Þróun á kostnaði við (hreindýra/refa) veiðar

Það er allrar athygli vert að skoða tvo málaflokka veiða sem ríkið, eða stofnanir á vegum þess sjá um. Þar eru annars vegar veiðar á hreindýrum og eftirlit og stjórnun stofnstærðar hreindýra og hins vegar veiðar á ref og mink og stjórnun stofnstærðar. Þessir málaflokkar hafa lengi verið í skúffum ríkisstofnana og það er um margt undarlegt hvernig þeim er stjórnað, vissulega var framkvæmd á veiðum á ref og mink komið til sveitarfélaga fyrir margt löngu en stjórn þessara veiða er hjá ríki.

Nú á dögunum sendi umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra frá sér tilkynningu þar sem hann ákvað veiðiheimildir á hreindýrum vegna ársins 2026. Þar kemur jafnframt fram að veiðileyfi á tarfa og kýr muni hækka í 241.660 kr. á tarf og 137.000 kr. fyrir kýr, þessi hækkun mun vera vegna hækkunar vísitölu og er víst löngu orðin tímabær að mati ráherra. Þessi sami ráðherra hefur einnig á sinni könnu fyrirkomulag á greiðslum vegna veiða á ref og mink og finnst sjálfsagt að engar vísitölur komi nálægt þeirra launum, hvorki vegna vinnu eða kostnaðar sem hljótast af þeim.

Veiðimenn á vegum sveitarfélaga eru að vinna eftir töxtum sem eru að grunni frá árinu 1996, þessi seinagangur og deyfð yfirvalda í málaflokknum hefur gert það að verkum að viðkomandi veiðimenn eru með laun sem eru lægri en þau sem bjóðast unglingum í bæjarvinnu. Taxtar eru lægri en lögboðin laun í landinu og það er í boði ríkisvaldsins. Allur kostnaður vegna búnaðar og farartækja hefur margfaldast og gerir það sums staðar að verkum að tekjur af veiði hverfa vegna kostnaðar við ferðir. Engar vísitölur hafa komið nálægt launakjörum veiðimanna á vegum sveitarfélaga.

Hvernig stendur á þessum tvískinnungi er mér illskiljanlegt, annars vegar hefur ríkisbáknið á höndum stjórnun veiða þar sem tekjur koma í kassann, en hins vegar eru veiðar þar sem ríki þarf að borga, að einhverjum hluta allavega, og finnst sjálfsagt, með hæpnum rökum að hækka veiðileyfi á hreindýrum að þessu marki.

Ef við horfum aðeins á þróun veiðileyfa vegna hreindýraveiða sjáum við að frá árinu 2008 til dagins í dag hafa veiðileyfi á kýr farið úr 45 þús. í 137.700 þús., þetta er hækkun upp á rúmlega tvö hundruð prósent.

Gefið ykkur aðeins tíma í að melta það, þetta er hækkun á innan við tuttugu árum. Eins hafa leiðsögumenn þurft að hækka sín laun og ekki hugsa annað en að þeir eigi það ekki skilið, þeir skila sínu starfi vel og þurfa að viðhalda tækjum og búnaði.

Ef við horfum svo á veiðimenn sveitarfélaga sem vinna við að halda niðri stofnstæð refs og minks hefur þróunin verðið döpur og öllum sem koma að þessu frá ríki og sveitarfélögum til skammar, sami taxti og var notaður 1996, með fáum undatekningum. Vissulega hafa sum sveitarfélög séð hvað það skiptir miklu máli að hafa hæfa og reynda veiðimenn í sínum ranni en því miður kemur alltaf að því að taxtarnir eru það sem þeir eru. Önnur sveitarfélög hafa því miður leitað á mið lukkuriddara og boðið út veiðar, með þeim árangri að veiðar hafa minnkað eða misfarist og vandamál færst á önnur svæði, vanir veiðimenn sem þekkja svæðin hafa hrakist úr starfi og eftir stendur verri veiðistjórnun og kannski stundum lægri kostnaður viðkomandi sveitarfélags, en vandinn færist milli svæða og nágrannasveitarfélögin enda oftast með hærri reikninga vegna stjórnunar stofnstærðar á sínu svæði. Það er engin heildarsýn á veiðar, engin heildarstjórn, engin markmið og ekki margt sem er að sjá í spilunum að horfur skáni til framtíðar.

Ef við horfum til annars hlutar sem snýr að sveitarfélögum og áðurnefndum töxtum þá er það þannig að endurgreiðsla frá ríki til sveitarfélaga á kostnaði vegna veiða, eða réttara sagt upphæð endurgreiðslu, fer líka eftir fyrrnefndum töxtum, það mætti með rökum, ekki jafnhæpnum og þeim sem réttlættu hækkun á veiðileyfum hreindýra, réttlæta að sveitarfélögin verði af tugum milljóna á landsvísu með því fyrirkomulagi sem unnið er eftir í dag. Einhvers staðar er sagt og ritað að eftirlit og stærðarstýring hreindýrastofnsins kosti mikið og þess vegna verði að nýta gjaldstofninn, en það mætti líka horfa á það þannig að hærri upphæðir sem yrðu settar í rannsóknir og veiðar á ref og mink myndu skila betri útkomu fyrir sveitarfélögin. Félagsmenn Bjarmalands eru í góðu samstarfi við þá aðila sem fylgjast með framgangi stofnstærðar á ref og mink og framtíð veiða byggir í miklum grundvallaratriðum á samstarfi þessara aðila.

Nú eru sveitarstjórnarkosningar fram undan, og einhvers staðar í skúffum eru drög að nýrri nefnd um endurskoðun fyrirkomulags um veiðar á ref og mink, spurt er hvort verðandi sveitarstjórnarmenn ætli að halda áfram að draga lappirnar í málaflokki um veiðar á ref og mink, eða ætla þessir nýju sveitarstjórnarmenn að herja á ríkisvaldið að leiðrétta kjör síns sveitarfélags og kjör veiðimanna sinna, þegar þetta er skrifað eru um áttatíu dagar til kosninga og frambjóðendur verða að fara að leita að stuðningi innan tíðar.

Veiðimenn eru íbúar sveitarfélaga og þeir greiða skatta til ríkis, það er báðum þessum aðilum til hagsbóta að bæta þeirra kjör, núna er lag að vinna í því. Stofnstærð þessara dýra þarf að halda innan vissra marka. Ríki og sveitarfélög verða að koma sér að því að koma þessum málum í sanngjarnan farveg, farveg þar sem vinna veiðimanna í ref og mink er greidd af sanngirni. Félagið Bjarmaland og félagsmenn hafa margoft bent á það hvað þessi misskipting er orðin bagaleg, nú er lag að bæta kjör og gera raunhæfa langtíma áætlun um stjórnun stofnstærðar á ref og mink.

Höfundur er formaður félags atvinnuveiðimanna í ref og mink, Bjarmalandi.