Nú tekur vinnan við
Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar liggur nú fyrir og meirihluti kjósenda vill ekki að Ísland hefji að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Mjótt var á mununum og því er mikilvægt að sýna ólíkum sjónarmiðum virðingu, virða niðurstöðuna, leggja deiluna til hliðar og beina kröftunum að þeim sameiginlegu verkefnunum sem bíða okkar hér heima.
Nei við aðildarviðræðum var ekki nei við Evrópu, alþjóðlegu samstarfi eða framförum. Ísland er og verður Evrópuþjóð. Við eigum í nánu samstarfi við okkar vina- og viðskiptaþjóðir í gegnum EES, EFTA, Schengen og fjölmargar samstarfsáætlanir. Við höfum eftir sem áður aðgang að hugmyndum, þekkingu, mörkuðum og samstarfi um rannsóknir og nýsköpun svo fátt eitt sé nefnt. Niðurstaðan þýðir heldur ekki að allt eigi að vera óbreytt. Þvert á móti. Hún felur í sér ábyrgð og tækifæri til að móta áfram íslenskt atvinnulíf og íslenska matvælaframleiðslu á okkar forsendum. Við búum við fjölmörg tækifæri sem teljast öfundsverð og þau eigum við að nýta til að vinna sameiginlega að bættum almannahag.
Framþróun í takt við íslenskar þarfir
Íslenskur landbúnaður er ekki safngripur sem bannað er að snerta. Hann hefur verið í stöðugri þróun og sú þróun heldur áfram. Sama á við um fyrirtækin sem vinna úr landbúnaðarafurðum og þjónusta greinina. Félagsmenn Samtaka fyrirtækja í landbúnaði eru fjölbreytt fyrirtæki um allt land sem skapa verðmæti úr íslenskum auðlindum, tryggja bændum markað fyrir afurðir sínar og standa undir mikilvægum störfum í fjölmörgum byggðarlögum.
Tækifærin fram undan eru stór. Íslensk matvælaframleiðsla býr að góðri dýraheilsu, lítilli sýklalyfjanotkun, hreinni orku, rekjanleika og sterkri tengingu við uppruna afurðanna. Með aukinni sjálfvirkni, betri nýtingu hráefna, aukinni stærðarhagkvæmni, orkuskiptum og þróun nýrra afurða má skapa meiri verðmæti, bæta framleiðni og sækja fram.
Við höfum jafnframt frelsi til að horfa til allra átta þegar kemur að mótun landbúnaðarkerfisins. Við getum sem dæmi lært af norskum fjárfestingarúrræðum, finnskum byggðaaðgerðum og evrópskum umhverfis- og nýsköpunarverkefnum, en einnig horft til reynslu annarra ríkja utan Evrópu, svo sem Bretlands og Kanada, varðandi stuðning við matvælaframleiðslu og atvinnulíf í dreifðum byggðum. Við getum tekið upp þær lausnir sem gagnast íslenskum aðstæðum, lagað þær að okkar þörfum og látið annað eiga sig. Það er verðmætt svigrúm sem við eigum að nýta af krafti.
Ákall um stöðugleika og tiltekt
En bjartsýni ein og sér dugar ekki. Háir vextir, verðbólga, fjármagnskostnaður, dýrir flutningar og sífellt umfangs- meira regluverk draga úr getu fyrirtækja til að fjárfesta og vaxa. Smár og landfræðilega dreifður markaður gerir það enn mikilvægara að fyrirtæki búi við fyrirsjáanlegt og samkeppnishæft starfsumhverfi.
Næstu skref eru því skýr. Ná þarf niður verðbólgu og vöxtum, einfalda regluverk og eftirlit og skapa hvata til fjárfestinga í nýsköpun, tækni og umhverfisvænum lausnum. Stjórnvöld þurfa einnig að gæta íslenskra hagsmuna betur við mótun og innleiðingu EES-reglna, aðlaga að raunverulegum aðstæðum hér á landi og forðast að ganga lengra en þörf krefur sem leggur meiri byrðar á íslensk fyrirtæki en samkeppnisaðila þeirra.
Lausnirnar eru að stórum hluta í okkar eigin höndum. Nú er tími til að bretta upp ermar, styrkja samkeppnishæfni íslenskrar matvælaframleiðslu og skapa fyrirtækjum um allt land skilyrði til að fjárfesta, vaxa og sækja fram. Við þurfum ekki að bíða eftir öðrum til að ráðast í þessi verkefni.
Höfundur er framkvæmdastjóri SAFL.
