Skilyrði verði sköpuð fyrir aukna innlenda framleiðslu

Deildarfundur garðyrkjudeildar Bændasamtaka Íslands var haldinn á Búnaðarþingi í lok mars og var yfirferð yfir fjölda mála og tillagna fyrirferðamesti hluti fundarins, sem komu frá þeim fimm nefndum sem voru starfandi í aðdraganda fundarins.

Stjórn garðyrkjudeildarinnar var endurkjörin og verður Axel Sæland því áfram formaður og með honum í stjórn þau Óli Björn Finnsson, Guðni Þór Guðjónsson, Halla Sif Svansdóttir Hölludóttir og Eygló Björk Ólafsdóttir.

Jarðræktarnefnd lagði meðal annars áherslu á mikilvægi þess að efla fjárfestingarstuðning til útiræktar grænmetis á Íslandi. Nauðsynlegt væri að skapa skýra hvata til að bæta innviði greinarinnar, svo sem í jarðvinnslu, landgæða, varnir gegn veðri, aðra uppbyggingu sem og aukinni fræðslu í formi ráðunauta sem styrkir framleiðslugetu bænda. Með auknum fjárfestingarstuðningi skapist betri skilyrði til að auka innlenda framleiðslu grænmetis, bæta fæðuöryggi landsins og efla sjálfbæra nýtingu landsins.

Jarðræktarnefnd lagði líka áherslu á tryggingavernd fyrir uppskeru í útirækt og skorar á stjórnvöld að koma til móts við garðyrkjubændur og stuðla að því að komið verði á raunhæfri slíkri tryggingavernd. Mikil óvissa fylgi ræktun grænmetis utandyra þar sem ófyrirsjáanleg veður og náttúruvá geta á skömmum tíma valdið stórfelldu tjóni og jafnvel eyðilagt alla uppskeru.

Landbúnaður á tímamótum kynslóðaskipta

Ylræktarnefnd lagði ríka áherslu á að landbúnaður sé á tímamótum hvað varðar kynslóðaskipti. Bent var á að núverandi skattalaga umhverfi og regluverk geti skapað verulega þröskulda við yfirtöku búa og að þörf sé á markvissari nálgun. Mælst er til þess að þessum áherslum sé komið inn í vinnuna um gerð nýrra Búvörusamninga.

Í ylræktarnefnd var rætt var ítarlega um að fjárfestingar í nýrri tækni í garðyrkju séu mjög fjármagnsfrekar miðað við framleiðslurými, sérstaklega í samanburði við önnur lönd. Því er afar brýnt að garðyrkjan hafi aðgang að fjárfestingarstuðningi sem nái yfir nýbyggingar og tækni. Mikil og ör þróun sé í garðyrkju í gervigreind og róbótum. Þessi tækni sé afar dýr og þar sem íslenskar einingar eru afar smáar í samanburði við þá samkeppni sem hún býr við erlendis frá er mikilvægt að hafa aðgang að fjárfestingarstuðning til að standast þá samkeppni. Slíkur fjárfestingarstuðningur gerir greinina sjálfbærari og minnkar kolefnisspor greinarinnar til muna.

Sú reynsla sem komin er af fjárfestingarstuðningnum í gegnum Loftlags- og orkusjóðs sé afar jákvæð og ljóst að sá sjóður muni nýtast vel í að bæta rekstrarumhverfi garðyrkjunnar og þá sérstaklega í betri nýtingu á raforku.

Mikilvægi fyrirsjáanleika stuðningskerfisins

Í ylræktarnefnd var einnig lögð áhersla á mikilvægi fyrirsjáanleika í stuðningskerfinu. Fram kom að traust bænda á breytingar sé brothætt og að vel þurfi að rökstyðja allar tillögur um breytingar. Mikilvægt sé að nýtt kerfi hafi möguleika á að vaxa með greininni og hamli ekki vöxt einstakra búa. Stöðug og mikil eftirspurn er í öllum vöruflokkum sem eru framleiddir hér á landi og því mikil tækifæri fyrir greinina að vaxa.

Blómanefnd var starfandi fyrir deildarfund garðyrkjubænda og frá henni komu nokkrar tillögur um áherslubreytingar varðandi innflutning á blómum og tollskráningu þeirra. Segir í greinargerð að ljóst sé að vitlaus tollaframkvæmd geti haft mikil áhrif á íslenskan markað, eins og getið sé um í Skýrslu ríkisendurskoðanda frá 2022 á tollframkvæmd landbúnaðarvara. Þar sé meðal annars gerð grein fyrir þeim undirliggjandi hagsmunum sem til staðar séu og hafa grundvallarþýðingu bæði fyrir hið opinbera og íslenskan landbúnað.

Óvissan með framtíð Garðyrkjuskóla Íslands 

Úr menntanefnd kom tillaga um framtíð Garðyrkjuskóla Íslands. Þar er kallað eftir því að Garðyrkjuskóli Íslands verði sjálfstæður skóli og að fullu aðskilinn frá FSU. Að stofnuð verði sjálfseignarstofnun sem muni annast allt garðyrkjunám á Íslandi.

Klára þurfi uppbyggingu á þeim húsakosti sem skólinn þarf til að geta starfað og hann verði að fullu fjármagnaður til að geta sinnt sínu hlutverki.

Fundurinn samþykkti að vísa tillögunni um framtíð garðyrkjunáms áfram til stjórnar með þeim tilmælum að undirbúa bréf til ráðherra menntamála þar sem áhersla verður lögð á hve gríðarlega viðkvæm staða garðyrkjunámsins er í dag. Undirstrika þurfi mikilvægi þess að bregðast hratt við og móta garðyrkjunám á Íslandi til framtíðar í takti við raunþörf garðyrkjunnar í dag. 

Fundurinn lagði áherslu á að málefnið verði forgangsmál hjá stjórn og að brýnt sé að það verði tekið til meðferðar án tafar, enda um að ræða síðustu tækifæri til að bregðast við stöðu garðyrkjunáms á Íslandi í dag. 

Nám í garðyrkju sé mikilvægt fyrir framtíð greinarinnar, bæði til að styðja við þá öru uppbyggingu sem er að eiga sér stað og til að tryggja traustan grunn þekkingar sem stuðlar að öruggri og farsælli framþróun garðyrkjunnar sem atvinnugreinar á Íslandi.

Framtíð stofnútsæðismála

Loks fjallaði stofnræktarnefnd um framtíð stofnútsæðismála á Íslandi. Nefndinni var falið að velta upp tillögum hvernig haga ætti stofnútsæðismálum hérlendis til framtíðar og horfa til næstu 15 ára að minnsta kosti.

Velt var upp nokkrum sviðsmyndum fyrir framtíð stofnræktunar á íslensku karftöfluyrkjunum sem hafa verið í slíkri ræktun, í þeim tilgangi að halda þeim sjúkdómafríum.