Repjuolía njóti sannmælis

Repjuolía hefur stundum verið kölluð ólífuolía norðursins og er m.a. framleidd á Norðurlöndunum og í Bretlandi. Hún hefur þó ekki notið sannmælis sem olía í matargerð nema að litlu leyti.

„Þegar ég fór að spyrja menn um repjuolíu og repjuolíuframleiðslu fyrir mörgum árum var svarið að aldrei yrði hægt að rækta olíufræ á Íslandi. En við erum að framleiða helling af repjuolíu og þetta er bara mjög fín og stöðug ræktun,“ segir Eymundur Magnússon, Vallanesbóndi á Fljótsdalshéraði. Þar hefur alllengi verið ræktuð bæði vetrar- og sumarrepja og unnin úr henni lífræn og kaldpressuð matarolía.

„Það er ákveðin neikvæðni í gangi gagnvart repjuolíu,“ heldur Eymundur áfram. „Að hún sé bara iðnaðarolía og ætluð til að setja á traktorinn. En lífrænt ræktuð, kaldpressuð olía er bara hágæðaolía og á ekkert skylt við þessar iðnaðarolíur sem við erum að flytja inn. Fólk verður stundum alveg brjálað þegar það sér repjuolíu í innihaldslýsingum og hrópar upp yfir sig hvaða árans drasl þetta sé! En repjuolía og repjuolía eru bara ekki sami hluturinn, það fer allt eftir vinnslunni og ræktunaraðferðinni,“ segir hann.

Ekki sækja vatnið yfir lækinn

Hann telur að að finna þurfi einhverja leið til að vinna á þessum fordómum. „Bretar til dæmis rækta ekki ólífur þannig að repjuolía er olían þeirra og miklu jákvæðara viðhorf þar gagnvart henni. Repjuolía á bara að vera olían okkar hér á Íslandi, þetta er eina olíujurtin sem við getum ræktað eins og er til vinnslu. Það er u.þ.b. 30–35% olía í fræinu.

Ég rek mig oft á að okkur Íslendingum finnst allt best og stærst á Íslandi, en svo bara förum við út í búð og kaupum fjöldaframleiddar vörur frá útlöndum. Við erum ekki alveg að standa með okkur sjálfum sem þjóð. Það þarf að standa með hlutunum, og ekki bara á jólunum,“ segir Eymundur jafnframt.

Hann segir að við gerð iðnaðarolíu séu fræin hituð til að ná út úr þeim sem mestu. Repjuolían sem Móðir Jörð framleiðir sé hins vegar lífræn og kaldpressuð og fari í gegnum fjögur stig í framleiðslu. Henni er pakkað með handdælu og Eymundur segist fara um hana mjúkum höndum. „Vinnsla og pökkun hefur mikil áhrif því ef þú ert með kraftmiklar dælur þá dælirðu lofti inn í olíuna sem gerir að verkum að hún þránar fyrr, það er lykilatriði sem er gott að vita,“ útskýrir hann.

Kokkar hrifnir

„Það er gaman að sjá kokka smakka hana því það eru ofboðslega mikil bragðgæði í henni. Þar fyrir utan þá er þetta ein hitaþolnasta olían. Hún brennur ekki fyrr en við 200 gráður, svo þetta er olían sem þú átt að nota til að steikja upp úr en ekki ólífuolíu sem brennur við 100 gráður eða minna,“ bætir hann við.

Bragð repjuolíu er mismunandi eftir því hvar repjan er ræktuð. Nokkrir fóru af stað með olíuframleiðslu og hún er ólík eftir því hvaðan hún kemur. Repjuolían frá Móður Jörð ber til dæmis merki þess að hún er ekki ræktuð í eldfjallajarðvegi og hefur þannig sína sérstöðu, meðan repjuolía af Suðurlandi hefur öðruvísi bragð sem helgast af öðrum jarðvegi. Þetta þekkja vínbændur öðrum betur; hvað jarðvegurinn hefur mikið að segja.