Í Danmörku fær enginn að kaupa jörð nema hafa þar sjálfur fasta búsetu

Kaup erlendra auðmanna á jörðum víða um land hefur valdið áhyggjum og miklum umræðum. Kveikjan var viðtal Bændablaðsins nýverið við Jóhannes Sigfússon, bónda á Gunnarsstöðum í Þistil­firði, en hann gagnrýndi þar harðlega linkind Íslendinga í þessum málum.

Íslensk stjórnvöld hafa greinilega verið afskaplega lin við að setja skorður við kaup útlendinga á fasteignum og jörðum á Íslandi. Skýla menn sér þar á bak við kröfur og reglugerðir Evrópusambandsins og EES, og virðast um leið ganga mun lengra í þeim efnum en sum aðildarríki ESB. Hafa stjórnvöld látið m.a. nema úr gildi reglugerð sem átti að hemja slík kaup. Var það gert vegna ótta við ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, sem gerði þó ekki annað en efast um lögmæti reglugerðarinnar.

Danir standa fast á sínum rétti

Þrátt fyrir að Danir séu hluti af Evrópusambandinu þá hafa þeir sett ströng skilyrði fyrir kaupum á bújörðum þar í landi. Um þetta kerfi er ritað á heimasíðu Norrænu ráðherranefndarinnar. Þar kemur fram að kaupandi þurfi að vera búsettur í Danmörku, eða hafa verið búsettur í Danmörku í samtals 5 ár, samfellt eða samanlagt á fleiri tímabilum megi hann kaupa heilsárshúsnæði án sérstaks leyfis frá danska dómsmálaráðuneytinu.  Það er skýrt tekið fram að hver sá sem kaupir bújörð í Danmörku, skal hafa fasta búsetu á viðkomandi jörð. Þannig er komið í veg fyrir að eignarhald jarða sé fært yfir á fáar hendur.

Regluverki breytt en breytingar síðan afturkallaðar

Árið 2013 setti þáverandi innanríkis­ráðherra, Ögmundur Jónasson, reglugerð sem fól í sér takmarkanir á eignarhaldi erlendra aðila á jörðum hér á landi. Hanna Birna Kristjánsdóttir, sem skömmu síðar tók við embætti innanríkisráðherra, felldi reglugerðina úr gildi. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hafði áður gert athugasemdir við setningu reglugerðarinnar og dró lögmæti hennar í efa. Stofnunin taldi að reglugerðin væri ekki í samræmi við 40. gr. EES-samningsins um frjálst flæði fjármagns og búsetutilskipun ESB. Engar fregnir hafa hins vegar verið um að Danir hafi þurft að bakka með sínar reglur að kröfu ESA varðandi ströng skilyrði um kaup útlendinga á jörðum þar í landi.

Það sama gangi yfir alla

Árið 2017 var settur á fót starfshópur af þáverandi landbúnaðarráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, til að endurskoða lög um kaup erlendra aðila á bújörðum. Þó að nefndin hafi ekki skilað lokaniðurstöðu segist Einar Ófeigur Björnsson, fulltrúi Bændasamtakanna í nefndinni, leggja áherslu á að ræktunarland sé ekki tekið undir aðra starfsemi. Það eigi við um byggingar, golfvelli, vegi og fleira. Hann, og stjórn BÍ, vilji fyrst og fremst stuðla að því að það sé ábúð á sem flestum jörðum og þar sé stunduð einhvers konar starfsemi sem kallar á að fólk sé á staðnum sem tekur þátt í samfélaginu á svæðinu. Taka þurfi á þeim málum á sviði sveitarstjórna. Ekki sé hægt að setja sérreglur um þá sem eru aðilar að EES og því verði sömu reglur að gilda fyrir alla, sama hvort þeir eru Íslendingar, Evrópubúar eða búa í öðrum heimsálfum.