Tollflokkast áfram sem ostur en ekki jurtaostur

Osturinn er blanda af mjólkurosti og jurtaolíu, þar sem mozzarella-ostur er 82–83%, pálmaolía 11–12% og kartöflusterkja 4–5%.

Nýverið vísaði Landsréttur máli Danól gegn ríkinu frá, en málinu hafði verið áfrýjað þangað frá Héraðsdómi Reykjavíkur vegna bindandi álits Skattsins frá 8. maí 2023 um tollflokkun á ostinum. Héraðsdómur hafði þar með í tvígang hafnað kröfu fyrirtækisins um að ógilda bindandi tollflokkun á þessum osti með viðbættri jurtaolíu. Osturinn verður því áfram tollflokkaður sem ostur, en ekki jurtaostur.

Óbreytt tollflokkun

Danól hafði um nokkurt skeið, áður en málaferlin hófust, flutt þessa vöru inn til Íslands. Hafði fyrirtækið flokkað vöruna undir tollskrárnúmeri sem er tollfrjálst og fengið hana tollafgreidda þannig.

Í nóvember 2020 flutti Danól inn rúmlega 18 tonn af vörunni og í tengslum við tollafgreiðslu þeirrar sendingar lýstu tollyfirvöld því mati sínu að um væri að ræða vöru sem heyrði undir 4. kafla tollskrár, en vörur í þeim tollflokki bera bæði magn- og verðtolla. Lá formlega ákvörðun fyrir um það 8. janúar 2021. Danól leitaði endurskoðunar á þeirri ákvörðun en með úrskurði tollgæslustjóra 29. mars 2021 var hún staðfest. Síðan hefur sú flokkun staðið óbreytt, þrátt fyrir að málið hafi þvælst á milli dómstiga og í stjórnsýslunni, verið tekið fyrir á vettvangi Evrópusambandsins og hjá Alþjóðatollastofnuninni (WCO).

Bindandi álit frá 2020 stendur

„Það sem frávísun Landsréttar nú þýðir í raun er að bindandi álit sem tollstjóri gaf út í febrúar 2020 stendur,“ segir Margrét Gísladóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í landbúnaði.

„Það breytist því í raun ekki neitt við þessa niðurstöðu. Umrædd vara, Festino IQF Mozzarella Pizza Mix, heyrir áfram undir 4. kafla tollskrárinnar, nánar tiltekið undir liðnum „hvers konar rifinn eða mulinn ostur“. Frávísun Landsréttar frá héraði er í raun enn ein staðfestingin á því.

Heimild til breytinga á tollskránni

Það var einmitt vegna álits samskrárnefndar WCO frá því í mars 2023, um að flokka bæri þessa vöru í tollfrjálsan flokk, sem íslensk stjórnvöld boðuðu lagasetningu um breytingu á þessari tollflokkun fyrir rúmu ári síðan. Málið fór til WCO af frumkvæði framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.

Í greinargerð í þingmálaskrá með áformum um þessar lagabreytingar var vitnað til álits WCO. Þar kom einnig fram að samkvæmt 189. grein tollalaga væri heimilt að gera nauðsynlegar breytingar á íslensku tollskránni til samræmis við úrskurði eða álit WCO. Vegna þess var því áformað að innleiða túlkun WCO og þar með að breyta tollskránni með lagabreytingu, en hún átti ekki að vera afturvirk. Ný íslensk ríkisstjórn hafði þá tekið við völdum með aðra sýn á þessi mál, því í mars 2024 höfðu stjórnvöld sent tilkynningu til WCO um að Ísland myndi tollflokka viðkomandi vöru í 4. kafla tollskrárinnar þar sem íslenskir dómstólar hefðu komist að þeirri niðurstöðu að það væri rétt að gera. Þar með væri málinu lokið gagnvart WCO og ekki þörf á frekari athöfnum af hálfu íslenska ríkisins.

Í bréfi nokkurra hagsmunasamtaka og félaga í landbúnaði til Daða Más Kristóferssonar fjármála- og efnahagsráðherra 17. febrúar sagði að vegna vísunar ráðuneytisins til 189. greinar tollalaga um lagagrundvöll fyrir breytingu á tollflokkuninni, sé ástæða til að taka skýrt fram að um heimildarákvæði sé að ræða. Ráðherra beri ekki skylda til að gera breytingar á tollskrá þótt WCO hafi ályktað um það. Var bent á að gangi áform um breytta tollflokkun eftir muni það hafa gríðarleg áhrif á markaðsumhverfi íslenskra kúabænda. Innflutningur á vörum sem voru tollflokkaðar sem jurtaostur hafi náð hámarki árið 2019 þegar 299 tonn voru flutt inn. Það samsvari framleiðslu úr um þremur milljónum lítra mjólkur sem jafngildi ársframleiðslu níu íslenskra kúabúa. 

Málið ekki enn setta á dagskrá

Málið var ekki sett á dagskrá Alþingis um vorið 2025 og ekki heldur síðasta haust. Í svari fjármála- og efnahagsráðuneytisins til ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, þann 5. september við formlegri athugasemd varðandi núverandi tollflokkun kom fram að það væri enn ætlunin að breyta tollflokkun mjólkurosta með viðbættri jurtaolíu.

Í svarinu var lögð áhersla á að í frumvarpinu um breytingarnar verði sérstaklega kveðið á um að magn annarrar fitu en mjólkurfitu verði að vera umtalsvert, til að hafa raunveruleg áhrif á eðli vörunnar. Fyrirvarinn væri til þess ætlaður að koma í veg fyrir að óverulegu hlutfalli af jurtafitu sé bætt við vöruna, einungis svo hægt sé að komast hjá því að greiða toll.

Áhyggjur af áhrifum á íslenska mjólkurframleiðendur

ESA, eftirlitsstofnun EFTA, sendi aftur fyrirspurn til fjármála- og efnahagsráðuneytisins 23. október þar sem spurt er um hvenær von væri á lagafrumvarpi um breytingar á tollflokkuninni. Í svari ráðuneytisins segir að það sé vilji íslenskra stjórnvalda að fylgja áliti WCO, en þar sem íslenskir dómstólar hafi nú þegar kveðið upp endanlegan dóm um flokkun þessarar vöru, þá sé það nú eingöngu Alþingis að breyta þessari flokkun með lögum.

Síðan kemur fram að fyrirhugaðar breytingar á tollskránni muni þýða að mjólkurvörur þar sem mjólkurfitu hefur verið skipt út að hluta eða öllu leyti fyrir önnur efni, eins og jurtafitu, verði flokkaðar undir 19. eða 21. kafla tollskrárinnar, en ekki lengur undir 4. kafla. Það þýði að slíkar vörur muni ekki lengur njóta tollverndar eins og venjulegar mjólkurvörur í 4. kafla.

Í svarinu segir enn fremur að íslenskir mjólkurframleiðendur hafi lýst áhyggjum af þessum breytingum. Þeir telja að þetta geti veikt samkeppnisstöðu íslenskra framleiðenda gagnvart innfluttum vörum, dregið úr innlendri framleiðslu og í versta falli valdið því að hún leggist af.

Vegna þessa sé mikilvægt að fjármálaráðuneytið og atvinnuvega- ráðuneytið vinni saman að undirbúningi breytinganna. Þar þurfi bæði að huga að hagsmunum neytenda og aukinni samkeppni, en einnig að vernda lögmæta hagsmuni innlendra framleiðenda.

Rætt í tengslum við búvörusamningagerð

Í svarinu kemur einnig fram að í viðræðum atvinnuvegaráðuneytisins við Bændasamtök Íslands, vegna endurskoðunar á búvörusamningum, verði breytingarnar á tollskránni til umræðu og möguleg áhrif þeirra á innlenda framleiðendur. Sérstaklega eigi að skoða hvort innfluttu vörurnar séu í raun staðgönguvörur sem komi líklega í stað íslenskra osta.

Mikilvægt sé að ljúka þeim viðræðum áður en frumvarp verður lagt fram á Alþingi. Tillaga liggur nú á samningsborði Bændasamtakanna og atvinnuvegaráðuneytisins um að búvörusamningar verði framlengdir um eitt ár og renni því út í lok árs 2027.