Fuglar í vaxandi útrýmingarhættu

Nýr válisti íslenskra fugla leiðir í ljós að 43 tegundir eru á válista, þar af 39 sem teljast í hættu.

Náttúrufræðistofnun Íslands hefur gefið út nýtt rit í ritröðinni Fjölrit Náttúrufræðistofnunar (nr. 61) undir heitinu Válisti fugla 2025. Í ritinu er metin staða 91 fuglategundar á Íslandi samkvæmt alþjóðlegum viðmiðum alþjóðlega náttúruverndarsambandsins IUCN. Megintilgangurinn er að greina hvaða tegundir eru í útrýmingarhættu og veita upplýsingar sem styðja við verndun náttúrunnar.

Niðurstöðurnar sýna að 43 tegundir eru á válista, þar af 39 sem teljast í hættu. Fjórar tegundir eru í bráðri hættu, tíu í hættu og 25 í nokkurri hættu. Að auki eru 19 tegundir í yfirvofandi hættu. Ein tegund er útdauð á heimsvísu og þrjár eru ekki lengur varpfuglar á Íslandi.

Tegundir í bráðri hættu

Í flokki bráðrar hættu eru skúmur, lundi, fjöruspói og svartbakur. Þessar tegundir hafa orðið fyrir miklum samdrætti í stofnum, einkum vegna breytinga á búsvæðum, fækkunar fæðutegunda og áhrifa loftslagsbreytinga. Lundi, eitt helsta tákn íslenskrar náttúru, hefur lækkað úr hættuflokki í bráða hættu og er nú talinn í alvarlegri stöðu en áður.

Helstu ástæður fækkunar eru samspil loftslagsbreytinga, minnkandi fæðuframboðs í hafi, mengunar og áhrifa mannvistar. Sjávardýr sem fuglar treysta á hafa færst norðar, sem gerir varp og fæðuöflun erfiðari. Auk þess hafa breytingar á landnotkun og aukin röskun búsvæða áhrif á varptegundir.

Til forgangsröðunar

Náttúrufræðistofnun leggur áherslu á að válistinn sé lykiltæki til að forgangsraða verndun og fylgjast með áhrifum umhverfisbreytinga.

Válistinn var fyrst birtur á vef stofnunarinnar í júlí 2025 en er nú aðgengilegur í PDF-formi með DOI-númeri (e. Digital Object Identifier) til auðveldrar tilvísunar. Í listanum eru tegundir flokkaðar eftir hættustigi út frá stofnstærð, útbreiðslu og breytingum á stofnum. Slíkar upplýsingar nýtast stjórnvöldum, verndarsamtökum og vísindamönnum til að forgangsraða aðgerðum og fylgjast með áhrifum umhverfisbreytinga.