Alls flokkast 70 bæir í áhættuflokk eitt

Riðu- og áhættubú:

– Klínískar eftirlitsheimsóknir samkvæmt Landsáætlun

Í nýrri riðureglugerð er Matvælastofnun gert skylt að sinna opinberri klínískri skoðun á riðubúum og áhættubúum.

Í útgefinni Landsáætlun um útrýmingu sauðfjárriðu er að finna skilgreiningu á áhættubúi, en það er bú sem hefur faraldsfræðilegar tengingar við riðubæ undangengin sjö ár fyrir staðfestingu riðunnar. Í töflu sex í Landsáætluninni er að finna yfirlit yfir þrjár gerðir áhættuflokka skilgreindra áhættubúa og í töflu sjö er yfirlit yfir reglur sem gilda gagnvart riðubúum og áhættubúum.

Skráð í riðumælaborð Fjárvís

Sigurbjörg Ólöf Bergsdóttir, sérgreinadýralæknir jórturdýrasjúkdóma hjá Matvælastofnun, segir að þessi klíníska skoðun fari fram með heimsóknum á búin, einu sinni á ári á riðubúum og áhættubúum í öðrum og þriðja áhættuflokki en tvisvar á ári á áhættubúum í fyrsta áhættuflokki.

Þau atriði sem ráða röðun búa í áhættuflokka komi fram í töflu sex og einnig í viðauka II við reglugerðina. Áhættuflokkunin liggi fyrir og verið sé að skrá hana inn í sérstakt riðumælaborð í Fjárvís.  Innan stofnunarinnar hafi vinna verið hafin um vorið 2024 samkvæmt flokkuninni við afgreiðslu umsókna um leyfi til sölu líflamba.

Alls eru 70 bæir sem flokkast í áhættuflokk eitt, 30 í áhættuflokki tvö og níu bæir sem eru í flokki þrjú.

Ráðuneytið greiðir fyrir skoðanir

„Skoðanir hófust á fyrri hluta árs 2025 og var framhaldið í desember sama ár. Skoðanir á áhættubúum fyrir árið 2026 hófust í byrjun febrúar,“ segir Sigurbjörg.

Hún segir að sérstakur samningur hafi verið gerður milli atvinnuvegaráðuneytisins og Matvælastofnunar á síðasta ári þar sem ráðuneytið tók að sér að greiða fyrir klínískar skoðanir á áhættubúum og einnig söfnun sýna úr hræjum í Skagafirði. „Skagafjörður var hugsaður sem tilraunasvæði til þess að þróa verklag við slíka sýnatöku áður en farið verður í svokallaða landsdekkandi söfnun hræja og sýnatöku tengda henni sem til stendur fljótlega til þess að uppfylla kröfur Evrópusambandsins.  Eftirlitsstofnun ESA er búin að taka út meðhöndlun úrgangs sem flokkast sem áhættuúrgangur, meðal annars hræ jórturdýra, á Íslandi og hefur gefið landinu ákveðinn frest til úrbóta.

Unnið var eftir óbirtum lista yfir þá bæi sem flokkast sem áhættubæir í samræmi við töflu sex í landsáætluninni.“  

Tilkynnt um flokkunina

Sigurbjörg útskýrir að áður en listi yfir áhættubú verður birtur á heimasíðu Matvælastofnun, í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar, var álitið rétt að senda ábúendum á áhættubúum bréf þar sem þeim er greint frá því að þeir flokkist sem áhættubú og gefa þeim tækifæri á að andmæla.  „Þetta var gert í janúar 2026 og er í sjálfu sér óháð klínísku skoðununum, enda hafa menn í raun getað áætlað sína flokkun út frá listanum í töflu sex í Landsáætluninni, frá því að fyrsta útgáfa kom út árið 2024.

Andmæli bárust frá nokkrum hluta þeirra bæja sem fengu bréfið um að þeir flokkuðust sem áhættubæir.  Farið var vel yfir andmælin og í einhverjum tilfellum töldum við þau eiga við rök að styðjast og breyttum flokkun í samræmi við það.

Þessi klíníska skoðun er skipulögð þannig að fyrri umferð vetrarins er farin að hausti á tímabilinu frá lokum sláturtíðar fram að áramótum.  Seinni umferð vetrarins fer fram á tímabilinu frá janúarbyrjun fram til loka mars. Stefnt er að því að komast hjá heimsóknum þegar komið er fram í apríl til þess að vera ekki á ferðinni þegar komið er nálægt sauðburði.“