Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 2 ára.
Jens-Eike Täubert rannsakar tilfelli sýkingar af PDS heilkenni í brúnum silungi.
Jens-Eike Täubert rannsakar tilfelli sýkingar af PDS heilkenni í brúnum silungi.
Mynd / Dýralíffræðideild TUM
Fréttir 21. desember 2018

Silungadauði rakinn til víruss sem drepur líka lax í Norður-Atlantshafi og Kyrrahafi

Höfundur: Hörður Kristjánsson
Á hverju sumri drepst brúnn silungur í tonnatali í ám og vötnum í Suður-Þýskalandi, Austurríki og Sviss. Nú hefur þverfaglegt teymi frá Tækniháskólanum í München (TUM) komist að því að orsök þessa dularfulla silungadauða er áður óþekktur vírus sem herjar m.a. á lax í Norður-Atlantshafi og Kyrrahafi. 
 
Staðirnir sem silungadauðans hefur orðið vart í fyrrnefndum löndum eru alltaf þeir sömu ár eftir ár og fórnarlömbin eru í öllum tilvikum brúnn silungur. Á nokkrum dögum eftir smitun verður roð þeirra mjög dökkt og síðan drepast fiskarnir. Vísindamen hafa reynt að grafast fyrir um þennan fjöldadauða í silungastofninum án árangurs um áratugaskeið þar til nú. 
 
Brúnn silungur (brown trout) sem Íslendingar þekkja sem urriða. 
 
Með því að beita óvenjulegum rannsóknaraðferðum hefur prófessorinn og líffræðingurinn Ralph Kühn og rannsóknarteymi hans í Tækniháskólanum í München tekist að bera kennsl á sjúkdómsvaldinn sem veldur þessu dökknunarheilkenni [the proliferative darkening syndrome - PDS] á roði brúnna silunga.  
 
„Stærsta áskorunin var að komast að því hver væri þessi sjúkdómsvaldur sem enginn þekkti deili á. Menn voru alls ekki vissir um hvort þetta var af völdum víruss, baktería eða vegna eitrunar í umhverfinu,“ segir Kühn. Í tíu ár héldu vísindamenn áfram að leita að orsökinni. Settar voru upp tilraunastöðvar við ána Ille nærri Obersdorf í Þýskalandi þar sem þessa sjúkdóms hafði aldrei orðið vart. Önnur stöð var sett upp neðar á vatnasvæðinu nærri Kempten þar sem brúnn silungur drapst á hverju sumri. Á báðum stöðum settu rannsakendur upp fiskabúr sem vatn var leitt í úr ánum. Þeir veiddu fisk til að setja í búrin á tímabilinu frá maí og fram í september og tóku úr þeim húð- eða roðsýni sem voru síðan fryst og send í rannsókn í Tækniháskólanum. 
 
Orsökin reyndist vera vírus
 
Athuganir vísindamanna bentu til að PDS þróaðist í þrem áföngum. Í upphafi virtust fiskarnir heilbrigðir. Síðan byrjuðu innyfli að breytast eins og lifur og nýru. Í þriðja fasa sjúkdómsins fór roð fiskanna að dökkna og fljótlega eftir það drápust þeir. Vegna þessarar þróunar sjúkdómsins fór okkur fljótlega að gruna að orsök heilkennisins væri veirusjúkdómur,“ sagði Kühn. 
 
Skyldur vírus sem drepur lax í Atlantshafi og Kyrrahafi
 
Til að einangra vírusinn í sýnunum beittu vísindamennirnir nútíma sameindaerfðafræðilegum aðferðum sem þekktar eru sem „næstu kynslóðar tækni“. Hægt er að ná fram mjög nákvæmum greiningum með slíkri tækni. Beittu vísindamennirnir einnig tölvutækninni til að finna nákvæmlega þessa sjúkdóms­valdandi veiru í fyrir­liggjandi gagnabanka. Var genamengið í þessum vírus síðan borið saman við þekkta vírusa og gátu þannig ákvarðað erfðamengi sjúkdómsvaldsins. Kom þá í ljós að veiran er skyld veiru sem veldur smiti í laxi í Norður-Atlantshafi og í Kyrrahafi og veldur þar miklu tjóni. 
 
Næsta skref er að rækta veiruna á rannsóknarstofu og kanna orsakirnar fyrir því af hverju hún finnist bara í ákveðnum hluta vatnakerfis í Ölpunum og í hvaða mæli viðskipti með fisk getur breytt út sjúkdóminn. 

Skylt efni: fisksjúkdómar

Ísteka riftir samningum við bændur
Fréttir 8. desember 2021

Ísteka riftir samningum við bændur

Líftæknifyrirtækið Ísteka hefur rift samningum við þá bændur sem sjást beita hry...

New Holland T6 Metan, sjálfbærasta dráttarvélin 2022
Fréttir 8. desember 2021

New Holland T6 Metan, sjálfbærasta dráttarvélin 2022

New Holland dráttar­véla­framleiðandinn heldur áfram að sópa að sér verðlaunum o...

Konur borða meira af laufabrauði en karlar
Fréttir 8. desember 2021

Konur borða meira af laufabrauði en karlar

Um 90% þjóðarinnar borða laufabrauð um jólin samkvæmt könnun sem Gallup gerði fy...

Skortur á yfirsýn í úrgangs- og loftslagsmálum
Fréttir 8. desember 2021

Skortur á yfirsýn í úrgangs- og loftslagsmálum

Niðurstöður könnunar benda til skorts á yfirsýn í úrgangs- og loftslagsmálum. Sa...

Erfðabreytt búfé
Fréttir 6. desember 2021

Erfðabreytt búfé

Erfðafræðingar binda vonir við að með aðstoð erfðatækni megi koma í veg fyrir al...

Íbúar hópfjármagna byrjun framkvæmda
Fréttir 6. desember 2021

Íbúar hópfjármagna byrjun framkvæmda

„Undanfarin ár hefur sveitarstjórn Húnaþings vestra lagt áherslu á að framkvæmdu...

Óviðunandi vetrarþjónusta við vinsæla ferðamannastaði
Fréttir 6. desember 2021

Óviðunandi vetrarþjónusta við vinsæla ferðamannastaði

Það er til mikils að vinna að koma á bættri vetrarferðaþjónustu á Norðurlandi. E...

Erlendir ferðamenn hafa greitt um 30 milljónir fyrir ferðir um Vaðlaheiðargöng
Fréttir 6. desember 2021

Erlendir ferðamenn hafa greitt um 30 milljónir fyrir ferðir um Vaðlaheiðargöng

Erlendir ferðamenn sem farið hafa um Vaðlaheiðargöng á þessu ári hafa greitt fyr...