Heillaðist snemma af Flóru

Garðyrkju- og grasafræðingurinn Vilmundur Hansen hefur gert garðinn frægan um árabil, en ekki er langt síðan hann fagnaði nýútkominni bók sinni, Ræktaðu garðinn þinn. Vilmundur er einnig búfræðingur og kennari að mennt auk þess að vera með háskólagráðu í þjóðfræði og meistaragráðu í sögu gróðurnytja … svona til að telja eitthvað upp.

„Eitthvað hef ég líka lært í trúarbragðafræðinni, en á alltaf eftir að skrifa meistaraprófsritgerðina mína sem er náttúrlega til skammar. Mikill ósómi að því að eiga það eftir,“ segir hann glottandi.

Plöntur hafa hins vegar kveikt í honum alla tíð, enda man hann fyrst eftir sér sem röggsömum smápolla sem stóð í því sjálfskipaða verkefni að gera sóleyjur að pottablómum, tilraun sem mistókst allhrapallega.

„Ég hef alla ævi haft áhuga á plöntum. Afi minn, sem var sauðfjárbóndi austur á Hornafirði, hafði miklar áhyggjur af drengnum sem hafði engan áhuga á sauðfé og gat aldrei lært mörkin eða snúið lambi. Ein af mínum fyrstu minningum hins vegar er þegar ég, um fimm ára aldur, stakk upp sóley í bæjarhólnum í Árnanesi, setti hana í neftóbaksbauk og út í glugga og vökvaði hana náttúrlega of mikið og hún drapst! Þetta var sem sagt fyrsta ræktunartilraun mín sem mistókst. Svo sem ekki sú eina, en þetta hefur setið í mér,“ segir Vilmundur hlæjandi.

Garðyrkjumaður eða ljóðskáld …

Hann segir garðyrkjuáhugann ekki kominn úr nærfjölskyldunni heldur svolítið sjálfsprottinn þó eitthvað fari sögum um V-Skaftfellskan anga ættarinnar í tengslum við grös.

„Fjölskylda mín er ekki mikið í þessum geira,“ staðfestir hann. „Þegar ég sagði foreldrum mínum að ég hefði hug á að læra garðyrkju, þá í kringum 1980, þá hefði ég alveg eins getað sagt þeim að ég ætlaði að verða ljóðskáld. Þau voru algerlega í sjokki! Á hverju ætlar þú að lifa drengur?! Það var þannig þá, að allir sem höfðu áhuga á gróðri voru álitnir fremur sérvitrir þó þjóðfélagið hafi tekið slíkan áhuga í sátt síðan En ég hélt mínu striki, fór í Garðyrkjuskólann þarna 1980, sérhæfði mig í plöntuuppeldi og útskrifaðist sem garðyrkjumaður tveimur árum síðar.

Ég er annars talsverður sveimhugi og hef gegnum tíðina farið í ýmis störf, svona til að brjóta lífið upp. Ég var kennari um tíma og svo var ég nú eitthvað að myndast við að vera sjómaður sem kom í ljós að var nú ekki alveg mitt,“ segir Vilmundur. „Ég var verktaki í garðyrkju um tíma og vann við að búa til garða fyrir fólk án þess að vera neitt stórtækur. Ég fór líka að kenna og endaði sem skólastjóri, í Árneshreppi á Ströndum og í Þykkvabæ.

Svo hef ég verið ráðgjafi hvað varðar plöntur, lengst af í Blómavali. Til viðbótar fór ég og lærði grasafræði í Bretlandi í kringum 2012 sem var mjög skemmtilegt.

Lengst af var ég í blaðamennsku og fannst það eiga vel við mig. Á blaðamennskuárunum skrifaði ég mikið um plöntur og gróður og eitt og annað þeim tengdu. Ferill minn í þeim geira hófst á DV, svo var ég á Viðskiptablaðinu og Fiskifréttum auk þess að skrifa helling af greinum fyrir hin ýmsu tímarit. Meira að segja fyrir Bleikt og blátt, en óskaplega sakleysislegar og teprulegar greinar. Svo var ég lengi á Bændablaðinu. Fínn tími.“

Þjóðfræði fólks og plantna

„Í grasafræðináminu lagði ég stund á grein sem heitir Ethnobotany og fjallar um tengsl fólks og plantna. Ethnology er þjóðfræði og botany grasafræði og fagið eins konar þjóðfræði plantna sem fjallar um samskipti manna og plantna. Þegar ég hef verið að útskýra þetta fyrir fólki hef ég til dæmis sagt: „Ég get sagt þér hvað þú átt að nota ef þú vilt rækta fiðlu eða selló! Ethnobotany fjallar líka um lækningaplöntur, bómullina í fötunum þínum og plöntur sem hægt er að nota ef þig langar að tala við guð og allt þar á milli.“

Á Bændablaðinu skrifaði Vilmundur mjög vinsælan greinaflokk sem fjallaði um helstu nytjaplöntur heims. Það urðu eitt hundr að greinar þegar upp var staðið, þar sem hann fór gjarnan yfir þjóðfræðina, þá tengsl plantnanna við menningu upprunalands síns.

„Eftir að ég hætti störfum á blaðinu hóf ég að vinna meira sem ráðgjafi í gróðri og til þess að láta mér nú örugglega ekki leiðast ákvað ég að skrifa garðyrkjubók – eins og ég vildi hafa hana,“ segir Vilmundur, sem dregur afar fagra bók úr farteskinu, bókina Ræktaðu garðinn þinn.

„Í bókinni fjalla ég um sumarblóm og kryddjurtir, vor- og haustlauka og er nokkurn veginn viss um að þetta séu flest sumarblóm sem ræktuð eru á Íslandi, auk nokkurra tegunda sem eru forvitnilegar og væri gaman að prófa. Sama gildir um kryddjurtirnar, ég fjalla þarna um allar algengustu jurtirnar og nokkrar sem eru fáséðari, t.d. eina klifurjurt sem nefnist ostalauf, en blöðin á henni bragðast eins og Camembertostur. Mjög góð til matar. Svo eru það vor- og haustlaukarnir og ætli ég gangi ekki þar hvað lengst í að tína til eitthvað sem er ekki algengt. Suma laukana þarf að rækta í gróðurskálum og eru ofboðslega fallegir.

Í bókinni eru litmyndir af öllum plöntunum sem fjallað er um og ég segi frá því hvernig á að rækta þær, hvaða hitastig og jarðvegur henta best, hvort þær þurfi að vera í skjóli, auk þess að segja í grófum dráttum frá útliti þeirra. Auk uppruna þeirra sem skiptir miklu máli og segir margt um hvernig á að rækta þær. Til dæmis ef plöntur eru frá regnskógum Brasilíu eða Miðjarðarhafssvæðinu, þá er næsta víst að hún þurfi kalkríkan jarðveg,“ segir Vilmundur.

„En þetta er nú kannski svona nördafræði, ekki náttúrufræði. Síðan segi ég frá hvaða ætt plönturnar tilheyra og útskýri latínuheitin, sem segja einnig heilmikið um hverja plöntu fyrir sig. Í bókinni er ég líka með stuttar sögur, sem er nýtt í garðyrkjubókum. Fólk þarf auðvitað að vita hvor plönturnar séu ætar eða séu tákn. Eins og búksusrunni sem er sígrænn, og það gildir reyndar um fleiri sígrænar plöntur, og táknar eilíft líf og voru og eru kannski enn notaðar sem hluti af greftrunarsiðum. Annað dæmi er hjólkrónan, afskaplega áhugaverð planta sem hefur mögulega verið sú planta sem skrifað er um í Ódysseifskviðu. Þar sem er hægt að lesa um óminnisgras sem olli því að áhöfn Ódysseifs gleymdi sér við að sukka og svalla í ár og færðar hafa verið líkur að því að þarna hafi hjólkrónan komið við sögu.“

Takk, Sögur – útgáfa

„Satt best að segja er ég hæst- ánægður með bókina,“ heldur Vilmundur áfram. „Þau Anna, Tómas, Árni, prófarkalesarinn og allir hjá Sögur – útgáfu, eiga heiður og þakkir skilið fyrir að gera bókina sem glæsilegast. Hún er fallega uppsett, í fallegu broti, blöðin þykk og þola margar flettingar.

Já, þetta er nú það helsta,“ lýkur Vilmundur máli sínu. „Ég verð víst að viðurkenna að ég gekk snemma í lið með Flóru og hún hefur heillað mig síðan. Það er ekki að fara að breytast. Í ferðalögum mínum skoða ég alltaf grasagarða, herragarða eða hvar sem ég kemst í plöntur og hef óþrjótandi áhuga og er bara plöntunörd heilt yfir. Annars eru nú til mun verri nördar en ég …!“