Þróun vöktunarverkefna hjá Landi og skógi

Hjá Landi og skógi starfa fjölmargir sérfræðingar við vöktun af ýmsu tagi. En hvað er vöktun og vöktunarverkefni? Og hvernig eru þau öðruvísi en almennar rannsóknir?

Vöktun felur í sér langtíma skuldbindingu, þar sem í okkar tilfelli er fylgst með íslenskum vistkerfum til langs tíma til að greina breytingar og setja í samhengi við veðurfar, landnýtingu, tíma og fleira. Landið er vaktað til að byggja upp þekkingargrunn sem síðan er hægt að nýta við ákvarðanatöku og rannsóknir. Við vöktun er ekki lögð áhersla á eina hnitmiðaða spurningu heldur á heildarástand vistkerfanna sem við vöktum, hvort sem það eru skógarnir, votlendið eða mólendið. Sömuleiðis geta verið ólíkar áherslur, á gróðursamsetningu, kolefni í jarðvegi, rofgerðir eða hvaðeina.

Staðsetning er mikilvægur þáttur í vinnunni, en svo hægt sé að vakta breytingar á milli ára gerum við allar mælingar í afmörkuðum reitum eða sniðum, en gerð þeirra fer eftir áherslum hvers verkefnis. Síðustu ár höfum við lagt okkur fram við að samhæfa aðferðafræði á milli vöktunarverkefna Lands og skógar, að framkvæma mælingar á sama hátt svo hægt sé að samnýta þær.

Til dæmis metum við vistgerð, jarðvegsrof og gróðurþekju, gróðurhæð og plöntutegundir á sama hátt. Land og skógur er ekki eina stofnunin sem sinnir vöktun, en við sækjumst einmitt eftir samstarfi t.d. við náttúrustofur og Náttúrufræðistofnun þegar völ er á.

Náttúrufræðistofnun sér um kortlagningu vistgerða, og því deilum við öllum okkar gögnum með þeim svo hægt sé að nýta þau í uppfærslu vistgerðarkortlagningar. Náttúrustofurnar sinna ýmissi vöktun fyrir okkur á sínum umráðasvæðum, m.a. mælingum á bindingu og losun kolefnis úr jarðvegi og endurmælingum í vöktunarreitum Grólindar.

En við höfum ekki bara áhuga á jarðvegi og gróðri, þó það sé vissulega okkar ær og kýr, heldur fylgjumst við líka með fuglum í vöktunarreitunum okkar. Sú vöktun hófst með samstarfi íslenskrar skógarúttektar (Ísú) og Náttúrufræðistofnunar vegna fugla í og við skóga, en síðan bættust mólendis- og votlendisverkefnin einnig við.

Vöktunarverkefnin eru í grófum dráttum: Moli og Moli gas, sem safnar gögnum fyrir loftslagsbókhald Íslands í mólendi og graslendi, Mýrland og Mýrgas sem safnar sömuleiðis gögnum fyrir loftslagsbókhaldið en í votlendi, Íslensk skógarúttekt sem safnar líka gögnum fyrir loftslagsbókhaldið, og Grólind, sem safnar ekki gögnum fyrir loftslagsbókhaldið en sinnir heildarmati á ástandi jarðvegs og gróðurs landsins á stórum skala.

Höfundur er teymisstjóri vöktunar á sviði rannsókna, vöktunar og árangurs hjá Landi og skógi.