Skýrslubeiðni um jarðir í eigu ríkisins í ábúð
– Orðið þess áskynja að samningar og reglur séu ekki samræmdar
Á Alþingi hefur verið lögð fram skýrslubeiðni frá frá fjármála- og efnahagsráðherra um jarðir í eigu ríkisins í ábúð. Guðlaugur Þór Þórðarson er einn þeirra sem leggur fram beiðnina og segir það gert vegna þess að hvergi séu til upplýsingar á einum stað um ríkisjarðir í ábúð en hann segist hafa orðið þess áskynja að samningar og reglur um ábúð séu ekki samræmdar.
Í skýrslubeiðninni til fjármála- og efnahagsráðherra er þess óskað að hann flytji Alþingi skýrslu um jarðir í eigu ríkisins í ábúð. Guðlaugur Þór segir að beiðnin sé lögð fram til að afla upplýsinga um það hvernig samningum og reglum um ábúð sé háttað. „Þetta er mikilvægt mál og hvergi er til staðar á einum stað upplýsingar um þessi málefni. Ríkið hefur ekki alltaf verið góður eigandi og það kemur niður á samfélögum. Ég tel bændur vera betri eigendur jarða en hið opinbera.“
Í greinargerð sem fylgir beiðninni er sagt mikilvægt að Alþingi sé upplýst um með hvaða hætti ríkið heldur á sínum eignum. Stjórnsýsla og utanumhald ríkisjarða í ábúð þarf að vera skilvirk og má ekki hamla uppbyggingu bújarða. Jafnframt þarf að gæta jafnræðis og gæta að því að eftirlit sé með framkvæmd ábúðarsamninga. Þá er mikilvægt að leiða fram hvaða kostnaður fellur á ríkissjóð vegna umsýslu ábúðarjarða.
Af samtölum sínum við bændur og ábúendur ríkisjarða segist Guðlaugur Þór hafa orðið þess áskynja að núgildandi ábúðarsamningar og reglur um ábúð séu ekki samræmdar. „Það er best að fá þessi mál upp á borðið þannig að við getum rætt þau út frá staðreyndum.“
Er eftirliti með ábúð á ríkisjörðum ábótavant?
„Ég tel nú eftirlit vera meira en nóg almennt séð en aðalatriðið í þessu eins og öðru að reglur séu skýrar, gagnsæjar og jafnræðis sé gætt.“
Þið spyrjið líka um framkvæmdir á bújörðum og leyfisveitinga til þeirra. Sömuleiðis spyrjið þið um fjölda óleyfisframkvæmda. Vitið þið til þess að gengið hafi verið frjálslega um þessa hluti? „Aftur miðað við þær upplýsingar sem ég hef þá virðast alls ekki sömu reglur gilda fyrir alla og þeir sem fara eftir reglum virðast eiga erfitt með að fá heimildir til að framkvæma meðan að einhverjir þurfa ekki að fara eftir reglum. En skýrslan hlýtur að draga þetta fram og það væri gott að fá ábendingar frá lesendum blaðsins.“ Eru ábúðarjarðir í eigu ríkisins kostnaðarsamar hinu opinbera? „Það er áhugavert að sjá það. Það er vitað að kostnaður er til staðar og í fjárlaganefndinni hefur það komið fram að dæmi er um að kostnaður vegna deilumála hafa numið hærri upphæð en markaðsvirði viðkomandi jarðar. Það verður mjög áhugavert að sjá þennan kostnað sundurliðaðan. Það verður sömuleiðis áhugavert að sjá fyrir hvað er greitt. Eru til reglur um hvað skattgreiðendur greiða fyrir þegar kemur að þessum málum?“
Spurt um margvíslega þætti
Í beiðninni er óskað eftir svörum við marvíslegum þáttum í umsýslu ríkisjarða. Hve margar bújarðir í eigu ríkissjóðs hafi virka ábúðarsamninga. Hversu margir þessara samninga séu á erfðafestu, hversu margir til lífstíðar og hversu margir tímabundnir. Jafnframt hversu margir samninganna séu gerðir með stoð í ábúðarlögum frá árinu 2004 og hversu margir hafi verið gerðir í tíð eldri laga sama efnis. Sömuleiðis er spurt um áætlað verðmæti þeirra jarða sem eru í ábúð.
Óskað er eftir upplýsingum um það hvort ábúðarsamningar eða reglur um ábúð séu samræmdar, eins og áður sagði, og hvernig háttað sé framkvæmd, stjórnsýslu og utanumhaldi ábúðarsamninga, þ.m.t. eftirfylgni með virkum ábúðarsamningum. Hvort í öllum tilvikum hvíli skylda á ábúanda að halda heimili á jörðinni og hvernig fylgst sé með því að svo sé. Hver fari með samskipti við ábúendur af hálfu ríkisins, t.d. ef ábúendur óska leyfis til framkvæmda, veðsetningar eða annarra aðgerða.
Farið er fram á upplýsingar um það hversu margar ríkisjarðir í ábúð hafi verið seldar sl. 20 ár og um hvaða jarðir sé að ræða, hvert kaupverðið hafi verið í hverju tilviki og hverjar forsendur verðmats. Hversu algeng tilvik séu þar sem ábúendur hafa óskað eftir leyfi ríkissjóðs sem jarðeiganda, sl. 20 ár, vegna meðferðar eða athafna á ábúðarjörðum, sundurgreint eftir tegund tilvika og hversu mörg dæmi séu um að synjað hafi verið um leyfi til framkvæmda sem ætlað er að styrkja búrekstur eða annan atvinnurekstur á jörðunum.
Spurt er hvernig eftirliti er háttað með athöfnum ábúenda á jörðinni. Hvernig farið sé með óleyfisframkvæmdir á ríkisjörðum og hversu mörg slík tilvik hafi komið upp sl. 20 ár. Jafnframt hvernig unnið sé úr slíkum tilvikum.
Þá er spurt hversu miklum fjármunum ríkissjóður hafi varið til kaupa á þjónustu vegna ábúðarjarða sl. 20 ár, sundurgreint eftir árum. Hver afkoma ríkissjóðs hafi verið af ríkisjörðum í ábúð síðustu 20 ár þegar frá er dreginn kostnaður vegna kaupa á framkvæmdum ábúenda við ábúðarlok, kostnaður vegna umsýslu jarðanna og annar kostnaður. Hve miklum fjármunum ríkið hafi varið til uppgjörs til ábúenda við búskaparlok sl. 20 ár.
Spurt er hversu margar bújarðir hafi fallið úr ábúð sl. 20 ár. Hvort leitast sé við að endurleigja bújörð til búreksturs þegar hún losnar úr ábúð og ef svo er, hve oft slíkir samningar hafi tekist sl. 20 ár. Hvernig farið sé með aðild að félögum, t.d. veiðifélögum, upprekstrarfélögum og þess háttar þegar jörð er í ábúð og hversu oft eigandinn hafi beitt sér innan slíkra félaga sl. 20 ár og í hvaða tilvikum.
Að endingu er spurt um það hvort til sé skrá um ærgildi í sauðfjárrækt og framleiðsluheimildir mjólkur á ríkisjörðum í ábúð og hvert sé áætlað verðmæti slíkra heimilda í eigu ríkisins.
Auk Guðlaugs Þórs standa að baki skýrslubeiðninni Jón Pétur Zimsen, Diljá Mist Einarsdóttir, Jón Gunnarsson, Ólafur Adolfsson, Bryndís Haraldsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson, Jens Garðar Helgason og Vilhjálmur Árnason.
