Það má ýmislegt segja um pakkann
Við í Bændasamtökunum tökum ekki afstöðu gegn þjóðaratkvæðagreiðslu. Þvert á móti teljum við mikilvægt að þjóðin fái að segja sitt álit í slíku grundvallarmáli. Það er auðvitað bæði eðlilegt og rétt að þjóðin sjálf skeri úr um hvort halda eigi áfram þeirri vegferð – leiði þetta mál til lykta.
Það er hins vegar ekki svo að alger hula hvíli yfir því hvað í inngöngu felst. Við vitum hvernig landbúnaðarkerfi Evrópusambandsins er saman sett og hvernig það virkar. Við eigum í nánu samstarfi við kollega okkar á Norðurlöndunum og víðar í Evrópu.
Það er því ekki rétt að engin málefnaleg umræða geti átt sér stað um Evrópusambandið áður en endanlegur samningur liggur fyrir. Jafnvel áður en pakkinn margfrægi er opnaður er ýmsar ályktanir hægt að draga af stærð hans, lögun og jafnvel pappírnum sem hann er pakkaður inn í. Ég vil því nefna nokkra hluti sem skipta okkur bændur máli – sem við teljum mikilvægt að verði komið til móts við.
Aðildarviðræður við ESB eru sjálfstæð uppspretta óvissu sem hefur kælandi áhrif á fjárfestingar í landbúnaði, alveg óháð niðurstöðu. Enginn leggur út í fjárfestingu til langs tíma þegar lagaumhverfi rekstursins er svona óljós. Þessi áhrif verða alvarlegri eftir því sem aðildarviðræður dragast á langinn.
Okkur sýnist svo stærstu áhrifin af inngöngu í ESB ekki vera styrkirnir – í hvaða formi sem þeir gætu verið – heldur brottfall tollanna. Slíkt myndi hafa veruleg áhrif á landbúnað þar sem framleiðendaverð á Íslandi, fyrir utan lambakjöt, eru mun hærri heldur en í ESB.
Þessi áhrif valda því að mjög auknar greiðslur þyrftu ef að landbúnaðurinn á ekki að verða fyrir verulegum búsifjum að aðild.
Samningsafstaða Íslands í landbúnaði lá aldrei fyrir í fyrri aðildarviðræðum, nema að því leyti að hér ætti að viðhalda banni við innflutningi á lifandi dýrum, banni við innflutningi á fersku kjöti og banni við innflutningi á tilteknum plöntum. Kjötinnflutningur er nú leyfður í takmörkuðu mæli í kjölfar dóms EFTA dómstólsins.
Við teljum að samningsafstaða ríkisins eigi að vera ljós þegar gengið er til kosninga, en aðalatriðið er að ef viðræðum við ESB verður haldið áfram vinni stjórnvöld náið með hagaðilum að mótun samningsmarkmiða og annarri vinnu í viðræðunum. Eigi landbúnaður á Íslandi ekki að verða fyrir miklu, varanlegu tjóni, verða stjórnvöld að knýja fram sérlausnir sem bíta.
Líkurnar á slíkum málalyktum eru meiri ef Bændasamtökin og aðrir upplýstir hagaðilar taka virkan þátt í vinnunni með stjórnvöldum. Það væru stór mistök af hálfu stjórnvalda að halda bændum utan við þá vinnu og nýta sér ekki sérþekkingu þeirra til að ná sem bestri niðurstöðu fyrir Ísland. Fyrir lítið land eins og Ísland þá er einsýnt að við þurfum að nálgast málefni sem þessi saman ef þjóðin ákveður að halda áfram.
Því það vill stundum gleymast að landbúnaðarmál eru ekki sérhagsmunir bænda – heldur almannahagsmunir. Sveitin, maturinn, ræktarlandið, dýrin og bændurnir – allt er þetta stór og mikilvægur hluti þjóðarsálarinnar og samfélagsins. Og þetta er þáttur sem almenningur vill standa vörð um.
Höfundur er formaður BÍ.
