Hvað er svona merkilegt við íslensku ullina?

Landnámsmenn sem fóru þarna forðum frá Skotlandi, Noregi og víðar og héldu í norðurhöf og fundu Ísland árið 874 – eftir því sem sögubækur herma, tóku með sér allan búpening og fluttu til landsins, enda var hér ekkert annað en heimskautarefurinn þegar manninn bar að landi. Þá tóku þeir með sér þessa mögnuðu skepnu sem íslenska sauðkindin er.

Hún var nú líklega ekki kölluð íslenska sauðkindin þá, en við þekkjum hana undir því nafni í dag.

Ættarheiti hennar er NorðurAtlantshafs stuttrófukyn, enda er hún með stutta rófu sem við köllum dindil. Hún er ýmist hyrnd eða kollótt og innan stofnsins eru óteljandi litaafbrigði sem okkur hefur auðnast að halda til haga innan hjarðarinnar allt frá landnámi.

Okkur hefur sömuleiðis tekist að nýta ullina til framleiðslu á fatnaði svo lengi sem slíkt hefur verið stundað og var ullin notuð sem gjaldmiðill á árum áður þar sem farið var með ofin klæði og prjónaðar flíkur til hafnar að vori og skipti gerð á þeirri vöru og kaffi, sykri og hveiti svo eitthvað sé nefnt.

En það er svo miklu meira á bak við þetta en þessi einfalda lýsing á því sem stendur í sögubókum okkar Íslendinga.

Íslenska sauðkindin er nefnilega ástæðan fyrir því að við höfum lifað af hér á þessu landi sem er ekki alltaf hagstætt veðurfarslega fyrir manneskjuna sem þarf að klæða sig í fatnað til að halda á sér hita.

Þegar rignir upp í móti eða hraglandinn og berjandi rokið næðir í gegnum allar flíkur og gefur hvergi grið. Þegar snjórinn skefur inn um minnstu glufur og læsir sér inn fyrir hverja flík og bráðnar ofan í hálsmálið.

Þá er það bara ullin sem hlífir manninum og heldur á honum hita. Þetta vitum við Íslendingar, enda eru ekki margir hér á landi sem eiga ekki allavega eina góða og hnallþykka lopapeysu, því þessi veður stendur ekkert af sér nema góðar ullarflíkur.

Við Íslendingar erum að vissu leyti lánsamir að búa við þessar aðstæður, því þær hafa kennt okkur að það er ullin og ekkert nema ullin sem heldur á okkur hita í verstu veðrum og aðstæðum. Við erum því ekki í sömu sporum og margar aðrar þjóðir heims, sem eru í vandræðum með ullina. Víða um heim er ullinni hent eða hún brennd eða notuð í landfyllingu af því það er ekki hægt að fá hana unna í nýtilegt efni. Þeir eru fjölmargir sem eru að reyna að finna leiðir til að fá fólk til að nota hana meira í sínu heimalandi en eiga við fjölbreyttan vanda að glíma.

Stundum er það kunnáttan við að spinna hana sem er horfin og þó að vélar séu til, þá vantar mannskap sem kann á þær og áhugann til að koma þeim af stað. Þá hefur fólk horfið frá því að nota ullarflíkur og notar gerviefni í staðinn, eitthvað sem er ódýrt í magnframleiðslu, auðvelt að þvo og fólk hendir eftir að hafa notað flíkina í örfá skipti, mest af því að hún er öll úr lagi gengin en líka af því það er svo einfalt að kaupa nýja.

Úti um allan heim er fólk í stórum og smáum hópum, einstaklingar sem aðrir, að leita leiða til að koma ullinni aftur í notkun og auka virðingu fyrir henni og notagildi hennar. Efla skilning fólks á gæðum hennar og hvernig hún brotnar niður og jarðgerist á örfáum misserum þegar hráefnið er notað hreint og ekki blandað með plastefnum. Þannig má setja gjörnýtta ullarflík út í náttúruna og hún breytist í jarðveg en verður ekki að fjúkandi plastfatnaðarfjalli í eyðimörkum, eins og gerist með fatnað sem búinn er til úr gerviefnum.

Hér á landi erum við með smáspunaverksmiðjur sem vinna ull í band í litlu magni og eina stóra spunaverksmiðju (ÍSTEX) sem vinnur úr allri ull sem vinnanleg er og er send til þeirra til vinnslu.

Við megum vera ákaflega þakklát fyrir allar þessar spunaverksmiðjur sem umbreyta ullinni af kindunum okkar í lopa eða band sem við getum prjónað úr og þannig gert okkur fatnað sem er umhverfisvænn og klassísk tískuflík. Og við megum einnig vera þakklát fyrir tískuflíkina sem lopapeysan er og hvernig hún ásamt öðrum ullarfatnaði heldur á okkur hita við krefjandi aðstæður hvort sem er á landi eða úti á sjó, upp til fjalla eða á láglendi.

Innandyra, þegar veðrið er hráslagalegt, og þá ekki síst í útilegunum sem við förum í á sumrin og þegar kvölda tekur og kular að en það er samt ekkert sérstaklega kalt, þá er gott að sitja í útilegustólnum í góðri lopapeysu og spjalla eða taka lagið með góðum vinum og vaka fram í bjarta sumarnóttina. Manni verður bara ekki kalt. Og það er fátt yndislegra.

Við skuldum íslensku sauðkindinni að standa með henni og nýta þær afurðir sem hún gefur okkur ár eftir ár. Ef við myndum ekki rýja kindina á hverju ári liði henni illa og ullin safnast upp á baki hennar og síðum og veldur henni vanlíðan í hitum og almenn hreyfifærni takmarkast.

Við skuldum íslensku sauðkindinni að halda áfram að fara vel með ullina sem hún framleiðir fyrir okkur, hún hefur haldið á okkur hita og mun halda því áfram.

Það er okkar að standa vörð um þessa auðlind og nýta hana og meðhöndla af virðingu og færni sem við búum enn yfir og miðla þekkingunni áfram til komandi kynslóða.

Hulda Brynjólfsdóttir

Smáspunaverksmiðjan Uppspuni / Sveitakarlinn ehf.