Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 7 ára.
Mörgum spurningum enn ósvarað
Fréttir 7. apríl 2015

Mörgum spurningum enn ósvarað

Höfundur: Hörður Kristjánsson

Á mánudag var haldið málþing í Bændahöllinni um áhrif eldgossins í Holuhrauni á gróður og lífríki. Mörg áhugaverð erindi voru flutt á málþinginu sem lýstu þeim rannsóknum sem framkvæmdar hafa verið og eru fyrirhugaðar.

Gerður Stefánsdóttir hjá Veðurstofu Íslands ræddi áhrif gossins í sínu erindi. Kom fram að Veðurstofan sinnti viðamikilli vöktun á gosinu allan gostímann og hófst sú vöktun reyndar vel fyrir gos. Var Veðurstofan þar í lykilhlutverki varðandi viðbragðsáætlun ásamt Almannavörnum. Byggt var á margvíslegum rannsóknum, eins og flugi, rannsóknum á staðnum, rauntímamælingum á gastegundum, sýrustigi í úrkomu, ákomu flúors og brennisteinsdreifingu gosefna og fleira.

Áhrif súrnunar í ám og vötnum

Halla Margrét Jóhannesdóttir hjá Veiðimálastofnun ræddi áhrif súrnunar á lífríki í ám og vötnum. Í erindi hennar kom fram að viðkvæmustu vatnavistkerfin eru yfirleitt á gömlu bergi þar sem lítið er um jarðveg og gróður. Slíkt berg er helst að finna á Vestfjörðum og einnig á Austfjörðum sem liggja nærri gosstöðvunum. Á ungum berggrunni, næst gosbeltinu, eru vatnavistkerfi í minnstri hættu. Þar er sýrustig náttúrlega hærra og basavirkni meiri þannig að sýrustig lækkar síður. Þrátt fyrir að vötn sem eru næst gossvæðinu ættu að vera síður viðkvæm gerir loftborna mengunin illmögulegt að vita hvar þetta kemur niður.
Súrnun getur haft áhrif á vatnalífverur í öllum þrepum fæðukeðjunnar. Sé mikið af uppleystu lífrænt kolefni til staðar í vatni virðist það þó geta haft afeitrunaráhrif fyrir lífverur þegar kemur að áli og öðrum málmum á jónaformi.

Þar sem súrnun getur breytt tegundasamsetningu, þéttleika og næringargildi í vatnagróðri, hryggleysingjum og fiskum getur það haft áhrif á viðkomu vatnafugla sem treysta á þessa fæðu.

Reikna má með staðbundnum breytingum á gróðri

Í erindi Sigurðar H. Magnússonar, Erlings Ólafssonar og Kristins Hauks Skarphéðinssonar hjá Náttúrufræðistofnun, kom m.a. fram að eldgosið hafi að mörgu leyti verið mjög sérstakt. Það framkallaði ekkert öskufall, en einkenndist af miklu hraunrennsli og mikilli loftmengun. Það eru einkum gastegundir sem upp komu í gosinu sem menn hafa áhyggjur af að geti valdið skaða í lífríkinu. Þar er um að ræða mengun af völdum brennisteinsdíoxíns, brennisteinsvetnis, koldíoxíðs og kolmónoxíðs. Staðsetning gossins reyndist þó vera afar heppileg á margan hátt, langt frá byggð og á mjög gróðurlitlu svæði. Þá var gosið líka á heppilegum árstíma ef svo má að orði komast, því það hófst 31. ágúst í lok vaxtartímaplantna og lauk 27. febrúar en vaxtartími plantna hefst yfirleitt ekki fyrr en um 15. maí.  Áhyggjur vísindamanna beinist nú helst að mögulegri uppsöfnun eiturefna í snjó í kringum gossvæðið sem gæti haft áhrif á gróður og lífríki vatna þegar snjóa leysir.
Í nágrenni  Holuhrauns er ekki mikið beitarland nema þá helst fyrir hreindýr. Reikna má þó með einhverjum  staðbundnum breytingum á gróðri vegna eldgossins. Hinsvegar er spurning sett við áhrif á önnur spendýr eins og ref, mink og mýs. Í erindinu kom fram að fréttir hafa borist af músadauða við Holuhraun og eins  við Fornustekka nærri Höfn í Hornafirði og við Hlíð í Lónsvík. Afar litlar rannsóknir eru fyrirliggjandi um áhrif gosmengunar á fugla.

Lungu fugla gera þeim kleift að taka upp tvisvar sinnum meira af lofti en flest spendýr og því eru þeir viðkvæmari fyrir loftmengun. Þess vegna hafa kanarífuglar oft verið notaðir í kolanámum í gegnum tíðina til að vara menn við gasmengun. Óljósar fregnir eru þó um fugladauða við Holuhraun. Auðnutittlingar fundust dauðir á Hrafnkelsdal eftir mikinn mengunardag – að öðru leyti eru engar vísbendingar um fugladauða. Fuglalíf er nánast ekkert í umhverfi Holuhrauns en væntanleg umferð farfugla  er á tímabilinu júlí til október og í apríl og maí.

Þá kom fram í erindinu að Ísland hefur tekið þátt í alþjóðlegu vöktunarverkefni frá 1990 um áhrif loftmengunar á mosa. Byggist það á mælingum  á styrk þungmálma í mosa. Það verkefni gerir þó aðeins ráð fyrir sýnatöku á fimm ára fresti. Eftir Eyjafjallajökulsgosið 2010 mældust skemmdir á mosa á allstóru svæði á sunnanverðu landinu.

Margþætt áhrif á trjágróður bæði til góðs og ills

Edda Sigurdís Oddsdóttir, Rannsóknastöð skógræktar á Mógilsá, flutti einnig erindi á málþinginu um áhrif eldgoss á skógrækt. Kom fram að hægt er að bera saman skógvaxtarmælingar fyrir og eftir gos til að meta áhrifin. Þess má geta að aukinn styrkur sumra mengandi lofttegunda eins og koltvísýrings hefur vaxtahvetjandi áhrif á tré. Hins vegar dregur brennisteinsvetni úr trjávexti svo samspilið getur verið flókið.

Skylt efni: Eldgos | holuhraun

Óeining innan ESB um að framfylgja algjöru viðskiptabanni á Rússa með olíu og gas
Fréttir 20. maí 2022

Óeining innan ESB um að framfylgja algjöru viðskiptabanni á Rússa með olíu og gas

Klofningur er innan Evrópu­sam­bandsins varðandi kaup á gasi og olíu frá Rússlan...

Bankar og stórfyrirtæki óttast samdrátt efnahagslífsins
Fréttir 20. maí 2022

Bankar og stórfyrirtæki óttast samdrátt efnahagslífsins

Þýski stórbankinn Bundesbank varar Evrópusambandið við að allsherjar viðskiptaba...

Umsóknarfrestur um styrki til aðlögunar að lífrænum framleiðsluháttum framlengdur
Fréttir 20. maí 2022

Umsóknarfrestur um styrki til aðlögunar að lífrænum framleiðsluháttum framlengdur

Matvælaráðuneytið vekur athygli á að umsóknarfrestur vegna styrkja til aðlögunar...

Tæplega 80 þúsund gistinætur og  Íslendingar í miklum meirihluta
Fréttir 19. maí 2022

Tæplega 80 þúsund gistinætur og Íslendingar í miklum meirihluta

„Við trúum því að veðrið verði áfram með okkur í liði og að við eigum gott og fe...

Tillögur matvælaráðherra til fæðuöryggis Íslands
Fréttir 18. maí 2022

Tillögur matvælaráðherra til fæðuöryggis Íslands

Í gær lagði Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra fram tillögur fyrir ríkisstjór...

Auglýsing um tollkvóta vegna innflutnings á blómum
Fréttir 18. maí 2022

Auglýsing um tollkvóta vegna innflutnings á blómum

Umsóknar- og tilboðsferli vegna úthlutunar tollkvótans fer fram með rafrænum hæt...

Eftirspurnin eftir liþíum talin vaxa um 4.000% til 2040
Fréttir 18. maí 2022

Eftirspurnin eftir liþíum talin vaxa um 4.000% til 2040

Ört vaxandi verð á liþíum, sem notað er m.a. í bíla- og tölvu­rafhlöður, er fari...

Miðaldaminjar fundnar í Grímsey
Fréttir 17. maí 2022

Miðaldaminjar fundnar í Grímsey

Nú er unnið að undirbúningi kirkjubyggingar í Grímsey en smíði hennar mun hefjas...