Stórtækur búskapur í Reykjavík

Einn stærsti einstaki aðilinn í framleiðslu landbúnaðarafurða hérlendis er fyrirtækið Lambhagi í Reykjavík. Hafberg Þórisson stofnaði það á áttunda áratugnum og segist hvergi nærri hættur, enda ekki nema 77 ára.

Hafberg segir í samtali að á næsta ári séu 50 ár komin síðan honum var úthlutað landið sem gróðrarstöð hans stendur á, en Lambhagi var áður hluti af Korpúlfsstöðum. Gróðrarstöðin er neðarlega í Úlfarsárdal og vel falin í þéttri skógrækt sem Hafberg hefur unnið að samhliða garðyrkjustörfum.

Hann leitaðist fyrst eftir því að byggja upp garðyrkjustarfsemi á Flúðum, en hætti við þegar hann sá að skipulag þorpsins var að þróast í átt sem hann taldi ekki henta garðyrkju. „Mér leist ekkert á þetta og gaf verkefnið frá mér árið 1976 og fékk starfstilboð úti í Afríku. Ég var á leiðinni þangað þegar mér var boðið að tala við einn borgarfulltrúa sem kom því í gegnum borgarráð á nokkrum vikum að ég myndi fá land hjá Reykjavíkurborg, en yrði sjálfur að velja staðinn.

Þá var ég að klára nám í Flugskóla Helga Jónssonar og fór í lágflugi yfir efri hluta Elliðaáa og hérna meðfram Úlfarsánni. Þetta var fyrsta landið sem ég óskaði eftir og fulltrúum borgarinnar leist vel á það – og hér er ég enn í dag. Mér fannst þessi blettur fallegur úr lofti, þetta liggur á móti suðri og er tiltölulega flatt. Ég fékk þrjá hektara undir byggingar í upphafi og núna er ég með fjóra og hálfan. Svo fékk ég til notkunar einn og hálfan hektara meðfram ánni þar sem ég er með skógrækt. Ég er því samtals með sex hektara.“

Litið var á grænmeti sem skraut

„Ég byrjaði að selja afurðir ræktaðar í Lambhaga árið 1979. Þá seldi ég salat og ýmsar káltegundir. Til að byrja með leiddi ég hitalagnir í jarðveginn og gat verið með tvær til þrjár uppskerur á hverju sumri af sama blettinum. Jarðvegurinn hér er hins vegar ekki góður til að vera með útiræktun þar sem neðan við yfirborðið er streymi af köldu vatni sem kælir jarðveginn. Þegar verðið hækkaði á heitavatninu stóð þetta ekki lengur undir sér og ég hætti útiræktun árið 1990.

Fyrsta gróðurhúsið sem ég byggði í Lambhaga var tekið í notkun árið 1982 og var þá ekki nema 720 fermetrar. Fyrstu árin ræktaði ég mikið pottaplöntur, en frá fyrsta degi hef ég líka alltaf verið með salat. Þá var ég meðal annars með kínakál, sem var nýtt á Íslandi á þeim tíma. Árið 1991 fór ég að selja salat allt árið þegar við tókum í gagnið heilsárslýsingu í gróðurhúsunum. Sama ár tók ég í notkun færiband í gróðurhúsunum þar sem við létum nýspírað salatið á einn endann og svo kemur það fullvaxið hinum megin,“ segir Hafberg. Forræktunin tekur 14 daga og svo tekur við 20 daga ferð eftir færibandinu.

„Fyrst var ekki auðvelt að fá fólk til að borða salat, en litið var á grænmeti á disk sem skraut nema það væri vel soðið. Það tók mig á milli 15 og 20 ár að kynna salatið, en ég stóð í verslunum og kynnti þetta og benti á að þarna væru næringarefni. Mín hugsjón var að búa til C-vítamín fyrir landsmenn.

Okkar keppikefli hefur verið að vera með hreinar afurðir sem við höfum ekki eitrað. Allt salat sem er ræktað utandyra erlendis þarf að sprauta með efnum minnst vikulega. Hérna notum við bara heitt vatn og sápu og erum alltaf að þrífa. Þá erum við með skúringarvélar sem fara um öll húsin.“

Ný gróðurhús í Mosfellsdal

„Árið 2014 byggði ég 7.000 fermetra hús hérna sem gaf mér nýjar ræktunareiningar og núna er ég með samtals 15.000 fermetra gróðurhús hérna í Lambhaga. Árið 2007 keypti ég jörðina Lund í Mosfellsdal þar sem ég er með 6.500 fermetra og ætlum við að að hefja byggingu á 15.000 fermetra húsi þar í sumar. Í þeirri aðstöðu ætla ég að rækta grænmeti sem hefur lítið verið ræktað hér á landi og er alveg nýtt á markaði.

Núna rækta ég smálaufasalat í Lundi, eins og íssalat, rómanssalat, pak choi og ýmislegt annað. Ræktunin þar er á annan hátt en hér í Lambhaga, en plönturnar eru með smærri lauf og ræktunartíminn er styttri,“ segir Hafberg. Þar er ræktunarfæriband á tveimur hæðum þar sem plönturnar fá að spíra í myrkri í 4 daga og við taka 10 dagar undir LED lýsingu. Þá færast plönturnar upp á efri hæðina sem er lýst upp með hefðbundnum HPS lömpum og tekur ferðalagið til baka 14 daga. Þar er salatið skorið sjálfvirkt og býður þetta kerfi upp á mikil afköst án þess að mannshöndin þurfi að koma mikið nærri.

Vantar tækninám í garðyrkju

Hafberg segir að þegar hann var að byrja sína starfsemi hafi salat sannarlega verið ræktað á Íslandi, en ekki í neinum stórum mæli ásamt því sem það var árstíðabundið. „Ég fór út til Noregs á sautjánda ári til að læra garðyrkju í Gjennestad Gartnerskole. Ég hafði viljað læra garðyrkju frá því að ég var 14, 15 ára því mér fannst þetta bæði skemmtileg og spennandi atvinnugrein og hafði mikinn áhuga á tómötum og gúrkum, sem ég hef hins vegar aldrei ræktað sjálfur.“ Uppeldsstöðvar Hafbergs eru á Kleppsveginum í Reykjavík en hann komst fyrst í kynni við garðyrkju þegar hann var í sveit sem krakki á Laufskálum í Borgarfirði.

„Ég vil að á Íslandi verði settar á fót námsbrautir sem geti leitt fólk í tækninám í garðyrkju. Garðyrkjuskólinn á Reykjum í Ölfusi hentar íslenskri garðyrkju eins og hún er í dag mjög illa. Hann er rekinn af góðu fólki sem ætlar sér góða hluti, en við sem viljum stunda tæknivædda garðyrkju getum ekki notað okkur nemendurna sem útskrifast þaðan. Þó svo að það sé ýmis tækni innleidd í skólanum verður hún úrelt á nokkrum árum og við höfum ekki efni á að halda í við tækniþróunina. Þá legg ég til að við verðum með grunnnámið á Íslandi og styrkjum það fólk sem vill virkilega læra til náms erlendis.“

Aðspurður um hvernig hann meti horfurnar í grænmetisrækt á Íslandi svarar Hafberg: „Það verður samþjöppun þar sem búin verða stærri á meðan smábúskapur leggst af. Þó verður vonandi áfram þannig að menn geti byrjað smátt og hafi möguleika á að stækka. Það er mjög hryggilegt að hugsa til þess að okkur vantar grænmeti á Íslandi, en það er alltaf minna og minna hlutfall sem er framleitt hérlendis á ári hverju. Við erum að flytja inn gúrkur og tómata! Það er bara skammarlegt.“

Grallarar vildu kaupa Lambhaga 

„Við framleiðum um 500 tonn af salati á ári,“ segir Hafberg. Hann áætlar að Lambhagi sé með allt að 80 prósent markaðshlutdeild af salati sem hann selur um allt land ásamt því að flytja einhvern hluta út til Grænlands.

„Fyrir nokkrum árum reyndi ég að selja Lambhaga og við lögðum mikla vinnu í það. Við vorum hins vegar óheppin, því að þetta voru bara grallarar sem voru að tosa mig áfram á asnaeyrunum. Að lokum gafst ég upp á viðræðunum og stóð frá borði. Síðan hafa nokkrir komið hingað sem vilja kaupa Lambhaga af mér, en eftir þennan gjörning hugsa ég þetta öðru vísi og hef ákveðið að láta þetta í hendurnar á minni fjölskyldu,“ segir Hafberg. Kynslóðaskipti í búskapnum séu því komin í farveg og gerir Hafberg ráð fyrir að þau verði komin vel á veg á þessu ári.

Aðspurður af hverju hann hefur ákveðið að minnka ekki við sig þrátt fyrir að vera kominn yfir miðjan aldur svarar Hafberg: „Það er spennandi að vera garðyrkjumaður og þess vegna hef ég engan áhuga á því að hætta, enda er ég ekki nema 77 ára.“