Enn leitað að verndandi arfgerðum

Fjölþjóðlegt riðurannsóknarverkefni stendur nú yfir á Íslandi síðan í vor, í samstarfi íslenskra bænda og fjölþjóðlegra vísindamanna – eins og greint hefur verið áður frá í blaðinu. Markmið þess er að reyna að finna tilteknar verndandi arfgerðir í sauðfé sem hægt væri að nota til að rækta upp ónæmt sauðfé gagnvart riðu. Strax í upphafi verkefnisins fundust tvær kindur með svokallaðan breytileika T137 sem hefur reynst sterkt verndandi á Ítalíu – þetta gaf góð fyrirheit um framhaldið. Síðan hefur þessi breytileiki ekki fundist en ýmsar aðrar áhugaverðar niðurstöður hafa fengist í verkefninu, meðal annars 11 kindur með arfgerðina C151 sem vísbendingar eru um að hafi verndandi áhrif.

Karólína Elísabetardóttir, sauðfjárbóndi í Hvammshlíð í Skagabyggð, hefur haldið utan um verkefnið í samstarfi við vísindamenn úr fimm Evrópulöndum með aðkomu Stefaníu Þorgeirsdóttur, riðusérfræðings á Keldum, og Eyþórs Einarssonar, ráðunautar frá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins. Hún segir að enn hafi ekki fundist fleiri sýni með þessum breytileika, en sýnatakan og raðgreiningin úr lifandi kindum um landið allt hafi gengið vonum framar. „Meira að segja hafa nokkrir bændur látið raðgreina kindur á eigin kostnað og samþykkt notkun niðurstaðna. Á þennan hátt hefur verið hægt að senda fleiri en 2.400 sýni í raðgreiningu til þessa og niðurstöður liggja þegar fyrir úr fleiri en 1.800 lifandi kindum.“

Kindum með arfgerðina fækkaði með niðurskurði

Það sem kom mest á óvart, að sögn Karólínu, er að breytileikunum í príonpróteininu (sem segir til um næmi kinda fyrir smiti) er hægt að skipta í tvo flokka. Annars vegar eru til þeir sem finnast auðveldlega í venjulegum stikkprufum (á milli 10 og 30 úr hverri hjörð), og þeir sem eru með upprunalega ástand príonpróteinsins (arfgerðin ARQ án breytileika) sem er til staðar í 70 til 90 prósenta tilvika þessa flokks. Í hinum flokknum eru þeir breytileikar sem eru svo sjaldgæfir að mjög tilviljunarkennt er að finna þá, eins og T137, C151 og R231R+L237L, sem er tvöfaldur breytileiki og hefur ekki verið rannsakaður til þessa.

„Einnig er ljóst að bæði hjarðir og svæði, ekki síst líflambasölusvæði, geta verið mjög ólík varðandi hlutföll breytileikanna. Á Ströndum til dæmis, þar sem næstum allt fé er kollótt, hafa fundist allir breytileikar nema T137, á meðan norðausturhornið – þar sem fé er svo til allt hyrnt – virðist eingöngu búa yfir algengustu breytileikunum. Einnig kom í ljós að með niðurskurði riðuhjarða hurfu greinilega hjarðir sem höfðu breytileikann T137. Í kringum 1999 fannst hann í 2,8 prósent kindanna á riðusvæðum, en meðal þessara 1.841 lífandi kinda sem er búið að raðgreina í ár eru bara tvær með T137,“ segir Karólína.

– Meira um fyrstu niðurstöður rannsóknarinnar á blaðsíðu 66 í nýjasta Bændablaðinu.