Góð fjöðrun á ferð um landið

Lauf fékk Hönnunarverðlaun Íslands árið 2025. Nú stendur yfir sýning í Hönnunarsafni Íslands á vegferð Lauf frá fyrsta fræinu sem var fjöðrunargaffall úr koltrefjum og í stöndugt fyrirtæki sem framleiðir nokkrar gerðir hjóla.

Markmiðið er að stækka framleiðsluna og opna verksmiðju í Evrópu. Draumarnir snúa að innviðauppbyggingu fyrir hjólreiðafólk á Íslandi eins og víða hefur verið farið í í Evrópu þar sem net hjólaleiðaslóða tengir fjarlæg lönd saman. „Þú verður hluti af umhverfinu þegar þú hjólar, rennur úr einu landslagi í annað. Þetta er miklu dýpri upplifun á náttúru heldur en að keyra um,“ segir Benedikt Skúlason, stofnandi Lauf.

Djúp upplifun á náttúrunni

Benedikt stofnaði Lauf ásamt æskuvini sínum, Guðbergi Björnssyni, fyrir 15 árum. Þeir smíðuðu fyrstu frumgerðir af hjólagafflinum sem Lauf er þekkt fyrir í bílskúrnum heima hjá Benedikt árið 2010. Hann er verkfræðingur, hjólaáhugamaður og „brjálaði uppfinningamaðurinn á bak við Lauf“, eins og hann segir sjálfur frá. „Frelsistilfinningin er góð, rush-ið við að fara hratt, æfingin og fegurðin í að besta sambandið á milli manns og vélar.“

Blaðamaður hitti Benedikt á skrifstofu og verslun Lauf við Grandagarð ásamt Búa Aðalsteinssyni. Sá er hönnuður og sýningarstýrir sýningu um Lauf sem nú stendur yfir á Hönnunarsafninu.

Sýning á 15 ára langri vegferð

Búi segir samspil hönnunar og verkfræði, sér í lagi út frá efniseiginleikum, vera miðpunkt vöruþróunar Lauf sem framleiðir malarhjól, götuhjól og fjallahjól. Á sýningunni er vegferð Lauf rakin, frá skapandi vinnu frumkvöðlanna og gerð á frumgerðum, til þróunar á sjálfum hjólunum, sem leiða ferðalanga um langan veg í keppnum sem Lauf hefur staðið fyrir undanfarin sex ár.

Benedikt vann við að gera gervifætur hjá Össuri og öðlaðist þar sérþekkingu á koltrefjum og fjöðrun. Eiginleikarnir sem gervifótur þarf að hafa nýtast vel í hjóli, að vera létt og fjaðra vel. „Fjöðrunargaffallinn er fræið sem öll okkar vegferð spratt úr,“ segir Benedikt.

Á sýningunni er hægt að skoða mismunandi hjól Lauf. Seiglu sem er malarhjól, Úthald sem er götuhjól, Fjallahjólið Elju og e-Elju sem er rafmagnsfjallahjól, sem hefur mælst vel fyrir, sérstaklega hjá eilítið eldri kúnnahópi. Þar er einnig að finna sögur og ljósmyndir úr ferlinu og hægt að fá góða innsýn inn í hjólakeppnirnar sem Lauf stendur fyrir, RIFT.

RIFT hjólreiðakeppnir

„Vegferð Lauf er nátengd RIFT,“ segir Benedikt, en árlega hjóla um 1.000 manns á eldfjallasvæðinu frá Hvolsvelli, í kringum Heklu, um 200 km hring sem tekur 7-14 klst.

RIFT hefur mikla sérstöðu á alþjóðavísu. Leiðin liggur upp í Landmannahelli, um Dómadal til vesturs og yfir Heklu að miklu leyti til baka og inn á Hvolsvöll. Bætt var við lengri leið þetta sumarið þar sem farið var lengra til austurs, alls 330 km leið.

Systurkeppni RIFT var haldin á Akureyri sumarið 2025. Þá var hjólað 50-60 km leið á dag í fimm daga, þrjá daga á Akureyri, einn á Dalvík og annan á Siglufirði. „Það var tryllt keppni,“ segir Benedikt. „En kostaði of mikið fyrir okkur að halda hana aftur. Við erum ekki komin nógu langt til að réttlæta það að sökkva 30 milljónum á ári í svona umfangsmikla keppni. Ef til kæmi meira samstarf, við til dæmis sveitarfélag, þá værum við til.“

„Að sinna jaðar-markaði eins og malarhjólakeppni getur fært hellings fjármagn inn í sveitarfélög á landsbyggðinni,“ segir Búi. „Svona keppni kemur með um milljarð inn í hagkerfið,“ segir Benedikt. „Þetta er high-end túrismi, fólk sem hjólar um á milljón króna hjólum, er lengi, fer vítt og breitt um landið. Þetta er ekki hópurinn sem kaupir núðlusúpur í Bónus.“

„Það er frægt dæmi í Bentonville í Arkansas, sem þótti ekki spennandi bær, en þar var WallMart stofnað. Börn stofnendanna byggðu sjálf upp innviði fyrir fjallahjól. Í dag er Bentonville orðið mekka fyrir fjallahjólafólk og ferðamennskan mikil. Sveitarfélög sem eru stöndug gætu sótt innblástur þangað.“

Hægt að nýta gamla vegi

Búi segir Akureyri vera komið lengst allra sveitarfélaga í innviðauppbyggingu og hafa gert brautir sem séu fínar og hluti þess sé góð nýting á skíðasvæðinu á sumrin. „Þetta er svæði sem bara íslenska senan veit af.“

„Ef það væri góð fjallahjólamiðja á Akureyri sem laðar að þúsund manns á sumri, þá er ávinningurinn orðinn mikill fyrir marga. Það þarf stuðning til að komast yfir þennan fyrsta þröskuld í innviðauppbyggingu, en það þarf ekki stuðning að eilífu,“ segir Benedikt.

Draumur Benedikts og Búa er að uppbygging eigi sér stað á fleiri svæðum úti á landi þar sem tekið er tillit til þarfa hjólreiðafólks með rútuferðum sem gera ráð fyrir hjólum, aðstöðu til að gera að hjólunum, tjaldsvæði og tilheyrandi.

Hann segir ömurlegt að hjóla hringinn í kringum landið á þröngum vegum þar sem vörubílar á mikilli ferð nánast strjúkast við öxlina á þér, „samt er fólk að þessu“ 

„Það er oft hægt að nýta gamla vegi,“ segir Búi. „Það er enginn að tala um að leggja nýjan veg allan hringinn, heldur að tengja saman búta sem þegar eru til staðar. Þetta er víða þokkalega viðráðanlegt. Það sem gerist er að ef það væri hjólaleið í kringum Ísland, þá væri líka hjólaleið á milli Hellu og Hvolsvallar, Egilsstaða og Neskaupstaðar, sem eru líka nytsamlegar fyrir samfélögin þar.“

„Á Vestfjörðunum hafa margir vegir verið lagðir af, svo þar er frábært að hjóla,“ segir Búi. „Þar eru líka mörg sóknarfæri, til dæmis að hjóla Snæfjallaströndina, niður í Jökulfirðina og strandaleiðina tilw baka. Það eru margar hjólaleiðir ókannaðar á Íslandi.“

Hjólanet Evrópu ekki hnýtt á einum degi

„EuroVelo 7 er dæmi um leið þar sem hægt er að hjóla frá Kaupmannahöfn til Sikileyjar. Leiðin liggur um mikið af gömlum vegum og á leiðinni eru áningarstaðir sem gera ráð fyrir hjólafólki. Þetta er ekki tilviljun. Einkaaðilar, sveitarfélög og ríki hafa tekið sig saman og byggt þetta upp. Þarna er mikill túrismi sem fyllir ekkert á hraðbrautunum.“

„Á Íslandi vantar stundum bara upplýsingar, til dæmis þegar komið er að vegamótunum við Þrengslin mætti hafa merki um að hjóla þá leið frekar en heiðina, hún hentar bentur og er skemmtilegri fyrir hjólreiðafólk.“

„Svona uppbygging er langtímahugsun,“ segir Benedikt. „Nú er tækifæri í að byggja upp fyrir rafmagns- fjallahjól sem eru orðin vinsæl. Þá verða stærri fjöll og lengri leiðir færari fleirum, sem getur vel orðið alþýðusport eins og svigskíði.“

Búi bætir við varðandi aðgengis- málin: „Þetta getur verið hentugt fyrir fólk sem til dæmis treystir hnjánum á sér ekki í fjallgöngu, en kemst hjólandi.“ Benedikt rifjar upp nýlega ferð á meginlandinu. „Ég var í frönsku fjallaþorpi og sá tvær konur, sennileg vel yfir áttræðu, hjóla upp brattar brekkurnar á rafmagnshjólunum sínum. Þær fóru þetta leikandi létt.“

Mikilvægt að vera töff

„Malarhjól eru gerð til að fara um malarvegi og hálendi en líka til að nota dagsdaglega í borginni. Þau eru ekki bara praktísk, þau eru líka töff og útgeisla spennandi lífsstíl,“ segir Benedikt ákveðinn.

„Seigla er núverandi malarhjólið hjá okkur. Það er með breiðari dekk sem þótti fáránlegt fyrir nokkrum árum en nú eru öll önnur hjólafyrirtæki komin þangað,“ segir Benedikt. Við vorum leiðandi í að gera malarhjól stöðugri með því að færa framhjólið framar og halla gafflinum aðeins sem gefur rásfestu á vegum,“ segir Benedikt um sérstöðu Lauf-hjólanna. „Þetta eru ekki sömu farartæki og þau voru fyrir 5 árum síðan og viðeigandi fyrir Ísland að fara að hugsa stærra og meira og lengra í ferðamennsku sem tengist hjólreiðum.“

Vörulínan stækkar

Lauf er með 9 starfsmenn á Íslandi sem vinna með birgjum sem framleiða íhlutina í Kína og Taívan. Þeir eru svo sendir í eigin verksmiðju Lauf í Harrisonburg í Bandaríkjunum til samsetningar hjólanna, en þar er Lauf með um 15 starfsmenn.

„Við erum almennt að selja á betra verði en samkeppnisaðilarnir því við seljum beint frá býli, af netinu og í búðunum okkar hér og í Harrisonburg. Ef við ætlum að brjóta okkur leið inn á rótgróinn markað verðum við að vera með betri hjól og bjóða þau á betra verði. Við fórum að gera hjól fyrir grófari hjólreiðar og urðum leiðandi í þeirri þróun og hjólin okkar urðu vinsæl í Bandaríkjunum og Evrópu. Við tókum þróunina lengra en þeir sem voru líka í þróun á malarhjólum.“

Hann segir næstu skref vera að víkka vörulínuna, fara meira inn á keppnisgötuhjólasviðið eins og Tour de France og á sama tíma halda þróun malarhjólanna áfram.

Ekki galnar fyrirætlanir

„Lauf var sama sem farið á hausinn þegar brjálaðir tímabundnir ofurtollar riðu yfir,“ segir Benedikt. „Við þurftum að greiða allt að 180% tolla á íhlutum sem við þurftum að flytja frá Kína til Bandaríkjanna.“ Nú horfir þó til betri vegar.

Stefnan er að setja upp verksmiðju í Evrópu á næstu þremur árum og þrefalda veltuna. „Við erum búin að vinna mikla jarðvinnu og það eru svo margir hjólarar sem eru farnir að treysta fyrirtækinu. Við þurfum eitt eða tvö hjól í viðbót til að vera komnir með nægilega stóra vörulínu til að opna í Evrópu. Markmiðið er að byrja arðbæran rekstur þar frá degi eitt. Stærsti samkeppnisaðilinn er að selja um 70 sinnum meira en við, þannig að það er alls ekki galið að ætla sér að þrefalda veltu okkar á skömmum tíma,“ segir Benedikt um komandi tíð.