Íslensk sauðfjárrækt og kolefnisspor
Mynd / Bbl
Fréttir 23. september 2020

Íslensk sauðfjárrækt og kolefnisspor

Höfundur: Sveinn Hallgrímsson og Eyjólfur Kristinn Örnólfsson

Í Bændablaðinu 20. ágúst er fjallað um skýrslu Environice um ,,Sauðfjárrækt og loftlagsmál“ (Birna Sigrún Hallsdóttir og Stefán Gíslason 2017). Í skýrslunni er gerð tilraun til að reikna kolefnisspor íslenskrar sauðfjárræktar. Þau nota skammstöfunina GHL um eftirfarandi lofttegundir: Koldíoxið(CO2), metan (CH4), glaðloft (N2O), vetnisflúorkolefni (HFC), perflúorkolefni (PFC), brennisteins­hexaflúor (SF6), og köfnunar­efnistriflúorið (NF3). Hér á eftir er átt við þessar lofttegundir þegar skammstöfunin GHL kemur fyrir.

Á að reikna losunina kg á kg? Sigrún og Stefán reikna losunina kg á kg, það er kg GHL á framleitt kg kindakjöts. Er það vísindaleg nálgun að nota skilgreininguna á losun kg/kg, þegar borin er saman losun á kg kjöts og t. d. grænmetis, sem dæmi? Er ekki réttara að tala um losun á kg næringarefna, á orkueiningu eða kg þurrefnis?

Næringarefnin hafa mismikla orku og mismunandi innihald hinna ýmsu næringarefna, til dæmis próteins. Prótein er lífsnauðsynlegt næringarefni fyrir vaxandi ungviði, og reyndar fyrir okkur öll. Verð á próteini á heimsmarkaði er mun hærra en á kolvetnum, svo tekið sé dæmi. Spyrja má líka hvort verðmeta eigi fæðutegundir út frá næringargildi við mat á kolefnisspori fæðu. Það verður ekki gert í þessari grein. Hins vegar er ætlunin að skoða orkuinnihald, þurrefnisinnihald og prótein í mismunandi fæðutegundum. Skoðum lambakjöt og grænmeti (Næringartöflur 2003). Þessar fæðutegundir eru teknar hér til samanburðar þar sem algengt er að heyra sagt, að kolefnisspor „grænmetis“ sé miklu lægra en kjöts. Grænmeti sé umhverfisvænni afurð fæðutegund en kjöt. Þá er átt við losun GHL á kg kjöts og á kg grænmetis.

Kolefnisspor á næringargildi

Ekki er hægt að bera saman kolefnis­­spor á kg kjöts og kg grænmetis. Kjöt, einkum rautt kjöt, er hágæða prótein fæða, auk þess að vera steinefnarík og innihalda vítamín og t. d. járn í ríkum mæli.

Það hlýtur því að vera krafa við samanburð á kolefnisspori fæðu­tegunda að borið sé saman næringargildi, ekki bara kg á móti kg. Þá er ljóst að til að hægt sé að halda því fram að grænmeti sé ,,umhverfisvænna“ en kindakjöt, þarf kolefnisspor þess að vera minni en 1/7,76 eða 12,9% af kolefnisspori kindakjöts sé samanburðurinn á grundvelli orku! Kolefnisspor á próteineiningu í grænmeti þarf sömuleiðis að vera minna en 1/8,52, eða 11,7 % af kolefnisspori kindakjöts. Þá verður líka að spyrja; hvernig á að verðleggja næringargildi kolvetna, próteins og annara næringarefna í slíkum samanburði?

Lambakjöt; Tekið er meðaltal af súpukjöti, læri og hrygg.
Grænmeti; Tekið er meðaltal af rauðri papriku, grænkáli og gulrót.
Þegar litið er á þessar tölur hér að ofan sést að
orka er 7,76 sinnum meiri í kindakjöti en í grænmeti.
Prótein er 8,52 sinnum meira í kindakjöti en í grænmeti.
Þurrefni er 3,41 sinnum meira í kindakjöti en í grænmeti.

Tilvitnanir:
Birna Sigrún Hallsdóttir og Stefán Gíslason 2017. Sauðfjárrækt og loftslagsmál. Fjölrit 24 bls.
Næringartöflur, næringargildi matvæla. 5. Útgáfa 2003
Sveinn Hallgrímsson og Eyjólfur Kristinn Örnólfsson: Íslensk sauðfjárrækt og kolefnisspor hennar, Bændablaðið 26. árg., 16. tbl. 2020. Bls. 43


Höfundar:

Sveinn Hallgrímsson
er dr. sient í kynbótafræði og fyrrverandi ráðunautur í sauðfjárrækt

Eyjólfur Kristinn Örnólfsson
er líffræðingur frá HÍ og kennari við LbhÍ

Aðgerðirnar munu hafa jákvæð áhrif á búskapinn í heild
Fréttir 30. október 2020

Aðgerðirnar munu hafa jákvæð áhrif á búskapinn í heild

Síðastliðið vor voru 15 sauðfjárbú valin til þátttöku í verkefninu Loftslagsvænn...

Setur heilsuna og umhverfið í fyrsta sæti
Fréttir 30. október 2020

Setur heilsuna og umhverfið í fyrsta sæti

Guðbjörg Gissurardóttir, eigandi og ritstýra tímaritaútgáfunnar Í boði náttúrunn...

Íslenskar kræsingar í plastlausum umbúðum
Fréttir 30. október 2020

Íslenskar kræsingar í plastlausum umbúðum

Á þjóðhátíðardaginn í sumar opnaði fjölskyldan sem stendur á bakvið urta islandi...

Hótel Saga lokar
Fréttir 28. október 2020

Hótel Saga lokar

COVID-19 faraldurinn hefur haft verulega neikvæð áhrif á rekstur ferðaþjónustufy...

Auglýst eftir tveimur togurum
Fréttir 28. október 2020

Auglýst eftir tveimur togurum

Ríkiskaup, fyrir hönd Haf­rann­sókna­stofnunar, hefur auglýst eftir tilboðum veg...

LbhÍ fær 700 milljónir til rannsóknarverkefnis frá ESB
Fréttir 28. október 2020

LbhÍ fær 700 milljónir til rannsóknarverkefnis frá ESB

Nýlega veitti Evrópusambandið 700 milljónum króna til fjögurra ára rannsóknarver...

Leyft verði veiði 184 tonna í Arnar­firði og 586 tonna í Ísafjarðardjúpi
Fréttir 28. október 2020

Leyft verði veiði 184 tonna í Arnar­firði og 586 tonna í Ísafjarðardjúpi

Með hliðsjón af niðurstöðum könnunar á ástandi innfjarðarrækjustofna sem fram fó...

Riðuveiki í Skagafirði rædd í ríkisstjórn
Fréttir 27. október 2020

Riðuveiki í Skagafirði rædd í ríkisstjórn

Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gerði á fundi ríkisstjórnarinnar í morgun ...