Tíðarfarið vinnur með bændum

Sauðburður er víðast hvar kominn á fullt og eru margir bændur komnir af stað með helstu vorverk. Í samtölum þann 11. maí sögðu sauðfjárbændur um allt land vorið vera nokkuð seint á ferðinni miðað við undanfarin ár, en tíðarfarið samt sem áður hagstætt.

Í síðustu viku var víða næturfrost og er klaki ekki farinn úr jörðu á öllu landinu. Eins snjóaði í síðasta mánuði, en úrkoma hefur verið lítil eftir að sauðburður hófst sem gerir bændum auðveldara fyrir þrátt fyrir kulda. Nokkuð vantar upp á til þess að hægt sé að treysta alfarið á hagabeit, þannig að flestir bændur gefa kindum sem er úti aðgang að heyi. Sáning á korni, kartöflum og rófum er komin af stað og bændur farnir að bera skít á völlinn.

Svalt í Mýrdalnum

„Núna hefur verið svolítið kalt og var frost í fjórar nætur í síðustu viku og gróðurinn stoppaði,“ segir Birna Viðarsdóttir, bóndi á Norður-Hvoli í Mýrdalssveit. „Vorið er aðeins seinna en í meðalári og ef við miðum við sama tíma í fyrra, þá var allt orðið hvanngrænt og kominn hagi. Núna er komin einhver græna í túnin, en það er fullsnemmt að byrja að sleppa fénu lausu, þannig að ærnar þurfa að fá hey eitthvað áfram.

Við erum ekki farin að bera á fyrir alvöru, en fyrir tveimur vikum dreifðum við áburði á stórt gerði þar sem við byrjum á að beita kindunum. Sprettan stoppaði alveg í frostinu, en áburðurinn er kannski farinn að gera eitthvert gagn núna. Nágrannarnir á næsta bæ voru að bera á túnin hjá sér á fullu í gær.

Sauðburðurinn er rúmlega hálfnaður og hefur gengið vel. Lömbin eru hraust, ærnar mjólka vel og það eru engin pelalömb. Maður þarf samt alltaf að hjálpa einhverjum kindum. Núna bera 140 ær, en við létum gemsana ekki bera þetta árið. Fyrsta kindin bar 29. apríl og við vorum ekki með hrútana mjög lengi í ánum, þannig að þetta á að klárast núna í maí. Sennilega verður þetta langt komið 20. til 25. maí,“ segir Birna.

Gulrófnarækt meðfram sauðburði

„Hjá okkur fara kindurnar ekki á fjöll á sumrin, heldur eru þær allar innan girðingar á sléttlendinu hérna í kring,“ heldur Birna áfram. „Við búum hérna fram undir sjó og það er enginn sem fer með fé á fjall á bæjunum í kringum okkur. Aftur á móti fara kindurnar til fjalla hjá bændunum sem búa fyrir ofan hringveginn. Það er mjög þægilegt að vera ekki að keyra þetta á fjall eða reka og smala á haustin,“ segir Birna.

„Við erum með gulrófnarækt líka og settum niður fræ fyrir um hálfum mánuði,“ bætir Birna við. „Þá vorum við bjartsýn af því að það var búið að vera hlýtt og gott. Þær sem við setjum niður svona snemma ættum við að geta tekið upp í kringum mánaðamótin júlí, ágúst. Við förum hins vegar ekki að taka upp fyrir vetrargeymslu fyrr en í byrjun september,“ segir Birna. Hún vill ekki meina að hún sé stórtæk í þessum búskap, en á hverju ári tekur hún upp einhver tonn af rófum sem eru seldar í verslunum.

Frost í jörðu á Snæfellsnesi

„Þetta er búið að vera voðalega kalt hjá okkur í vor og allt mjög seint á ferðinni,“ segir Lárus Franz Hallfreðsson, bóndi í Ögri á Snæfellsnesi. „Það er enginn gróður kominn enn þá. Fram undir þetta er búið að vera frost á hverri nóttu. Túnin eru eiginlega ekkert farin að grænka, fyrir utan einhverja smá nál í túnum sem snúa móti suðri,“ segir Lárus.

„Í fyrra var allt orðið skrúðgrænt á sama tíma, en ég held að þetta sé ekkert óeðlilegt ef við horfum einhver tíu til tuttugu ár aftur í tímann,“ segir Lárus. „Ég man vel eftir því að hafa þurft að vera í kuldagalla í sauðburði fram undir 20. maí, þannig að þetta hefur verið verra. Við erum ánægð með að það er ekki mikil úrkoma, en hún kemur ekki nema í sunnanáttum, og munar talsvert miklu um það.“

Ær í Selvogseyjum á veturna

„Jörðin kemur ágætlega undan vetri og það er ekkert kal sjáanlegt,“ heldur Lárus áfram. „Það er hins vegar ekki mjög langt síðan að frost fór úr jörðu – kannski tvær til þrjár vikur. Við vorum að leita að mink úti í eyjum í kringum 20. apríl og þegar við vorum komin einhverja tíu sentímetra undir yfirborðið vorum við komin í klaka,“ segir Lárus. Hann er ekki enn þá farinn að bera á túnin, enda áburðurinn ekki kominn. „Ég reyni yfirleitt að bera helminginn á túnin í seinni hluta maí og hitt þegar féð er farið í kringum 10. júní, en allt fer þetta eftir árferði.

Sauðburðurinn hefur gengið vel en það bera ekki margar í einu. Frjósemin er ágæt og það eru eitthvað um hundrað kindur sem bera í vor. Fyrsta sæðingarollan bar í kringum 1. maí og fóru hinar að bera nokkrum dögum síðar. Núna er helmingurinn borinn, en sauðburðurinn tekur yfirleitt í kringum þrjár vikur og ætti því að klárast upp úr 20. maí. Þá verður kannski einhver ein og ein sem hefur gengið upp sem lætur bíða eftir sér. Við vorum að hleypa fyrstu kindunum úr húsunum í dag, en þar sem það er ekki komin nein beit á túnunum til þess að kindurnar geti mjólkað lömbum þurfum við að gefa þeim aðgang að heyi,“ segir Lárus.

Í Ögri er stundaður svokallaður eyjabúskapur, en hluti fjárstofnsins gengur laus í Selvogseyjum á veturna. „Ég fer með kindurnar út á haustin og svo hleypi ég hrútunum til þeirra í desember. Svo sæki ég allar kindurnar í febrúar, mars eða apríl – allt eftir því hvernig árar og þær bera svo hérna heima. Við erum aðallega að þessu til þess að halda aftur af hvönninni eða að eyjarnar fari á kaf í sinu. Svo erum með upprekstrarland í Hraunsfirði sem er mitt á milli Grundarfjarðar og Stykkishólms og er sauðfénu sleppt þangað á sumrin,“ segir Lárus.

Túnin farin að taka við sér í Dýrafirði

„Þetta lítur bara ágætlega út, en það á að fara að hlýna næstu daga,“ segir Hákon Sturla Unnsteinsson, bóndi á Ketilseyri í Dýrafirði. „Vorið er búið að vera prýðilegt, fyrir utan nokkra leiðinlega kalda daga í síðustu viku. Mér sýnist gróður vera farinn að grænka og túnin farin að taka við sér. Jörðin kemur ágætlega undan vetri, enda fengum við góðviðriskafla í apríl.“

Aðspurður segir Hákon vorið mun seinna á ferðinni en í fyrra, en þá var tíðin óvenjulega góð. „Þá voru kindurnar komnar út á tún 5. maí á meðan við erum núna með lambærnar í hólfi við fjárhúsin þar sem þær hafa aðgang að rúllum. Ég geri ráð fyrir að geta hleypt þeim fljótlega á túnin. Sauðburðurinn er kominn á fullt og hefur gengið vel það sem af er, en það eru í kringum 130 bornar af um 600 sem eiga að bera. Sæðingarollurnar byrjuðu að bera 1. maí, en nokkrir gemlingar voru bornir áður – sá fyrsti 24. apríl. Í fyrradag voru allar komnar á tal og því ætti mikið að bera næstu daga.“ Samkvæmt fósturtalningu á Hákon von á eitthvað á milli 1.000 og 1.100 lömbum.

Rakur jarðvegur í Vestur-Húnavatnssýslu

Karólína Elísabetardóttir, bóndi í Hvammshlíð í Norðurárdal í Austur-Húnavatnssýslu, segir vorið líta vel út. „Það var frekar snjólétt lengi í vetur, en við fengum mikinn snjó í lok mars. Þess vegna er jarðvegurinn þokkalega rakur og haginn er rétt byrjaður að spretta,“ segir Karólína.

„Á síðustu dögum kom einhver snjór, en hann er svo gott sem farinn og jörðin farin að grænka. Ég á enn þá einhvern heyforða, þannig að ef það kemur eitthvert hret í júní, eins og hefur verið síðustu tvö árin, þá er ég í góðum málum. Ærnar mínar bera venjulega úti, en ég er með nóg pláss inni í fjárhúsum ef þess þarf,“ segir Karólína.

Hún á von á því að sauðburður hefjist hjá sér í kringum 15. maí. „Það er bara eitt gangmál hjá mér, þannig að eftir um fimmtán daga ætti allt að vera borið.“ Samtals munu átján kindur og gemlingar bera hjá Karólínu og miðað við fósturtalningu á hún von á 35 lömbum. „Ég á samtals 75 kindur, en þar af 30 sauði. Þá læt ég ekki allar kindur bera á hverju ári þar sem ég er aðallega í ullarframleiðslu og er lambakjötið eiginlega hliðarafurð – öfugt við það sem er hjá flestum. Eins rýi ég bara einu sinni á ári, þannig að ærnar eru í ull. Því gerir lítið til þó svo að það komi eitthvert hret.“

Fugl undirbýr varp í Fáskrúðsfirði

„Núna er helmingurinn borinn og ærnar komnar út á tún,“ segir Óðinn Logi Þórisson, bóndi á Vattarnesi í Fáskrúðsfirði. „Þetta leit ekki vel út í síðustu viku, en þá var sól og snjóhraglandi allan daginn ásamt því sem við fengum næturfrost og það gránaði í fjöllum. Núna hangir hitastigið rétt ofan við núllið á nóttinni, sem er allt í lagi á meðan það er ekki rigning.“

Óðinn segir jörð koma vel undan vetri, enda hafi veturinn verið það mildur að hann gat sinnt girðingavinnu í febrúar. „Hérna eru komnar grænar nálar og kindurnar líta ekki við rúllunum sem eru úti hjá þeim, heldur eru þær bara á túnunum og kroppa grænt. Á sama tíma í fyrra var allt of heitt en ég held að þetta sé miklu eðlilegra þegar það vorar hægt og rólega.

Hingað til hefur sauðburðurinn gengið vel, en það eru einhverjar 230 kindur hjá okkur,“ bætir Óðinn við. Í febrúar á síðasta ári varð mikið tjón á Vattarnesi þegar fjárhúsin hrundu í miklum vindhviðum. Aðspurður segir hann að endurbygging húsanna hafi gengið framar vonum, þökk sé velvilja íbúa og fyrirtækja í nágrenninu. „Þegar ég skrúfaði síðustu skrúfuna í loftaklæðninguna kom fyrsta lambið í fyrra.“

Á Vattarnesi er jafnframt æðarvarp og segir Óðinn hettumávinn og kríuna mætta. „Ég sé að æðarkollan er farin að koma nær og svo koma blikarnir upp á land á hverju flóði til að skoða aðstæður.“ 

Kartöflum sáð í Hornafirði

„Hérna í Hornafirði byrjaði kornsáning og kartöflusáning upp úr 20. apríl,“ segir Sveinn Rúnar Ragnarsson, bóndi í Akurnesi í Hornafirði. „Jarðvegur var orðinn klakalaus upp úr miðjum apríl, sem er grundvöllurinn fyrir því að hægt er að byrja á öllum vorverkum. Í síðustu viku var norðankaldi og næturfrost, sem ég held að hafi samt ekki verið til vandræða, en við gerðum hlé á sáningunni á meðan.

Ég myndi segja að það vori vel þó svo að það sé ekki sama blíðan og í fyrra. Eins og staðan er núna þá lítur allt vel út og vorverkin komin á fulla ferð aftur hérna í kringum mig. Ég held að þau í Flatey á Mýrum séu búin að sá korni í einhverja 190 hektara,“ segir Sveinn.

„Núna er sauðburður kominn á fullt á mörgum bæjum í kringum mig og það er kominn slatti af lambfé út. Hjá okkur hefur sauðburðurinn gengið vel hingað til og er langt kominn. Fyrstu kindurnar báru í kringum 25. apríl, en svo byrjaði sauðburðurinn af fullum krafti um mánaðamótin. Ég held að þetta verði langt komið núna 20. maí. 

Ég reikna með að bændur fari að hleypa kindunum út núna, enda gott veður og spáin hagstæð. Ég myndi ekki segja að það sé komin góð beit, en menn þurfa að gefa kindum áfram aðgang að rúllum. Sem betur fer er búið að vera þurrt, en það versta fyrir þessi grey er ef það kemur einhver slydda og rigning.

Ef maður hefði eitthvað átt að semja um vorið fyrir fram þá hefði ég alveg sætt mig við þessa niðurstöðu. Núna er tíðarfarið að vinna með mönnum, sem gerir þetta allt helmingi auðveldara,“ segir Sveinn Rúnar.