Persónuleg leið inn í nýja tegund náms
Ég ólst upp við það að læra af verkum annarra – hvort sem það var í skólanum, í gegnum skátastarfið eða úti í náttúrunni. Sem virkur skáti lærði ég snemma að bera virðingu fyrir landinu, treysta liðsheildinni og nálgast flókin verkefni með ró og útsjónarsemi. Þessi nálgun hefur fylgt mér alla tíð og mótað hvernig ég hugsa um nám og kennslu.
Kannski er það einmitt þess vegna sem mér finnst bæði skrýtið og skemmtilegt að vera með háskólagráðu í sálfræði og starfa í dag sem kennsluforseti við Landbúnaðarháskóla Íslands (LbhÍ). Það er óvenjuleg blanda – en hún virkar. Sálfræðin minnir mig á að menntakerfið snýst fyrst og fremst um fólk, en Landbúnaðarháskólinn minnir mig á að þekking á umhverfi og náttúru er grunnurinn að öllu sem við byggjum á.
Örnám – námsform sem mætir nýjum þörfum
Á undanförnum árum hefur orðið ljóst að hefðbundnar námsleiðir, þó mikilvægar séu, duga ekki lengur einar og sér til að mæta öllum þeim þörfum og áskorunum sem samfélagið okkar stendur frammi fyrir. Fólk í landbúnaði og tengdum greinum vinnur í hraðara og flóknara umhverfi en áður, þar sem ný þekking og nýjar aðferðir verða stöðugt til.
Þar kemur örnám inn – stutt, hnitmiðað nám sem byggir á skýrum hæfniviðmiðum og er hannað til að nýtast strax í starfi. Örnám er sveigjanlegt, aðgengilegt, hagnýtt og sniðið að raunverulegum þörfum fólks.
Í stað þess að þurfa að skrá sig í heila námsleið til að bæta við sig þekkingu, getur fólk tekið eitt, tvö, þrjú eða fleiri námskeið sem leiða til sýnilegrar hæfni. Þetta hentar ekki síst þeim sem vinna í landbúnaði, matvælaframleiðslu, skógfræði og umhverfisgreinum – þar má ekki eyða tíma í óþarfa, en þörfin fyrir nýja þekkingu er stöðug.
LbhÍ og UNIgreen: Samstarf í þágu sveigjanlegrar menntunar
Þróun örnáms við Landbúnaðarháskólann stendur ekki ein og sér. Hún tengist markvissri vinnu sem á sér stað innan UNIgreen, evrópsks háskólanets sem LbhÍ er hluti af. Þar er lögð áhersla á gæði og viðurkenningu örnáms, sameiginlega staðla sem tryggja að nám sé sambærilegt milli landa og aukið aðgengi að stuttum námsleiðum á sviði landbúnaðar og lífvísinda.
Í þessari vinnu hefur LbhÍ fengið að koma að mjög áhugaverðum verkefnum – frá samræmdum leiðbeiningum um örnám yfir í þróun stafrænnar námsumgjarðar sem gerir alþjóðlegt nám einfaldara og sýnilegra. Það hefur verið bæði krefjandi og lærdómsríkt að sjá hvernig litlir háskólar, eins og Landbúnaðarháskóli Íslands, geta haft áhrif á stærri heild, þegar vilji og framtíðarsýn tóna saman.
Af hverju skiptir þetta máli fyrir bændur og atvinnugreinar landsins?
Landbúnaður, matvælaframleiðsla og umhverfisgreinar eru á miklu breytingaskeiði. Loftslagsbreytingar, ný tækni, breytt reglugerðarumhverfi og aukin krafa neytenda um sjálfbærni krefjast þess að fólk í greininni geti tileinkað sér nýja þekkingu hratt og markvisst.
Örnám getur styrkt bændur sem vilja læra meira um nýjar ræktunaraðferðir, loftslagsvænar lausnir eða dýravelferð, útvegað starfsfólk í framleiðslu og vinnslu með nýja færni á afmörkuðum sviðum, veitt fyrirtækjum möguleika á markvissri endurmenntun án þess að stöðva starfsemi og stutt samfélög í dreifbýli við að bregðast hratt við nýjum áskorunum. Styrkur örnámsins er sveigjanleikinn. Það nýtir tímann betur, kostar minna en heilar námsleiðir og gerir einstaklingum kleift að læra það sem skiptir máli – þegar það skiptir máli.
Hvað er fram undan?
Við erum rétt að byrja. Í LbhÍ stendur yfir þróun fjölda nýrra örnámsleiða sem taka á vistvænni landnýtingu, kolefnisbúskap, matvælakerfum framtíðar, lífrænni ræktun, nýjungum í búvísindum og fleiri sértækum þáttum sem snerta beint íslenskan landbúnað.
Markmiðið er að byggja upp lifandi námsumhverfi þar sem stuttar námsleiðir nýtast bæði nemendum í hefðbundnu námi og öðrum sem vilja bæta við sig færni og þekkingu.
Við sjáum líka fram á aukna notkun stafrænnar tækni, betri sýnileika námsleiða milli landa og meiri samvinnu milli háskóla, fyrirtækja og sveitarfélaga. Ef okkur tekst að halda áfram á sömu braut getum við skapað menntakerfi sem þjónar bæði fólki og atvinnugreinum og styður við samfélagsþróun á landsbyggðinni.
Niðurstaða
Þegar ég hugsa til baka – til skátaæskunnar, áranna í sálfræðinni og þeirri óvæntu leið sem leiddi mig inn í Landbúnaðarháskólann – þá sé ég að þetta tengist allt saman. Það snýst um að skapa aðstæður þar sem fólk getur vaxið, lært og þroskast á sínum hraða, á sínum forsendum og í samræmi við þær áskoranir sem það stendur frammi fyrir.
Örnám er ekki aðeins nýtt námsform. Það er verkfæri til að efla einstaklinga og atvinnugreinar, styrkja dreifbýlið og byggja brú á milli þekkingar og veruleika.
Og í því verkefni finnst mér alveg einstaklega gaman að fá að taka þátt – jafnvel þó það sé stundum dálítið skrýtið að vera sálfræðingur í landbúnaðarháskóla. En ef lífið hefur kennt mér eitthvað, þá er það að óvenjulegar blöndur geta orðið að öflugustu lausnunum.
Höfundur er kennsluforseti Landbúnaðarháskóla Íslands.
