LIFE-styrkirnir ógagnsæir

Endurskoðunarréttur Evrópusambandsins segir erfitt að átta sig á áhrifum af styrkjum LIFE-áætlunarinnar, sem fjármagnar verkefni á sviði loftslags- og umhverfismála.

Eftir að hafa framkvæmt endurskoðun á 22 verkefnum sem fjármögnuð voru með LIFE-styrkjum í Finnlandi, Póllandi og Spáni segir rétturinn áhrifin óljós. Skortur á gagnsæi grafi undan áhrifum í þeim löndum þar sem verkefni hafa farið af stað. Euro News greinir frá.

Reynslunni sé sjaldan deilt öðrum til gagns, sem komi í veg fyrir að verkefnin hafi víðtæk samfélagsleg áhrif. Eins gagnrýndi endurskoðunarrétturinn að mörg verkefni fái framgang án þess að tekin séu til greina þau loftslagsog umhverfismál sem séu mest aðkallandi í hverju landi. Margir veikleikar séu þegar kemur að forgangsröðun, eftirliti með framgangi og miðlun niðurstaða. Eins er oft mjög óljóst hver langtímaáhrif verkefnanna eru.

Jafnframt bendir rétturinn á að Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins veiti ekki upplýsingar um það fjármagn sem fari að lokum í hvert verkefni, heldur séu aðeins aðgengilegar upplýsingar um fjárhagsáætlanir. Gagnrýni endurskoðunarréttarins kemur á sama tíma og Evrópuráðið tilkynnti að 132 LIFE-verkefni hafi hlotið samtals 358 milljóna evra styrk.

Samkvæmt skýrslu Evrópuráðsins árið 2024 hafði LIFE-áætlunin haft ýmis jákvæð áhrif, eins og að bæta ástand stofna 435 tegunda á sama tíma og dregið hefur verið úr losun á gróðurhúsalofttegundum og köfnunarefnisoxíði. Styrkfjármagnið sem var veitt á árunum 2013 til 2020 hafði skilað sér tífalt til baka samkvæmt skýrslunni.

Í sumar tilkynnti Evrópuráðið áætlanir um að fella LIFE-áætlunina inn í hinn nýja Evrópska samkeppnishæfnissjóð. Þær áætlanir hafa verið gagnrýndar þar sem óttast er að áhersla á líffræðilegan fjölbreytileika og umhverfismál verði undir í áherslu á iðnaðaruppbyggingu, sérstaklega á þeim tíma þegar þörfin sé mest. Kostnaðurinn af aðgerðaleysi í þeim málum verði að lokum meiri. LIFE-áætlunin hefur veitt styrki frá árinu 1992 og er Ísland eitt þátttökuríkja.