsatólgin eru í öllum helstu matvöruverslunum“. Útikertin hafa einnig verið fastur liður í fjáröflunum bæði skóla, skáta- og íþróttafélaga.

Garðari þykir það miður að stóru sláturhúsin og afurðarstöðvarnar sýni framleiðslunni ekki áhuga. „Það er ekki bara upp á að fullnýta hráefnið sem mér finnst mikilvægt að framleiðslunni sé viðhaldið heldur líka upp á að halda í gamlar matarhefðir og hafa fjölbreytt innlent matarúrval og framleiðslu“.

Telur sóknarfæri í tólg

„Það er sóknafræri í því að bræða bæði lambamör og nautamör. Við höfum ekki verið í vöruþróun síðustu ár því ég vissi að ég færi bráðum að hætta en ég held það sé ákveðið sóknarfæri í tólginni,“ segir Garðar. „Við höfum aldrei auglýst þessa vöru hún hefur alltaf bara selt sig sjálf. Það væri eflaust hægt að selja meira ef við værum að reyna að koma vörunum á framfæri“.

Auk þess að selja tólgina í matvöruverslanir hafa Stóruvellir selt tólg til sápu- og kertagerðar og í húðkrem erlendis. „Við höfum verið að selja tólg til Bandaríkjana í húðkrem. Það er tilraunastarfsemi enn sem komið er en spennandi tækifæri“. Garðar nefnir að árlega selji þau einnig tólg til Tenerife og Svíþjóðar fyrir jólin. „Við seljum íslenska matsölustaðnum á Tenerife, þeir þurfa að hafa hamsa með skötunni fyrir jólin, og svo höfum við verið að selja hamsatólgina til Svíþjóðar, þar er rekin verslun með íslenskum vörum. Þó þetta sé auðvitað sala í smáum mæli þá er fólk sem stólar á þetta árlega“.

Ekki mikið til þetta haustið nema einhver taki við

„Við erum að hætta og setjum nú bara í þær umbúðir sem við eigum,“ segir Garðar. Þær vörur sem eru til á lager verða seldar en að sögn Garðars er ekki mikið til þetta haustið nema einhver taki við keflinu.

Í svari Norðlenska við fyrirspurn Bændablaðsins segir að þeim þyki dapurlegt að framleiðslan leggist af en að Norðlenska muni nota allan þann mör sem leggst til í sláturgerð. Þá stendur ekki til að hefja framleiðslu á hamsatólg og tólg hjá Norðlenska og Kjarnafæði, að minnsta kosti ekki í bráð.