Mynd 1 – GPS tækin sem voru notuð í prófuninni. Frá vinstri: Garmin Alpha 50 handtæki og hundaól, tæki frá Félagsbúinu Sandfellshaga (svart með grænni ól), og þrjú Model Red tæki frá findmy í Noregi.

Skoðun 22. maí 2026

Notkun GPS tækja í eftirleitum

Höfundur: Jón Axel Jónsson

Við eftirleitir fer oft mun meiri tími í að finna kindurnar en að koma þeim í aðhald eftir að þær eru fundnar. Í von um að nýta tímann betur og ná betri árangri, hef ég prófað að nota GPS tæki til finna og ná kindum. Árangurinn hefur verið það góður að ég tel rétt að deila reynslunni af notkun tækjanna með lesendum Bændablaðsins.

Prófaðar voru þrjár gerðir af GPS tækjum (Mynd 1) Tvær gerðir eru ætlaðar á kindur og ein á hunda. Tækin á kindurnar voru keypt hjá Félagsbúinu Sandfellshaga og findmy í Noregi. Báðar gerðir senda staðsetningar um GSM netið en findmy tækin senda einnig staðsetningar um gervihnött þegar ekki er GSM samband. Tækið á Border Collie hundinn, Prins, er Garmin Alpha 50. Það samanstendur af GPS handtæki (með auka loftneti) og ól sem hundurinn hefur um hálsinn. Á þessum tímum samfélagsmiðla og áhrifavalda er rétt að taka fram að prófanirnar voru ekki styrktar og voru tækin keypt á uppsettum verðum.

Mynd 2 – Prins búinn að finna og stöðva fjórar kindur í þéttum birkiskógi. Erfitt hefði verið að finna og ná þessum kindum án þess að hafa GPS tæki á einni kindinni og á hundinum.

Prófanirnar fóru fram á nokkrum svæðum í Mýra- og Borgarfjarðarsýslum þar sem birkiskógar og/eða plantaður trjágróður veldur því að erfitt er að finna eftirlegukindur. Þrátt fyrir að vita hvar kindurnar voru þegar átti að sækja þær, þá sáust þær iðulega ekki fyrr en Prins var búinn að þefa þær uppi. Sumar kindur virtust halda sig nánast alveg í birkiskóginum á meðan aðrar beittu sér bæði í skóginun og utan hans.

Ég hef átt Garmin tækið í nokkur ár og notað það með góðum árangri. Hin tækin keypti ég síðastliðið haust og byrjaði að nota þau eftir aðra leit.

Kindur sækja almennt í félagsskap með öðrum kindum. Þegar kindur náðust eftir aðra leit, þá fékk ein úr hópnum GPS tæki um hálsinn og henni sleppt aftur. Henni var síðan ætlað að finna aðrar kindur. Einnig voru sett GPS tæki á kindur sem gáfust upp og í tvö skipti voru sett GPS tæki á hrúta sem voru komnir á hús. Annar þeirra var lambhrútur og hinn veturgamall.

Af þeim 15 kindum sem hafa fengið GPS tæki síðan í lok september, þá fundu 12 þeirra aðrar kindur. Tvær kindur fóru í gegnum girðingu þar sem ekki var kinda von. Þær voru því sóttar. Þriðja kindin sem varð ekki að gagni var veturgamli hrúturinn sem var sleppt í nóvember til að finna tvílembu sem vitað var af en fannst ekki.

Fyrsta kindin sem fékk GPS tæki í þessari prófun var lambhrútur sem gafst upp í birkiskógi eftir aðra leit. Í stað þess að baslast með hann einan var GPS tæki sett um hálsinn á honum og haldið áfram með hinar kindurnar sem hann hafði verið með.

Ferlið sem hófst með því að setja GPS tæki á lambhrútinn er eftirfarandi:

28.9 GPS tæki sett á lambhrút (Kind A) sem gafst upp í birkiskógi.
4.10 Kind A sótt í birkiskóg ásamt tvílembu (Kind B). GPS tækið sett á Kind B og henni sleppt lamblausri.
7.10 Kind B sótt í birkiskóg ásamt einu lambi. Kind B var sleppt aftur.
18.10 Kind B sótt í birkiskóg ásamt útigenginni tvílembu (Kind C) (Mynd 2). Kind C rakst illa og lagðist fljótlega. GPS tækið var tekið af Kind B, sett á Kind C og hún skilin eftir. - 2.11 Athugað með Kind C og var hún ein.
12.11 Kind C sótt ásamt fjórum öðrum kindum (Mynd 3). GPS tækið sett á lambhrút (Kind D) sem var í hópnum og honum sleppt.
29.11 Kind D búin að finna fullorðna kind sem hafði sloppið fyrr um haustið með því að synda yfir Langá. Í þetta sinn slapp hún aftur með því að fara út á ís á hálfísilagðri ánni. Kind D var látin vera í von um að hún hitti aftur á kindina sem slapp. Það gerði hann væntanlega um hádegi 4.12 (Mynd 4).
6.12 Kind D sótt ásamt þremur kindum og þar á meðal þeirri sem var búin að sleppa tvisvar eftir aðra leit.

Mynd 3 – Útigengin kind (Kind C) með GPS tæki. Eftir talsvert ferðalag og rúmar þrjár vikur var hún búin að finna fjórar aðrar kindur.

Ómögulegt er að geta sér til um hvað af þessum kindum hefðu náðst án þess að nota GPS tækin og einungis örfáar höfðu sést áður en þær fundust. Vinnusparnaðurinn af GPS tækjunum var ótvíræður því kindurnar fundust án þess að leita þyrfti að þeim. Einnig getur verið mikill kostur að vita hvar kindurnar eru því þá er oft hægt að nálgast þær án þess að þær verði þess varar fyrr en það er of seint fyrir þær að reyna að forða sér.

Í eitt sinn (22. nóv.) var GPS tæki sett á lambhrút sem kominn var á hús og honum sleppt aftur. Tilgangurinn var að finna tvo aðra hrúta sem höfðu sloppið og fundust ekki. Það tók lambhrútinn innan við sólarhring að finna týndu hrútana. Þegar þeir voru sóttir viku síðar, þá voru 11 kindur í hópnum.

Mynd 4 – Ferill lambhrúts (Kind D) 3-5. desember. GPS tækið var stillt á að senda staðsetningar kl. 8:00, 10:00, 12:00, 14:00, 16:00, og 21:00. Fyrsta staðsetningin (gult merki) er kl. 8:03 3. des. Afar líklegt er að lambhrúturinn hafi hitt á aðrar kindur um hádegi 4. desember því þá róaðist hann mikið og uppgefnar staðsetningar urðu mjög þéttar. Appelsínugula merkið er aðvörun um að hann hreyfði sig óeðlilega hratt eða mikið. Þá hefur hann væntanlega verið með hugann við annað en að beita sér. Hann var svo sóttur að morgni 6. desember ásamt þremur öðrum kindum.

Lambhrútar sem fengu GPS tæki í nóvember voru duglegir að ferðast og leita sér að félagsskap. Ferðuðust þeir almennt það mikið að hægt var að sjá á háttalaginu með nokkurri vissu hvenær þeir voru búnir að hitta á aðrar kindur. Þegar þeir voru einir, þá var algengt að þeir færu nokkur hundruð metra og upp í fjóra kílómetra á tveimur tímum. Eftir að hafa hitt á aðrar kindur urðu þeir hins vegar tiltölulega staðbundnir (Mynd 4).

Ær sem fengu GPS tæki í október ferðuðust óreglulega. Þær áttu það til að vera staðbundnar í nokkra daga en fara síðan upp í 10 km á rúmum sólarhring og vera einar á nýja staðnum í nokkra daga áður en þær fóru aftur í ferðalag.

Mynd 5 - Fyrrum heimalningur (Kind B) með það á hreinu hvar réttin yrði opnuð eftir að hafa verið sett tvisvar áður í sömu rétt.

Sú fullorðna kind sem var auðveldast að eiga við var heimalningur sem lamb og ekki stygg. Í þriðja skiptið sem var farið með hana í litla rétt í afréttinum, þá fór hún beint að horninu á réttinni sem hafði verið opnað fyrir henni í hin tvö skiptin (Mynd 5). Sú kind fær væntanlega GPS tæki með sér í afréttinn í sumar og verður síðan notuð til að finna aðrar kindur ef hún skilar sér ekki í fyrstu eða annarri leit.

Mynd 6 – GPS tæki með fjarlægð og ca stefnu á Prins þar sem hann er kominn fyrir kindur.

Í þeim tilfellum sem kindur halda sig mikið í skóglendi þar sem þær sjást sjaldan eða ekki, þá kemur sér mjög vel að hafa staðsetningartæki á hundinum ef hundurinn hefur áhuga og getu til að leita kindurnar uppi og passa þær þar til aðstoð berst. Þegar staðsetning kindanna var þekkt, en þær sáust ekki, var farið með Prins þvert á þá leið sem kindurnar höfðu farið til að koma honum á slóðina. Hann sá svo um að finna og passa kindurnar. Það lengsta sem Prins hefur sést fara og finna kindur eru rúmir 400 metrar (Mynd 6).

Niðurstaðan er að notagildi GPS tækja á eftirlegukindur og fjárhunda er ótvírætt þar sem erfitt er að koma auga á kindurnar, t.d. í skóglendi eða ósléttu landi. Einnig reyndist mjög vel að vera með GPS tæki í vasanum til að setja á kindur sem annaðhvort gáfust upp eða voru skildar eftir til að finna aðrar kindur. Í öllum tilfellum voru þessar kindur búnar að finna sér félagsskap þegar þær voru sóttar. Að lokum er vinnusparandi að vita hvar kindurnar eru og að bíða með að sækja þær þar til þær eru á hentugum stöðum (nærri vegi eða aðhaldi og fjarri klettum).

Höfundur er áhugamaður um fjárhunda og eftirleitir.

Skylt efni: sauðfjárrækt | smölun | eftirleitir