Rekstrarafkoma sauðfjárbænda 2024: Greiddu 169 krónur með hverju kílói

– Rekstrarniðurstaða fyrir fjármagnsliði batnar verulega

Samkvæmt nýju rekstraruppgjöri Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins fyrir sauðfjárbændur greiddu þeir 169 krónur með hverju framleiddu kílói af dilkakjöti árið 2024.

Jákvætt er þó að þrátt hækkanir á kostnaðarliðum batnar rekstrarniðurstaða fyrir fjármagnsliði og afskriftir verulega frá árinu 2023.

RML hefur unnið að rekstrarverkefninu í sauðfjárrækt frá 2014 og frá rekstrarárinu 2019 hafa þau bú sem taka þátt í því framleitt um og yfir fjórðung þess dilkakjöts sem framleitt er í landinu. Rekstrarniðurstöðurnar gefa því góða mynd af heildarrekstri sauðfjárbúa í landinu.  

Erfitt tíðarfar 2024

Í rekstraruppgjörinu, sem unnið var af ráðunautunum Guðfinnu Hörpu Árnadóttur og Maríu Svanþrúði Jónsdóttur, segir að frá því að verkefnið hófst hafi greinin mætt ýmsum áskorunum, sem reynt hafi á rekstrar- og bústjórn bænda. Stærsta áskorunin hafi verið verðfall sauðfjárafurða 20217 og megi sjá áhrifa af því alveg að uppgjöri ársins 2024 – og áhrif mun gæta áfram af því, sérstaklega hvað snertir skuldastöðu, fjárfestingar, viðhald og aðra þætti eiginfjármyndunar.

Í uppgjörinu sjáist einnig áhrif af erfiðu tíðarfari ársins 2024 sem má gera ráð fyrir að nái einnig til ársins 2025, í það minnsta á þeim svæðum þar sem áhrifin voru hvað mest á ræktun og bústofn.

Innlagt dilkakjöt á hverja kind í verkefninu hafi þannig aldrei verið minna á árinu 2024 frá því að verkefnið hófst auk þess sem kostnaðarliðir eins og aðkeypt kjarnfóður og aðkeypt vinna hafi hækkað verulega milli áranna 2023-2024.

Afurðatekjur ná yfir 50%

Afurðatekjur hafa hækkað töluvert undanfarin þrjú ár, eða um 42,6% og eru nú 1.172 krónur á kílóið að meðaltali hjá þátttökubúum. Opinberar greiðslur á hvert kíló hækka einnig nokkuð og er þar að hluta til um að ræða áhrif af fækkun sauðfjár og minnkandi framleiðslu þar sem greiðslur deilast á færri kg. Ónýttum beingreiðslum er nú komið í farveg til þeirra bænda sem standa í fjárfestingum í gegnum fjárfestingastuðning.

Í fyrsta sinn frá verðfallinu 2017 ná afurðatekjurnar yfir 50% af sauðfjártengdum tekjum og eru nú 51% á móti 49%, sem eru opinberar greiðslur. Tekjur á hvert kíló í verkefninu aukast um 24% á síðustu þremur árum og eru tekjur vegna sauðfjárræktar á árinu 2024 2.306 á hvert kíló.

Laun um 43% af meðalatvinnutekjum

Gjaldaliðir hækka einnig verulega, breytilegur kostnaður um 12,2% og fastur kostnaður um 29%. Laun og launatengd gjöld hækka um 35,4% á tímabilinu en þrátt fyrir það eru þau aðeins um 43% af meðalatvinnutekjum 25-65 ára á Íslandi 2024 samkvæmt  gögnum Hagstofu Íslands.

Þrátt fyrir þessar miklu hækkanir á kostnaðarliðum batnar rekstrarniðurstaða fyrir fjármagnsliði og afskriftir verulega á tímabilinu eða um 46,1%, sem teljast jákvæð tíðindi fyrir greinina.

Þegar afskriftir og fjármagnsliðir eru teknir inn verður rekstrarniðurstaðan hins vegar lakari á tímabilinu. Rekstrarniðurstaða sauðfjárbús er þannig um tíu prósent lakari en árið 2023. Það er að hluta til afleiðing af erfiðu vaxtaumhverfi í landinu fyrir þá sem eru skuldsettir en að hluta til er þar um að ræða ákveðin teikn um meiri fjárfestingar í tækjum, eignum og viðhaldi á búum, einkum seinni tvö árin þegar fjárfestingastuðningur hækkar.

Rekstrarniðurstaða sauðfjárbús sem hlutfall af sauðfjártekjum er örlítið betri en árið 2023, en þó neikvæð um 7,3%.

Minni framleiðslukostnaður eldri bænda

Í yfirlitinu eru gögnin einnig greind eftir staðsetningu búa, aldri bænda, fjárfjölda og afurðum. Lítilsháttar áhrif má sjá af aldri bænda og eru eldri bændur jafnan með minni framleiðslukostnað og hagstæðari rekstrarniðurstöðu en þeir yngri. Framleiðslukostnaður er minni á Vestfjörðum og Suðurlandi en í öðrum landshlutum öll árin en munurinn er mestur 2024.

Bústærð hefur þó meiri áhrif á framleiðslukostnað í krónum á kíló en staðsetning og aldur bónda. Framleiðslukostnaður á hvert kíló er hæstur á minnstu búunum með færri en 300 kindur á vetrarfóðrum, en minnkar svo með aukinni bústærð þar til 500 kindum á vetrarfóðrum er náð þegar hann jafnast meira út þar sem fastur kostnaður lækkar sé hann reiknaður á innlagt kjöt.

Afurðasemin skiptir mestu máli

Hæstu tekjurnar í krónum á hvert kíló eru sömuleiðis á minnstu búum en það nægir ekki til að vega upp framleiðslukostnað þar sem hagstæðasta rekstrarniðurstaðan í krónum á kíló meðaltali er á stærstu búunum í uppgjörinu.

Í yfirlitinu segir að fyrir afkomuna skipti afurðasemin þó mestu máli. Í uppgjörinu er hún mæld í innlögðum kílóum á allar ásettar ær og þau bú sem ná 30 innlögðum kílóum á allar ær skila hagnaði öll árin þrátt fyrir að svo eigi ekki við um meðalbúið. Að meðaltali noti þessi bú meiri áburð á hvern hektara en bú í öðrum afurðasemiflokkum, þau endurrækti meira, nota sæðingar meira og séu með svipaðan kostnað á hverja kind og bú í öðrum arðsemiflokkum en deila honum á mun fleiri kíló. Opinberar greiðslur deilist einnig meira niður á þessum búum en kemur ekki að sök þar sem afurðatekjurnar séu svo miklar.