Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 11 mánaða.
Þéttleikakort fyrir grasbítana fjóra, sauðkindur, hreindýr, heiðagæsir og rjúpu. Dökkrauður sýnir þau svæði þar sem allar tegundirnar er að finna saman, en ljósgrá eru þau svæði þar sem enga þeirra er að finna (m.v. fyrirliggjandi útbreiðslugögn, Boulanger-Lapointe o.fl., 2022).
Þéttleikakort fyrir grasbítana fjóra, sauðkindur, hreindýr, heiðagæsir og rjúpu. Dökkrauður sýnir þau svæði þar sem allar tegundirnar er að finna saman, en ljósgrá eru þau svæði þar sem enga þeirra er að finna (m.v. fyrirliggjandi útbreiðslugögn, Boulanger-Lapointe o.fl., 2022).
Mynd / Sigþrúður Jónsdóttir
Á faglegum nótum 19. apríl 2023

Rannsóknir á íslenskum grasbítum

Höfundur: Rán Finnsdóttir, sérfræðingur hjá Landgræðslunni.

Í lok árs 2022 kom út fræðigreinin „Herbivore species coexistence in changing rangeland ecosystems: First high resolution national open-source and open-access ensemble models for Iceland“.

Kom greinin út í vísindaritinu Science of The Total Environment sem fjallar um útbreiðslu fjögurra grasbíta Íslandi; sauðkinda, hreindýra, heiðagæsa og rjúpu. Grasbítarnir fjórir voru valdir á grundvelli fjölda einstaklinga, dreifingu þeirra, sem og mikilvægi í menningarlegu og efnahagslegu samhengi þegar viðkemur veiðum og landbúnaði. Notast var við fyrirliggjandi gögn um útbreiðslu dýranna til líkanagerðar fyrir heildarútbreiðslu þeirra yfir sumartímann. Höfundar greinarinnar eru 13 talsins, frá ýmsum stofnunum innanlands og utan. Fyrsti höfundur er Noémie Boulanger-Lapointe, þáverandi nýdoktor við Háskóla Íslands, en fulltrúar Landgræðslunnar voru Bryndís Marteinsdóttir og Rán Finnsdóttir, en þær lögðu fram gögn um sauðkindur sem safnað hefur verið í gegnum GróLindarverkefnið.

Í greininni reyna höfundar að bæta þekkingu á fjölda og dreifingu mikilvægra grasbíta Íslands. Þessi þekking er grundvöllur fyrir bættri nýtingu úthaga okkar, s.s. þegar kemur að bættri beitarstjórnun.

Lambá með appelsínugula GPS hálsól í réttum. Mynd / Sigþrúður Jónsdóttir

Útbreiðslulíkön fyrir grasbítana fjóra voru útbúin í 1 km upplausn, út frá fyrirliggjandi gögnum og prófanir sýndu að áreiðanleiki líkananna var mikill fyrir allar fjórar tegundir. Mest skörun var á dreifingu sauðkindar og heiðagæsar, og á þeim svæðum er möguleiki á árekstrum milli tegunda og auknu raski og hnignun vistkerfa vegna beitarálags, s.s. með aukinni hæð yfir sjávarmáli. Útbreiðslulíkönin eru aðgengileg öllum á netinu og er öllum frjálst að nota þau.

Gögn um sauðfé fengust úr GPS kindaverkefni GróLindar. Verkefnið hófst árið 2018 og er unnið í samstarfi við sauðfjárbændur um allt land, en ákveðinn fjöldi tvílembdra áa á hverjum þátttökubæ gengur með GPS ólar um hálsinn á sumarhögum, u.þ.b. frá júní fram í september. Ólarnar senda staðsetningu ánna á 6 klst. fresti og er þannig hægt að kortleggja ferðir þeirra yfir sumartímann.

Á döfinni hjá GróLind er að nýta gögnin til að reikna út heimasvæði kinda, en heimasvæði er það svæði sem einstaklingur heldur alla jafna til á. Heimasvæði manneskju gæti verið lýst sem því svæði sem spannar vinnustað, heimili, matarverslun og aðra staði sem hún heimsækir reglulega, s.s. við íþróttaiðkun, en svæði sem hún ferðast sjaldnar á, s.s. með flugferð til Tenerife um páska eða bíltúr til annars landshluta í fuglaskoðunarferð, telst utan heimasvæðis. Ær í sumarhögum eiga sín heimasvæði rétt eins og við. Þær hafa tilhneigingu til að halda sig á ákveðnu svæði, þar sem þær hvílast, ganga um og bíta. Rétt eins og með okkur fólkið getur stærð og staðsetning heimasvæðis verið margbreytileg og því er spennandi að skoða mögulegar ástæður sem liggja þar að baki. Staðsetningargögnin koma að miklum notum, s.s. við bætta beitarstjórnun, en með því að bera gögnin saman við ýmis kortagögn má skoða s.s. hvaða gróðurlendi sauðfé sækir í, og á hvaða tímum sólarhrings og hvaða hluta sumars. Gagnasettið sem hefur safnast síðan verkefnið hófst er gífurlega stórt og mikil vinna í vændum við greiningu og úrvinnslu þeirra. Gögnin bjóða upp á ýmsar útfærslur og gætu vel nýst í lokaverkefni grunn- og framhaldsnemenda háskóla.

„Spjallað“ við kýr
Á faglegum nótum 9. janúar 2023

„Spjallað“ við kýr

Atferli, hegðun, útlit og ástand nautgripa getur gefið gríðarlega mikilvægar upp...

Skógarbændur og Bændasamtök Íslands
Á faglegum nótum 5. janúar 2023

Skógarbændur og Bændasamtök Íslands

Á aðalfundi Landssambands skógareigenda (LSE) sem haldinn var í Borgarnesi í maí...

Lífræn framleiðsla – nú er lag
Á faglegum nótum 5. janúar 2023

Lífræn framleiðsla – nú er lag

Á undanförnum árum hefur VOR látið til sín taka með ýmsum hætti til að hvetja ti...

Eitur á alltaf að vera síðasta úrræðið
Á faglegum nótum 3. janúar 2023

Eitur á alltaf að vera síðasta úrræðið

Meindýr eru skaðvaldar í garð- og skógrækt og óvelkomnir gestir sem flestir vild...

Ýmsir vankantar við smíði nýju norrænu næringarráðanna
Á faglegum nótum 2. janúar 2023

Ýmsir vankantar við smíði nýju norrænu næringarráðanna

Vinna við norrænu næringarráðin (NNR), sem Norræna ráðherra­nefndin heldur utan ...

Um niðurstöður lambadóma haustið 2022
Á faglegum nótum 30. desember 2022

Um niðurstöður lambadóma haustið 2022

Í heildina var útkoma lamba í haust góð. Meðalfallþungi á landinu var 16,6 kg og...

Lífrænn úrgangur: höfuðverkur eða tækifæri?
Á faglegum nótum 28. desember 2022

Lífrænn úrgangur: höfuðverkur eða tækifæri?

Hér á landi fellur til gríðarlegt magn af lífrænum úrgangi á öllum stigum samfél...

Skýrsluhald – heimarétt WorldFengs
Á faglegum nótum 27. desember 2022

Skýrsluhald – heimarétt WorldFengs

Nú þegar líður að áramótum og allir eru búnir að skila haustskýrslu til matvælar...