Varð hugfangin af gróðri og garðyrkju
Á vormánuðum þessa árs fékk áhugafólk um garðrækt, skógrækt og gróður óvæntan glaðning frá Ríkisútvarpinu. Þáttaröðinni Gulli og grænum skógum var þá útvarpað á Gufunni, þættirnir voru alls 16 talsins og slógu rækilega í gegn. Nú er búið að staðfesta að þættirnir koma til með að halda áfram í haust. Bryndís Björgvinsdóttir er umsjónarkona þáttaraðarinnar en hún á að baki afar fjölbreyttan starfsferil þrátt fyrir ungan aldur.
Bryndís á það til að sökkva sér rækilega í hugðarefni sín hverju sinni. Gull og grænir skógar ber áhuga hennar á gróðri og garðyrkju gott vitni. Bændablaðið settist niður með Bryndísi og ræddi við hana um ólík hlutverk starfsævinnar, sem þó tengjast, og fegurðina og hugmyndafræðina sem er að finna í garðyrkju og skógrækt.
Garðyrkja og skógrækt eru líka sagnfræðileg og samfélagsleg viðfangsefni
Bryndís og blaðamaður þekkjast frá því að hafa verið samstarfsfólk í spurningaþættinum Gettu betur um nokkurra ára skeið, fyrir rétt um áratug síðan. Á þessum tíma hafði Bryndís þá þegar getið sér gott orð sem sagnfræðingur, þjóðfræðingur, verðlaunaður rithöfundur og einn helsti sérfræðingur þjóðarinnar um reimleika, svo fátt eitt sé nefnt. Síðan þá hafa tekið við enn fleiri hlutverk og áhugamál. En plöntur eru efstar á listanum í dag. Líklega eru margir sem kynnu að öfunda Bryndísi af þessari fjölbreytni, aðrir kynnu að telja það óðs manns æði að fara sífellt úr einu í annað. Allt frá bernsku hefur þetta verið markmiðið, að eigin sögn – að hafa nóg fyrir stafni. Þegar Bryndís var barn var draumastarfið sem dæmi „að vera náttúrufræðingur, kafari og Hólmfríður Karlsdóttir“. En fyrir henni tengjast öll þessi hlutverk og vinna hvert með öðru, frekar en að þau rekist á.
„Sagnfræðin hefur skapað okkur rosalega breytt svið og hefur gefið okkur mörg verkfæri til að meta mismunandi hugðarefni og rannsaka þau. Fyrir mér tengist þetta allt og skilningur á sögunni er nauðsynlegur þegar við skoðum ræktun og dreifingu plantna. Þar má minnast sérstaklega á landafundina um og upp úr 15. öld og þróun breska heimsveldisins, sem nær hápunkti sínum nokkrum öldum síðar. Allt í einu er hægt að sigla út um allt og um leið mögulegt að flytja plöntur, ekki aðeins milli landa heldur milli heimsálfa. Dreifing gróðurs er þess vegna bæði samfélagslegt og ekki síður sagnfræðilegt viðfangsefni.“
Bryndís heldur áfram: „Það sem er einnig heillandi er að horfa á hvernig gróður er síðan notaður. Ekki aðeins með tilliti til notagildis en líka með tilliti til fagurfræðilegs gildis, að gróður og garðrækt voru taldar vera meðal helstu listgreina – alveg til jafns við myndlist eða tónlist. Þetta endurspeglast til dæmis í þróun skrúðgarða á 18. og 19. öld, sem eru hannaðir með listræna tjáningu og fagurfræði tiltekinna listastefna að leiðarljósi og jafnan gerðir drottningu eða konungi eða öðru hefðarfólki tiltekinna landa til dýrðar.“
Ferðalag til Nýja-Sjálands skipti sköpum
Var það þá þessi sagnfræðilega og listfræðilega nálgun sem leiddi þig í garðræktina?
„Alls ekki. Það má frekar segja að eftir að hafa hellt mér í fagið þá séu sífellt fleiri dyr að opnast og heimurinn stækkar. Í grunninn, þegar ég fer að hafa áhuga á gróðri, þá var það einfaldlega hreinn áhugi á gróðri. Ég var búin að vera að kenna í Listaháskóla Íslands í nokkur ár og þá gerist tvennt. Í fyrsta lagi förum við fjölskyldan í ferðalag til Nýja-Sjálands þar sem er ótrúleg náttúrufegurð og um leið mikil áhersla á náttúruvernd. Þar heillast ég sérstaklega af þessum tengslum milli manns og náttúru, þá áherslu sem íbúar leggja á að vera í sífelldum tengslum við græn svæði og gróður, til dæmis í gegnum alls konar tómstundir, og ekki síður virðingin sem náttúran nýtur, sem sést til dæmis í ríkri hefð að skilja aldrei eftir rusl eða annað sem gæti valdið náttúrunni skaða. Annað sem síðan gerist er að ég eignast garð. Þá kemur strax mikill áhugi á gróðri og plöntutegundum. Í kjölfarið ákveð ég að skrá mig í nám í Landbúnaðarháskólanum í skógfræði og fer skömmu síðar einnig að taka námskeið í garðyrkjunni í Hveragerði. Þar hef ég verið með annan fótinn síðan að stunda námið með vinnu. Í náminu fer ég að átta mig á því að minn grunnur úr sagnfræði nýtist vel við alls konar verkefnagerð og ritgerðarskrif, þar get ég nýtt mín verkfæri til að fá annars konar sjónarhorn en til dæmis nemendur hafa sem koma úr annarri átt. Þannig verður til fyrir mér svona skemmtilegur sambræðingur af bæði raunvísindum og hugvísindum. Mér hafði oft fundist að þessa blöndu vantaði, því í grunninn eru skógfræði og garðyrkja hrein raunvísindi.“
Gerði ekkert nema grúska í Kurt Cobain í eitt ár
En hvernig sér Bryndís fyrir sér framtíðina, heldur starfsferillinn áfram að vera fjölbreyttur eða er einhver stefna að myndast?
„Fyrir mér hefur aldrei verið neitt lokamarkmið. Ég hef í rauninni bara gert það sem mig langar að gera hverju sinni. Ég viðurkenni að þegar ég fæ áhuga á einhverju þá á ég það til að verða „obsessíf“ á það, fer með það alla leið. Svo reyni ég ef til vill að fara á einhverja hefðbundnari braut, ef svo má segja. En einmitt þegar ég geri það verður oft til eitthvað sem ég bjóst aldrei við, sem ég hefði ekki skipulagt sjálf og í raun eru Gull og grænir skógar dæmi um slíkt verkefni. Þarna sá Rás 1 eitthvað í mér, að þarna sameinast ákveðnir eiginleikar, reynsla og áhugi, og ég fæ þetta skemmtilega verkefni upp í hendurnar. Ef maður leyfir sér að verða svona „ofuráhugasamur“ um eitthvað ákveðið, þá er oftar en ekki hægt að vinna með það og finna áhugamálinu gagnlegan farveg. En það er síðan heldur engin regla. Einu sinni var ég til dæmis með Kurt Cobain og Nirvana á heilanum í eitt ár. Það heltók mig í alvörunni í heilt ár, þar sem ég gerði eiginlega ekkert annað en að grúska í Nirvana! Það kom kannski ekkert mikið upp úr því ef ég á að vera hreinskilin. Það hefur komið talsvert meira út úr þessum gróðurpælingum og auðvitað mikið hægt að læra í kringum þær allar saman.“
Þannig þetta er ekki spurning um að þú fáir leiða á þínum hugðarefnum og leitir í annað? Eins og með myndlíkinguna um fíkjutréð í Bell Jar eftir Sylvíu Plath, þar sem hún getur ekki ákveðið hvaða fíkju eigi að taka og á meðan fara þær allar að skemmast?
„Nei, alls ekki. Ég lít frekar á þetta þannig að þótt það komi nýtt áhugamál eða rannsóknarefni sem fangar athygli mína þá bý ég enn að þeirri þekkingu og þeim verkfærum sem ég hef aflað mér áður. Til dæmis að hafa skrifað barnabækur áður, það reyndist mér virkilega dýrmætt þegar kom að því að skrifa handritin fyrir Gull og græna skóga. Hefði ég ekki haft þessa reynslu og þessi verkfæri væri ólíklegt að mér hefði tekist að skrifa handrit að 16 þáttum með stuttum fyrirvara. Þannig hvað gerist í framtíðinni, það kemur bara í ljós. Það er fullkomlega óráðið hvað verður eftir ár. Og þó. Ég er mjög ánægð núna og á auðvelt með að dúlla mér með hendurnar í moldinni í kirkjugarði eða gróðrarstöð eða í kennslu.“
Gróðurinn gefur jarðtengingu og stöðugleika
Mætti þá segja að þú sért enn á því skeiði að vera hugfangin af gróðrinum?
„Já, það er enn svo mikið að læra á þeim vettvangi. Það má kannski segja eftir að hafa verið í félags- og hugvísindum, þar sem eru svo stórar grundvallarspurningar um heiminn, og ekki síður í pólitíkinni síðasta áratug eða svo, að það var mikil blessun að finna garðyrkjuna og plönturnar sem eru frekar staðbundnar í nærumhverfinu. Gróður, tré, runnar, blóm – gera okkur kleift að tengjast nánasta umhverfinu og bjóða okkur að finna eitthvað sem er áhugavert á hverjum tíma, tengjast árstíðunum og sýna okkur fjölbreytileikann sem vex og dafnar og er um leið nálægt okkur í túnfætinum. Þetta tengist líklega jarðtengingu og núvitund ... en líka að þarna eru aðstæður sem maður að einhverju leyti ræður við og getur stjórnað upp að vissu marki. Það er einhver stjórn en líka ófyrirsjáanleiki. Í gróðri, rétt eins og í lífinu, geta orðið stór áföll sem geta valdið mikilli sorg. En þetta er annað samhengi. Mér fannst gott að geta beint athygli minni á þessa braut ekki síst til að tengjast landinu mínu betur. Það er til dæmis áhugavert hvað maður heyrir oft að ekkert vaxi hér, hér sé svo kalt og þvíumlíkt – en um leið er svo margt hægt. Að leiða hugann að því hvað er þó margt sem vex, sem eykur virkilega skilninginn á umhverfinu. Sá skilningur hvetur mann síðan til frekari útivistar og þekkingarleitar. Trén og skógurinn geta líka verið ákveðinn fasti í síbreytilegri veröld. Eins mikið og okkur þykir lífið vera að umbreytast á fleygiferð er oft nóg að fara út í garð og sjá þar tré sem var þar líka í gær og verður þar að öllum líkindum á morgun. Það er stöðugleiki, og um leið hvatning og ákveðin huggun. Að þrátt fyrir allt áreitið er stöðugleikinn enn til staðar.“
