Breytingar á lögum um þjóðfánan samþykktar á Alþingi

Breyting á lögum um þjóðfána Íslendinga var samþykkt á Alþingi í gær. Í grundvallaratriðum felast breytingarnar í því að ekki þarf sérstakt leyfi ráðuneytisins til að nota hinn almenna þjóðfána við markaðsetningu á vöru eða þjónustu.

Breytingar á þessum lögum hafa legið fyrir þinginu í um eitt ár og fóru í gegnum aðra umræðu þann 27. janúar síðastliðinn. Til stóð að afgreiða það svo 1. febrúar, en þá komst það reyndar aldrei á dagskrá. Ástæðan var síðbúnar athugasemdir frá Samtökum iðnaðarins við fyrirliggjandi frumvarp, þar sem lagt var til að girt yrði fyrir þann möguleika að hægt yrði villa um fyrir neytendum með því að merkja vörur framleiddar úr innfluttu landbúnaðarhráefni (til dæmis kjöti, mjólk og grænmeti) með íslenska fánanum. 

Í frumvarpinu, eins og það leit út fyrir 3. umræðu, voru undanþáguákvæði sem heimiluðu notkun á þjóðfánanum til að merkja vörur sem framleiddar hafa verið hér á landi í að minnsta kosti 30 ár undir íslensku vörumerki, jafnvel þótt úr innfluttu hráefni væru að stóru eða litlu leyti.  

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ákvað að taka tillit til þessara athugasemda og í nefndaráliti segir meðal annars:

„Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að þegar um er að ræða landbúnaðarhráefni, sem framleidd eru á Íslandi, geri neytendur í vaxandi mæli kröfu um að uppruna þeirra sé getið í merkingum. Þannig geti verið hætta á að neytendur muni álíta það villandi að vörur framleiddar úr innfluttum landbúnaðarhráefnum, t.d. kjöti, mjólk og grænmeti, beri íslenska fánann. Nefndin fellst á nauðsyn þess að bregðast við því og leggur til viðbótarákvæði sem felur í sér undanþágu, þ.e. að vara teljist ekki íslensk ef hún er framleidd úr innfluttu hráefni sem telst vera einkennandi hluti vörunnar og er eðlislíkt búvöru, þ.m.t. afurðir eldisfiska, sem er ræktuð hér á landi, vöru sem er framleidd hér á landi á garðyrkjubýli, gróðrarstöð eða garðyrkjustöð, eða nytjastofnum sjávar sem veiddir eru af íslenskum skipum innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi.

    Nefndin fellst einnig á sjónarmið um að gera þurfi greinarmun á vöru sem hönnuð er á Íslandi undir íslensku vörumerki eftir því hvort hún er framleidd hérlendis eða erlendis. Nefndin tekur undir að þótt hvort tveggja megi merkja með fánanum sé mjög mikilvægt að jafnframt komi ætíð fram í merkingu vöru í hvaða landi hún er framleidd. Nefndin telur að slíkt sé til þess fallið að veita neytendum eðlilegar upplýsingar um vöruna.

    Nefndin leggur einnig til að ráðherra verði falið að útfæra nánar í reglugerð hvað teljist nægileg aðvinnsla, hvað teljist einkennandi hluti vöru og eðlislíkt hráefni og skilgreiningu framleiðslulands.“