Fagþing dönsku nautgriparæktarinnar 2026

Hið árlega fagþing dönsku nautgripa - ræktarinnar, sem er nú orðið vel þekkt hér á landi einnig, var haldið dagana 23.–24. febrúar. Að vanda sóttu fagþingið ráðunautar, bændur og starfsfólk bæði stofnana og fyrirtækja og sýndu tölur að alls tóku 2.100 manns þátt í fagþinginu. Að vanda var töluverður fjöldi erlendra gesta enda er fagþingið í þungavigtarflokki á heimsvísu þegar kemur að vægi þess til endurmenntunar og miðlunar á fróðleik á þessu sviði. Nú sem fyrr voru á fagþinginu einnig nokkrir Íslendingar.

Líkt og undanfarin ár var fagþinginu skipt upp í aðalfund deildar nautgripabænda í dönsku Bændasamtökunum og svo fagþingið sjálft sem að þessu sinni innihélt 67 erindi í mismunandi málstofum.

Gengur vel en ...

Á aðalfundinum flutti m.a. formaður nautgripabænda, Jesper Arnth, skýrslu stjórnar og fór yfir helstu málefni greinarinnar. Fram kom í máli hans að síðasta ár hafi almennt verið gott rekstrarár fyrir danska kúabændur með bæði hátt afurðastöðvaverð á mjólk og kjöti. Sú staða endurspeglist svo í ársuppgjöri danskra kúabúa sem eru að skila hagnaði að jafnaði árið 2025. Jesper benti á að margir kúabændur hefðu notað meðbyrinn til þess að greiða hraðar niður skuldir og tryggja þar með enn betur framtíð búa sinna. En danskir kúabændur hafa þó áhyggjur af skorti á pólitískum stöðugleika í Danmörku. Þannig hafi danskur landbúnaður samið um meginlínur þegar kemur að þróun þarlends landbúnaðar, en ekki sé lengur einhugur meðal alls stjórnmálafólks um að fylgja hinni samþykktu línu. Þannig vilja sumir flýta ákvæðum sem þvinga bændur til þess að draga úr sótspori búa sinna og fyrir suma bændur eru slíkar kröfur næsta óraunhæfar. Þá áttu dönsk stjórnvöld samkvæmt áðurnefndu samkomulagi bænda og stjórnvalda, að koma á fót reiknilíkani sem reiknar út bætur til bænda sem þurfa að draga úr framleiðslu til að mæta kröfum um minna sótspor. Þetta líkan er ekki tilbúið en samt eru stjórnvöld að þrýsta á bændur að flýta sínum hluta samkomulagsins. Eðlilega leggst þetta illa í danska bændur.

Bovaer vandinn

Af öðrum mikilvægum málum má nefna að þegar danskir bændur tóku Bovaer efnið í notkun á síðasta ári, en það var krafa hins opinbera að slíkt yrði gert. Bovaer efnið er fæðubótaefni fyrir nautgripi sem efni sem dregur úr losun köfnunarefnis. Efnið hefur verið í prófun í mörg ár en eftir að danskir bændur fóru almennt að nota það kom á daginn að sumir þeirra lentu í vanda með kýrnar sínar. Það lýsti sér sem heilsufarsbrestir kúnna og minni afurðasemi. Þessi viðbrögð höfðu ekki áður komið fram í tilraunum og stuttu eftir að notkun Bovaer hófst, var því hætt tímabundið. Jesper gat þess að danskir bændur styddu að sjálfsögðu stjórnvöld í þeirri viðleitni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í Danmörku en það mætti þó ekki koma niður á dýravelferðinni. Því væri notkun á Bovaer stöðvuð þar til í ljós kemur hvers vegna sum kúabú hafi lent í vandamálum á meðan ekkert gerðist á öðrum búum. Fyrstu vísbendingar frá ítarlegri skoðun SEGES á þessu vandamáli benda til þess að of hátt innihald brennisteins í fóðri geti haft þessi neikvæðu áhrif á nautgripi sem fá Bovear. Þetta verður frekar rannsakað á þessu ári.

Pallborðsumræðan

Að loknum aðalfundinum sjálfum var haldin áhugaverð pallborðsumræða þar sem fulltrúar þriggja stórra fyrirtækja í dönskum landbúnaði komu með sína sýn á það hvernig megi best tryggja framtíð nautgriparæktar. Þó svo að um danskar aðstæður sé að ræða má fullyrða að efnið eigi einnig vel við á Íslandi. Þátttakendur í pallborðsumræðunni komu frá sláturleyfishafanum Danish Crown og frá afurðafélaginu Arla en bæði fyrirtækin eru samvinnufélög í eigu bænda. Þá tók fulltrúi DLR Kredit einnig þátt í umræðunni, en DLR Kredit (áður Dansk Landbrugs Realkreditfond) er lánastofnun sem var sérhæfð í lánveitingum til landbúnaðar en í seinni tíð fært út kvíarnar yfir í umfangsmeiri lánveitingar.

Bændur þurfa að vera virkir þátttakendur

Í framtíðinni verður enn mikilvægara fyrir bændur að taka þátt í umræðunni um það hvernig matvæli eru framleidd. Þetta voru í hnotskurn skilaboðin sem þau Niels Duedahl, forstjóri Danish Crown, Hanne Søndergaard, framkvæmdastjóri landbúnaðar, sjálfbærni og samskipta hjá Arla og Jens Kr. A. Møller, forstjóri DLR Kredit, voru sammála um í pallborðsumræðunum. Þannig lagði Niels t.d. áherslu á það að bændur eigi ekkert að skammast sín fyrir störf sín og gat þess að danskir bændur væru leiðandi í gæðum og matvælaöryggi danskra landbúanaðarvara væri gott. Það væri því ástæðulaust annað en að bera höfuðið hátt. Hann benti einnig á að það væri afar mikilvægt að byrja frá grunni þegar talað er um matvæli og þar sem allur matur komi í upphafi frá bændum þá sé mikilvægt að bændur tengist heildarumræðunni um tilurð matvæla. Neytendur hafi miklar væntingar til matvæla og tali oft um t.d. dýravelferð en þegar rýnt er í tölurnar þá komi í ljós að einungis 10% neytenda eru í raun tilbúnir að borga aukalega fyrir dýravelferð. Það fari því ekki alltaf saman hljóð og mynd og bændur gegni hlutverki í þessu sambandi, að miðla upplýsingum um uppruna matvælanna osfrv. 

Stöðugt umhverfi og aðgengi að vinnuafli

Í máli Jens kom fram að langtímasamningur stjórnvalda og landbúnaðar væri mikilvægur til þess að tryggja efnahagslegan stöðugleika fyrir bændur. Slíkur sáttmáli væri forsenda fyrir stöðugu starfsumhverfi og aðgengi að vinnuafli. Þá tók hann undir með Niels um að það væri gríðarlega mikilvægt að upplýsa neytendur um uppruna matvæla, að deila jákvæðum sögum um landbúnaðinn og á sama tíma að róa neytendur sem hafi áhyggjur af loftslagsmálum. Landbúnaðurinn hafi góðar lausnir þegar komi að loftslagsmálum sem þurfi að koma betur á framfæri við neytendur. Þá sagði hann að langtímasamningar stjórnvalda og landbúnaðar væri einnig lykilatriði svo bændur geti fjárfest.

Minnka þarf bilið milli dreifbýlis og þéttbýlis

Hanne tók í sama streng og þeir sem töluðu á undan henni og sagði Arla hafa mikla trú á hinu unga fólki sem móta muni framtíðina. Hins vegar væri afar mikilvægt að minnka bilið milli dreifbýlis og þéttbýlis, sem hún telur vera orðið alltof stórt. Hún orðaði það svo að það þyrfti að vera með opin fjós á „túrbó“ til þess að fá fólk úr þéttbýli til þess að koma og tengjast landbúnaði betur. Þá þurfi landbúnaðurinn og fyrirtæki í landbúnaði að vera betri í því að leggja áherslu á tækifærin sem felast í markaðinum þannig að ungt fólk hafi trú á framtíðinni og næsta kynslóð vilji þannig vera hluti af því að viðhalda landbúnaðinum. Arla hafi lagt sitt af mörkum hvað þetta varðar og bæði með fjárfestingum í framleiðslu og þróun mjólkurvara hafi fyrirtækið varðað leiðina fyrir komandi kynslóð kúabænda. 

Matvælaöryggi

Í þessari áhugaverðu pallborðsumræðu var einnig komið inn á mikilvægi fæðuöryggis og var Japan þar nefnt sem dæmi um alvarlega stöðu. Þar í landi er nú svo komið að tveir þriðju hlutar landbúnaðarframleiðslunnar er flutt inn til landsins og þar í landi er nú meðalbóndinn rúmlega 60 ára. Það er alvarleg staða og þarf að hafa í huga á hverjum tíma, drifkrafturinn þarf að vera til staðar og hann verður varla borinn uppi af eldri bændum. Staðan í Danmörku er mun betri en í Japan en að fylgjast þurfi með stöðunni á hverjum tíma til að tryggja það að ungt fólk komi inn í greinina.

Í næsta Bændablaði verður haldið áfram umfjöllun um danska fagþingið og þá fjallað um nokkur af hinum fjölmörgu áhugaverðu erindum sem voru flutt á þinginu. Áhugasömum má benda á að hægt er að hlaða niður flestum erindum fagþingsins á heimasíðu þess: kvaegkongres.dk