Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 4 ára.
Arngrímur Thorlacius og Elísabet Axelsdóttir við massagreini.
Arngrímur Thorlacius og Elísabet Axelsdóttir við massagreini.
Líf og starf 28. september 2018

Greinir heysýni til útflutnings og stundar efnagreiningar fyrir bændur og áhugafólk

Höfundur: Vilmundur Hansen

Helstu verkefni Efnagrein­ingar ehf. eru hey- og jarðvegsefna­greiningar fyrir bændur, efna­grein­ingar vegna rannsókna í landbúnaði, greiningar fyrir garðyrkjubændur og áhugafólk í garðrækt. Elísabet Axelsdóttir og Arngrímur Thorlacius eru eigendur Efnagreiningar ehf.

Að sögn Elísabetar fram­kvæmir fyrirtækið stein- og snefilefna­greiningar í skít, blóði, vatni, fóðri, matvælum og nánast hverju sem er. Auk orku­efnamælingar, mælinga á prótein, fitu, ösku og þurrefni, í hvers kyns efniviði úr lífheiminum.

„Við gerum einnig einfaldar örverugreiningar, einkum á neysluvatni. Greining gróffóðurs fyrir bændur krefst auk þess margra sérhæfðra mæliþátta s.s. sykurs, mjólkursýru, smjörsýru, ediksýru, ammóníaks og leysanlegs próteins.“

Gráfóðurgreiningar gerðar með afsegulbylgjum

Að sögn Arngríms er mikilvægur hluti gróffóðursgreininganna svonefndar NIR-greiningar, kenndar við nær-innrautt svið rafsegul­bylgna.

„Innrauða sviðið hefur lengri bylgjulengdir og því minni orku en geislar sýnilegs ljóss. Þetta bylgjusvið er okkur ósýnilegt, en við skynjum það sem varmageislun. Sá hluti sem næst er sýnilega litrófinu nefnist nær-innrautt ljós. Allt lífrænt efni gleypir í sig ljós á þessu bylgjusviði og gleypnin ræðst af margvíslegum efnatengjum efnanna.

Nær-innrautt róf endurvarpaðs ljóss, geislunin sem ekki er gleypt, af þurru fóðursýni endurspeglar því lífrænt efnainnihald sýnisins. Samhengi efnainnihalds og litrófs er flókið því sérhvert lífrænt efni hefur mörg efnatengi og í sýni sem upprunnið er úr náttúrunni eru efnin óteljandi og styrkur þeirra misjafn.

Til að sækja marktækar upplýsingar um efnainnihald í slíkt róf þarf að reikna líkön með aðferðum fjölbreytustærðfræði og byggja á allstórum grunni (mældum litrófum) sýna með þekkt efnainnihald. Slík fjölbreytukvörðun skilar mjög hraðvirkum mælingum og eitt róf getur gefið af sér marga mæliþætti ef rétt er staðið að undirbúningsvinnunni.

Við notum NIR-greiningu til að ákvarða þætti á borð við prótein, meltanleika, tréni, sykur og leysanlegt prótein. Ef nota ætti hefðbundnar aðferðir til að greina þessa þætti yrði greiningin svo tímafrek og svo dýr að hún svaraði alls ekki kostnaði.“

Vildum gera betur

Elísabet segir að um áramótin 2014 og 2015 hafi Landbúnaðar­háskóli Íslands hætt með þjónustuefnagreiningar sínar. „Við ákváðum að freista þess að opna nýja efnagreiningastofu og þar sem rannsóknastofa Landbúnaðar­háskólans hafði dregist aftur úr varðandi tækjavæðingu og fyrirkomulag ákváðum við að gera betur.

Haustið 2015 opnuðum við Efnagreiningu ehf. Að koma upp rannsóknastofu sem þessari er bæði kostnaðarsamt og mikil vinna. Við fengum lán frá Byggðastofnun og Landsbanka Íslands til tækjakaupa og til framkvæmda við húsnæði. Lánin eru til stutts tíma og afborganir erfiðar. Mikilvægir styrkir, meðal annars frá Atvinnumálum kvenna og Framleiðnisjóði landbúnaðarins, gerðu fjármögnun auðveldari. Vinir og ættingjar á Hvanneyri og víðar lögðu mikla vinnu í að breyta húsnæðinu, sem var aflögð nautastöð, og innrétta það.

Við höfum bæði heilmikla reynslu af svona rekstri en stungum okkur þó hálfsynd út í djúpu laugina að mörgu leyti.“

Heysýnin heim

Forsendur fyrir rekstri Efnagrein­ingar ehf. eru heysýni frá bændum og segir Elísabet að ef litið sé yfir farinn veg og rýnt í fyrstu þrjú rekstrarárin komi ýmislegt á óvart. 

„Okkur hefði satt best að segja ekki órað fyrir að bændur myndu halda áfram að senda heysýni til útlanda til efnagreiningar í þeim mæli sem raun varð. Það má auðvitað deila um hvort við vorum frá byrjun með alla mæliþætti sem þurfti til að fullnægja þörf kröfuhörðustu kúabænda eða þeirra sem höfðu með leiðbeiningar að gera fyrir þessa tilteknu kúabændur, en í öllu falli þá var þetta ekki það sem við sáum fyrir. Við vorum ekki fyllilega meðvituð um þá þróun sem hafði átt sér stað með veftengda gagnagrunna og annan hugbúnað.

Núna erum við komin með fullkominn gagnagrunn sem tengist NordFor, jord.is og gagnakerfi Líflands beint yfir netið og treystum á að bændur muni í kjölfarið strax í haust steinhætta að senda heysýni utan. Fyrir utan að það hlýtur að vera farsælast fyrir íslenskan landbúnað að nota innlenda þjónustu. Þá hefur okkar þjónusta ákveðna kosti fram yfir hinn erlenda valkost. Mikið af sýnunum sem send eru utan lenda í dýrustu greiningu óháð þurrefnisinnihaldi. Ef sýnið kemur til okkar aftur á móti eru hægari heimatökin að velja greiningar eftir þurrefni og sýrustigi. Meirihlutinn af heyi frá íslenskum bændum eru lítið eða ekkert gerjuð og þarfnast því mun einfaldari og ódýrari greiningar en verkuð sýni.“

Elísabet segir það ánægjulegt að tilkynna að fyrirtækið sé komið með alla mæliþætti sem þarf fyrir dýrustu greiningarnar og að í haust bættist við smjörsýrumæling sem er bein mæling með ELISA-tækni.

„Það ætti að vera nokkur akkur fyrir bændur að hafa rannsóknarstofuna innan lands. Alltaf er hægt að hringja eða senda póst til okkar og ræða niðurstöðurnar og við endurmælum alltaf að kostnaðarlausu ef fólk er hugsi yfir niðurstöðunum.“

Heyútflutningur til Noregs

Í lokin er vert að nefna að Efnagreining ehf. hefur fengið nokkuð af heysýnum vegna sölu til Noregs.
„Við erum í samstarfi við rannsóknarstofu í Norður-Noregi, Ofotlab., sem tekur við niðurstöðum frá okkur og bætir við útreiknuðum stærðum eins og hentar fyrir þeirra markað.“

Skylt efni: efnagreining

Jóhannes Hreiðar ráðinn framkvæmdastjóri
Fréttir 8. desember 2022

Jóhannes Hreiðar ráðinn framkvæmdastjóri

Auðhumla hefur ráðið Jóhannes Hreiðar Símonarson framkvæmdastjóra Auðhumlu svf.

Gátu ekki gert grein fyrir rúmlega 81.000 löxum
Fréttir 8. desember 2022

Gátu ekki gert grein fyrir rúmlega 81.000 löxum

Matvælastofnun hefur lagt stjórn­valdssekt á Arnarlax ehf. upp á 120 milljón kró...

Dominique kveður eftir rúm 20 ár í stjórn
Fréttir 7. desember 2022

Dominique kveður eftir rúm 20 ár í stjórn

Talsverðar breytingar urðu á stjórn samtakanna Slow Food Reykjavík á aðalfundi þ...

Fjármunir til frekari þróunar á smáforriti
Fréttir 7. desember 2022

Fjármunir til frekari þróunar á smáforriti

Íslenska nýsköpunarfyrirtækið HorseDay rekur samnefnt smáforrit um flest allt se...

Framleiðsla á krefjandi tímum
Fréttir 6. desember 2022

Framleiðsla á krefjandi tímum

Fyrir skemmstu komu tveir fulltrúar frá landbúnaðartækjaframleiðandanum Kuhn í h...

Samvinna möguleg
Fréttir 6. desember 2022

Samvinna möguleg

Á Matvælaþingi matvælaráðuneytisins í Hörpu 22. nóvember flutti gestafyrirlesari...

Gúrkuútflutningur hefur fest sig í sessi
Fréttir 6. desember 2022

Gúrkuútflutningur hefur fest sig í sessi

Útflutningur á íslenskum gúrkum til Grænlands og Færeyja virðist hafa fest sig í...

Notkun á„lambatöflum“ mjög algeng á Íslandi
Fréttir 5. desember 2022

Notkun á„lambatöflum“ mjög algeng á Íslandi

Þrír starfsmenn Matvælastofnunar vekja athygli á nýjum lögum um dýralyf, í grein...