Jarmað, hneggjað, baulað ...
Hér var um daginn sænskur fyrirlesari, Ingrid Rydberg, sem hefur rekið skrifstofu sænsku bændasamtakanna í Brussel síðustu 20 ár. Hún sagði að sænskir stjórnmálamenn hefðu ekki haft mikinn áhuga á þarlendum landbúnaði í mörg ár áður en Svíþjóð gekk í Evrópusambandið árið 1995. Núna væru sænskir stjórnmálamenn hins vegar uppfullir af áhuga eftir að þeir uppgötvuðu að í ESB væri landbúnaðurinn aðalmálið. Þetta er kunnuglegt. Landbúnaðurinn hefur notið lítillar athygli í íslenskum stjórnmálum síðustu áratugina og hann hefur flakkað ótt og títt á milli ráðuneyta á undanförnum áratugum, svo ekki sé minnst á allan þann fjölda fólks sem hefur verið ráðherra málaflokksins á síðustu örfáu árum. Spurningin er hvort íslenskt stjórnmálafólk myndi nú loks uppgötva mikilvægi landbúnaðar ef landið gengi í Evrópusambandið.
Á sama tíma og landbúnaður hefur tekið miklum breytingum hér á landi allt frá aldamótum hefur stjórnmálafólk haldið að sér höndum, þrengt að þessum grundvallaratvinnuvegi, sagt bændum að framleiða meira fyrir æ minni pening og þannig ýtt mörgum þeirra út í rekstur sem alls ekki er arðbær. Við þessar aðstæður hefur bændum enda snarfækkað, eða um allt að helming, afkoma þeirra hefur versnað og margir þeirra hafa þurft að fresta fjárfestingum úr góðu hófi.
Á sama tíma hefur framleiðsla íslenskra landbúnaðarafurða víða ekki vaxið í takt við fólksfjölgun, fjölgun ferðamanna og aukinni eftirspurn hefur meir og meir verið mætt með innflutningi. Sem stendur er markaðshlutdeild íslenskra búvara um fimmtíu prósent í landinu. Svo dæmi séu nefnd jókst innflutningur á alifuglakjöti um 52% frá 2017 til 2025 á meðan innlend framleiðsla dróst saman um tvö prósent, innflutningur á svínakjöti jókst um 35% á sama tímabili en innlend framleiðsla um átta prósent og innflutningur á nautakjöti jókst um 117% frá 2017 til 2025 á meðan innlend framleiðsla minnkaði um tvö prósent. Þarna standa íslenskar búvörur kannski veikast í samkeppninni þó að það komi reyndar mörgum á óvart að íslenskt grænmeti sé aðeins með tæplega þrjátíu prósent markaðshlutdeild hér á landi. Mjólk og lambakjöt hefur staðist samkeppnina betur við innflutninginn og hefur sterka stöðu á markaði.
Þessar tölur benda til þess að sóknarfærin séu gríðarleg fyrir íslenskan landbúnað. Hvernig þau tækifæri verða nýtt er stóra spurningin. Þau verða alveg örugglega ekki nýtt með því að gera ekki neitt fyrir íslenskan landbúnað. Sú lausn sem stjórnvöld horfa nú til með því að ganga inn í Evrópusambandið myndi heldur ekki miða að því að styrkja framleiðslu landbúnaðarafurða hér á landi eða auka markaðshlutdeild þeirra. Það blasir þvert á móti við að með niðurfellingu tollverndar myndi innflutningur aukast með þeim afleiðingum að markaðshlutdeild íslenskra landbúnaðarafurða myndi minnka enn frekar og þar með innlend framleiðsla. Atvinnuvegaráðherra sagðist aðspurð vera sammála þessari ályktun í Útvarpi Bændablaðsins í vikunni. Og Ingri Rydman lýsti raunar þessum áhrifum á sænskan landbúnað er Svíþjóð gekk í Evrópusambandið fyrir þrjátíu árum. Þar í landi er landbúnaðurinn fyrst nú á síðustu árum að ná vopnum sínum aftur. En hún lýsti sannarlega mikilli ánægju með að sænskir pólitíkusar eru nú orðnir afar meðvitaðir um landbúnaðinn.
