Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 1 árs.
Grafalvarleg staða kjötframleiðslu
Skoðun 9. júní 2022

Grafalvarleg staða kjötframleiðslu

Höfundur: Ágúst Torfi Hauksson, forstjóri Kjarnafæði Norðlenska

Margt fellur með íslenskri kjötframleiðslu, landgæði, vatn, skilningur neytenda á hreinleika og heilnæmi vörunnar og metnaður þeirra sem framleiðsluna stunda.

Ágúst Torfi Hauksson

Það eru hins vegar í núverandi umhverfi verulega ógnanir við þennan grunnatvinnuveg þjóðarinnar, landbúnað. Þessar ógnanir eru ekki bara ógn við landbúnaðinn sem atvinnugrein heldur ógn við fæðuöryggi þjóðarinnar og sjálfbærni. Hækkanir á aðföngum hafa verið fordæmalausar á sama tíma og vaxtastig er í íþyngjandi hæðum. Nú er svo komið að róttækar breytingar verða að eiga sér stað svo bændur geti haldið áfram sinni starfsemi.

Fram hefur komið opinberlega, m.a. í skýrslum Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins (RML), að framleiðslukostnaður hefur verið umfram tekjur af framleiðslunni að teknu tilliti til stuðnings í gegnum búvörusamninga. Varðandi nautakjöt kemur fram í skýrslu frá því í júní 2021 að meðal EBITDA framleiðenda dugði ekki fyrir meðal afskriftum og fjármagnsliðum árið 2019 og staðan nú er enn alvarlegri þar sem afurðaverðshækkanir hafa ekki fylgt aðfangahækkunum.

Sauðfjárræktin hefur átt við mikla erfiðleika að etja undanfarin ár og útreikningar bæði RML og Bændasamtaka Íslands, sem meðal annars hafa verið kynntir á opnum fundum og skýrslum (RML 2021), leiða fram að afkoman var ósjálfbær fyrir þær kostnaðarverðshækkanir sem nú ríða yfir. Sama gildir um svínakjötsframleiðslu og alifugla þar sem fóðurkostnaður er langstærsti kostnaðarliðurinn, þar hefur hallað mjög á ógæfuhliðina samhliða aðfangahækkunum undanfarin misseri.

Staða kjötgreinanna er alvarleg og auka verður tekjur bænda ef forsvaranlegt á að vera að halda framleiðslu áfram og tryggja þannig fæðuöryggi, byggðafestu og lágmarksafkomu framleiðenda. Þær hækkanir sem nauðsynlegar eru til að mæta brýnni þörf eru taldar í tugum prósenta í öllum kjötgreinum.

Afkoma afurðastöðva hefur verið með þeim hætti undanfarin ár, eins og sést meðal annars í skýrslum sem unnar hafa verið fyrir ráðuneyti landbúnaðarmála, sú nýjasta unnin af Deloitte og gefin út 6. apríl 2021, að þar er af litlu að taka. Það blasir því við að eigi bændur að geta haldið framleiðslu áfram mun það skila sér að óbreyttu í verulegum hækkunum á kjötafurðum til neytenda.

Á undanförnum árum, þegar eitthvað hefur bjátað á í landbúnaði, t.d. hrun á erlendum mörkuðum fyrir bæði kjöt og aukaafurðir, heimsfaraldur, áburðarverðshækkanir og fleira, hefur ríkið komið að málum með einskiptis aðgerðum til handa bændum. Það er góðra gjalda vert en það er áríðandi að búa þannig um hnúta til framtíðar að greininni sé gert kleift að starfa og keppa við eðlilegar og sanngjarnar aðstæður.

Samkvæmt fyrrnefndri skýrslu unninni af Deloitte kemur fram að skýrsluhöfundar meta rekstrarhagræði af því að ráðast í aukna hagræðingu í slátrun á sauðfé og stórgripum vera á bilinu 0,9-1,5 milljarða króna og auk þess myndi fjárbinding greinarinnar lækka um 0,9-1,8 milljarða króna og draga úr fjárfestingarþörf til framtíðar. Þetta tækifæri blasir við.

Með auknum heimildum til hagræðingar væri unnt að hækka verð verulega til bænda án þess að það hefði sambærileg áhrif á verð til neytenda með tilheyrandi áhrifum á framfærslukostnað og vísitölu neysluverðs.

Til að þetta megi verða þarf lagabreytingu en stjórnvöld og starfshópar á þeirra vegum hljóta að horfa til þessa atriðis við vinnu sína á næstu vikum.

Er framtíðin lægra verð fyrir minni gæði?
Skoðun 15. febrúar 2024

Er framtíðin lægra verð fyrir minni gæði?

Við sem neytendur gerum miklar kröfur til innlendrar matvælaframleiðslu og við t...

Heilsársvegur yfir Öxi er skynsamleg fjárfesting
Skoðun 16. nóvember 2023

Heilsársvegur yfir Öxi er skynsamleg fjárfesting

Tilhneiging stjórnmálamanna er að líta á fjármagn sem veitt er í samgöngur sem k...

Óvissutímar
Skoðun 16. nóvember 2023

Óvissutímar

Á óvissutímum með eldgos yfirvofandi, þegar þetta er skrifað, er hægt að fullyrð...

Hinn glæsilegi árangur
Skoðun 14. nóvember 2023

Hinn glæsilegi árangur

Mér líður satt að segja hálf hjárænulega að setjast við skriftir um þrasið og ós...

Dagur sauðkindarinnar
Skoðun 13. nóvember 2023

Dagur sauðkindarinnar

Dagur sauðkindarinnar í Rangárvallasýslu var haldinn í reiðhöllinni Skeiðvangi á...

Áhættumatið og aðför að íslenskum hagsmunum
Skoðun 1. ágúst 2023

Áhættumatið og aðför að íslenskum hagsmunum

Í fréttatilkynningu Hafrannsóknastofnunar og í grein Ragnars Jóhannssonar, ranns...

Landbúnaðurinn og aðstoð við Úkraínu
Skoðun 8. júní 2023

Landbúnaðurinn og aðstoð við Úkraínu

Við lifum á óstöðugustu og hættulegustu tímum síðan síðari heimsstyrjöldinni lau...

Notkun sýklalyfja í landbúnaði
Skoðun 8. júní 2023

Notkun sýklalyfja í landbúnaði

Í nóvember 2022 kom út tólfta skýrsla Evrópsku eftirlitsstofnunarinnar um notkun...