Freistandi getur verið að kaupa nýjar vinnuvélar á sölutorgum eins og AliExpress, enda eru tækin þar auglýst á miklu lægra verði en hjá íslenksum vélasölum. Að undanförnu hafa hins vegar komið upp tilfelli þar sem vinnuvélarnar uppfylla ekki öryggiskröfur til þess að hægt sé að skrá þær á Íslandi. Kaupendur þurfa því ýmist að láta farga vinnuvélunum eða senda þær aftur úr landi, sem þýðir aukinn kostnað. Komist vinnuvélin inn í landið getur hún skapað hættu, en þá getur verið öruggara og hagstæðara að nota eldri gröfu eins og sést hér fyrir ofan.

Fréttaskýring 14. maí 2026

Varað við innflutningi á vinnuvélum án CE-merkinga

Höfundur: Ástvaldur Lárusson

– Öryggiskröfum oft ekki fylgt sem gerir vélarnar hættulegar

Að undanförnu hefur Vinnueftirlitið varað sérstaklega við innflutningi á vinnuvélum sem eru ekki CE-merktar eða með merkingar sem eru látnar líta út eins og CE-merkið. Ekki má selja eða nota vinnuvélar hérlendis sem eru án CE-merkinga.

Í fréttatilkynningu á vef Vinnueftirlitsins segir að CE-merkið gefi til kynna að framleiðandi, innflytjandi eða dreifingaraðili ábyrgist að vinnuvélin eða tækið uppfylli ákveðnar öryggiskröfur sem hafa verið samræmdar innan Evrópska efnahagssvæðisins. Vinnueftirlitið hafi heimildir til að banna sölu og markaðssetningu vinnuvéla og tækja sem eru ekki CE-merkt eða þegar rökstuddur grunur er um að þau hafi verið ranglega CE-merkt. Engar undanþágur séu í lögum, enda sé verið að tryggja öryggi þeirra sem koma til með að nota vinnuvélina eða tækið.

Öryggisbúnaður oft illa festur

Í samtali segir Ægir Ægisson, leiðtogi straums vinnuvéla og tækja hjá Vinnueftirlitinu, að vandamálið tengist helst innflutningi á vinnuvélum sem keyptar eru í gegnum netverslanir frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES), eins og AliExpress í Kína. Eins séu dæmi þess að framleiðendurnir hafi hýst vefverslanirnar á Norðurlöndunum eða falsað gögn til þess að láta líta út fyrir að vélarnar séu frá Evrópu. HÖRÐ Í HORN AÐ TAKA Ægir tekur þó sérstaklega fram að frá Kína og öðrum ríkjum utan EES berist mikið af vinnuvélum sem séu í mjög góðu lagi, bæði frá kínverskum vörumerkjum og þekktum vestrænum, japönskum og kóreskum vörumerkjum sem láta framleiða fyrir sig í Kína.

„Inn á milli koma vélar sem standast engar kröfur,“ segir hann. Þetta séu aðallega litlar vinnuvélar eins og smágröfur og liðléttingar, ásamt því sem vinnueftirlitið hefur stöðvað véldrifna aukahluti sem eiga að vera CE-merktir, eins og snjótennur, rúllugreipar og annað í þeim dúr. „Við sjáum í sameiginlegum gagnagrunni að það sama er að gerast úti um alla Evrópu.“

Ægir og kollegar hans hafa séð dæmi um að öryggishús eða veltigrindur séu úr afar þunnu efni sem jafnist á við blikk. Eins sé málmsuðu oft ábótavant og stundum sé aðeins soðið saman með litlum punktum. Samskeyti á öryggishúsi hafi jafnframt verið soðin hálfa leið á meðan hinn helmingurinn er festur með límkítti.

Hér er opið beint niður úr stýrishúsi að mótor og greið leið fyrir pústmengun inn í ökumannshús. Á þessari vél var ekkert loftinntak með síum fyrir stýrishús til að tryggja ferskt loft fyrir ökumann. *Myndir / Vinnueftirlitið*

Hús sem getur pústað inn í

„Þessar vélar geta verið beinlínis hættulegar. Við höfum séð dæmi um gröfur sem eru hannaðar fyrir veltigrind, en kaupandinn getur pantað þær með lokuðu öryggishúsi. Þá virðist framleiðandinn setja eitthvert hús sem passar illa á vélina og oft vantar bolta eða réttar festingar á það,“ segir Ægir. Dæmi eru um vinnuvélar þar sem er op milli öryggishússins og vélarhússins sem getur skapað hættu á að útblástur berist inn til stjórnanda vinnuvélarinnar. bótaréttur.is 520 5100 Suðurlandsbraut 24 Einnig vantar oft miðstöðvar og loftræstingu í öryggishúsin til að tryggja ferskt loft og til að hreinsa móðu sem getur myndast á rúðum.

Þá er áfyllingarlokið á eldsneytistankinum stundum inni í stýrishúsinu, sem leiðir af sér eldsneytisbrælu og hættu á að eldfimur vökvi geti lekið yfir stjórnandann ef vélin veltur. Eins vantar stundum öryggisbelti, eða þá að beltið er fest við sæti sem er á löm án allra festinga að aftanverðu. „Ef vélin steypist fram myndi stjórnandinn sennilega fara í gegnum rúðuna,“ segir Ægir.

Hér er einn bolti og örþunn skinna sem halda öryggishúsinu á vélinni. Viðkomandi vél var hönnuð fyrir veltigrind og sjást götin fyrir hana við hliðina. Húsið hefur ekki verið hannað með þessa vél í huga.

Brunahreyflarnir þurfa að standast Stage V mengunarkröfur, sem er ekki alltaf raunin. Varúðarmerkingar þurfa að vera á íslensku eða einhverju evrópsku tungumáli, sem er oft ábótavant. Þá hafa komið vinnuvélar þar sem allar merkingar vantar á mótorinn, sem er ekki samkvæmt kröfum og þýðir jafnframt að erfitt getur verið að sannreyna hvaða brunahreyfill er í vélinni eða panta varahluti.

Jackie Chan kvittar undir

„Þegar maður fer inn á þessar sölusíður má sjá alls konar vottorð sem standast svo enga skoðun,“ segir Ægir. Fólk sé því yfirleitt að kaupa vinnuvélarnar í góðri trú, en það sé framleiðandinn sem sé að svíkja. „Það eru margir sem trúa því sem seljandinn heldur fram, en þegar vélarnar koma hingað vantar gögn og þá megum við ekki skrá þær,“ segir Ægir. „Við köllum eftir prófunarskýrslum fyrir veltibúrin og öryggisbúnaðinn og fáum oft röng eða ófullnægjandi gögn til baka.“ Á skýrslum sem Vinnueftirlitið hefur séð sé stundum skrifað undir með nafni leikarans Jackie Chan, sem sé auðvitað sterk vísbending um fölsun.

Margar af þessum vinnuvélum kosta lítið, en ef þær standast ekki kröfur getur þetta verið dýrt. Yfirleitt koma vinnuvélarnar hingað í leigugámum og það getur tekið langan tíma að fá nauðsynleg gögn að utan. Ef ekki er hægt að sækja vélarnar eftir einhverja daga þarf kaupandinn að byrja að borga geymslugjöld á hafnarsvæðinu og leigu fyrir gáminn.

Sé innflutningur ekki heimilaður geta kaupendur átt von á því að þurfa að farga vélunum eða að flytja þær út aftur sem felur í sér aukinn kostnað. Erfitt hafi reynst fyrir kaupendur að ná sambandi við framleiðendur ef þeir vilja skila vörunni og fá endurgreiðslu.

Hér sést léleg málmsuða á veltigrind sem kíttað hefur verið yfir.

Verðmiðinn freistandi

Samkvæmt fyrirspurnum sem sendar voru á innlenda vélasala sem selja smágröfur frá þekktum vörumerkjum má reikna með að 1,8 til 2,0 tonna beltagrafa kosti allt frá tæpum fimm milljónum króna með virðisaukaskatti ef þær eru pantaðar með litlum aukabúnaði. Allar eru þær CE-merktar. Við stutta leit á AliExpress má sjá margar vinnuvélar og landbúnaðartæki sem eru auglýst á verði sem er brot af því, en þegar þær eru skoðaðar nánar má sjá sterkar vísbendingar um að öryggisbúnaði sé ábótavant. Allar eru þær frá vörumerkjum sem eru alls óþekkt á Íslandi.

Ægir segir að núna séu vélar markvisst skoðaðar af Vinnueftirlitinu og óskar stofnunin eftir frekari gögnum ef eitthvað virðist ekki standast kröfur. „Það sem hefur breyst á undanförnum árum er að netsölutorgum hefur fjölgað mikið og auðveldara er fyrir fólk að panta vinnuvélar sjálft án þess að gera sér grein fyrir hvaða lög og reglur gilda um innflutning og markaðssetningu.

Vinnueftirlitið leiðbeinir fólki

„Ef fólk vill flytja inn vinnuvélar getum við gefið leiðbeiningar um hvaða gögnum á að kalla eftir og farið yfir þau. Við höfum líka kallað sjálf eftir prófunarskýrslum og fleiri gögnum,“ segir Ægir. „Eins getum við flett upp hvort búið sé að banna sams konar vélar annars staðar í Evrópu. Vinnueftirlitið getur hins vegar ekki gefið leyfi fyrir innflutningi vinnuvélar fyrir fram, heldur þarf að yfirfara hverja vél þegar hún kemur til landsins.“

Allar vinnuvélar þurfa að fara í reglubundna skoðun hjá Vinnueftirlitinu og er möguleiki fyrir eftirlitsfulltrúa að taka svona vélar úr notkun sem hafa sloppið í gegnum tollinn. Starfsmenn stofnunarinnar hafi til að mynda komið nýlega að ódýrri vinnuvél frá 2022 sem var orðin illa ryðguð og ónýt af sliti.

Ægir bendir á að hann viti ekki til þess að verktakar sem þurfa að nota vélar í mikla vinnu hafi verslað í gegnum þennan farveg. Vélarnar fari helst til einkaaðila sem ætla sér að nota þær í smærri verk. „En það gildir það sama um þær – allar vinnuvélar eiga að vera skráðar og skoðaðar.“