Áhættu- og viðkvæmnismat
Árlegur viðbótarkostnaður getur numið allt að 4-5% af framleiðslu- verðmæti mjólkurframleiðslu á Suðurlandi sé horft til sviðsmyndar með meiri hlýnun og markaðsóvissu. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu sem Landbúnaðarháskóli Íslands birti nýverið.
Hlýnun og lengri vaxtartími eru talin til jákvæðra áhrifa sem geta aukið framleiðslugetu jarðræktar og styrkt innlenda fóðurframleiðslu. Aukin úrkoma, umhleypingar og þurrkar eru talin geta haft neikvæð áhrif á fóðurgæði. Flestar aðlögunaraðgerðir sem greindar eru í skýrslunni teljast hagkvæmar og gagnlegar óháð þróun loftslags.
Samhliða jákvæð og neikvæð áhrif
„Hlýnun ein og sér er jákvæð. Það þýðir að ef við náum að fyrirbyggja að neikvæð áhrif valdi miklum skaða, þá eygjum við möguleika á að geta orðið kornræktarland til dæmis,“ segir Torfi Jóhannesson, sem er ráðgjafi á sviði landbúnaðar og byggðamála, rekur fyrirtækið Nordic Insights og hélt utan um gerð skýrslunnar. „Þá þurfum við að hugsa um hvar okkar besta ræktarland er. Við erum kannski með fimm sinnum meira gott ræktarland en við erum að nota. Við vitum þó ekki hver á það land, hvernig það er skipulagt og hversu aðgengilegt það er.“
Niðurstaða skýrslunnar er að tímanleg aðlögun geti haldið rekstraráhættu innan viðráðanlegra marka og skapað tækifæri sem hlýnun hefur í för með sér, svo sem aukna fóðurframleiðslu og fjölbreyttari ræktun. Aðlögunaraðgerðir geta snúið að jarðrækt, framræslu, kornþurrkun, áburðarnýtingu, birgðahaldi og varaafli.
„Það tókst að fá hugmynd um hvað það er sem við eigum að taka inn í rannsóknaráætlanir og huga að til dæmis við gerð búvörusamninga til að tryggja okkur betur. Hvort sem við förum í Evrópusambandið eða ekki, þá eru breyttir tímar á Íslandi.“
Verðhækkanir vega þungt
Samkvæmt skýrslunni getur árlegur viðbótarkostnaður numið allt að 400 m.kr. á ári eða 4-5% af framleiðsluverðmæti mjólkurframleiðslu sé horft til sviðsmyndar með meiri hlýnun og markaðsóvissu. Ytri aðfangaáhætta hefur mest vægi. Áhersla er á stærðargráðu áhrifa frekar en spá um áhrif á einstökum búum og svæði til skoðunar afmarkað við Suðurlandið. Óvissuþættir varða meðal annars verðþróun og flutning á ytri aðföngum og pólitísk áhrif sem eru óháð loftslagsbreytingum. Aukin úrkoma getur einnig haft neikvæð áhrif á gæði fóðurs og kostnað segir í skýrslunni, sé ekki gripið til viðeigandi mótvægisaðgerða.
Í skýrslunni eru dregnar upp tvær sviðsmyndir sem byggja á mismikilli hækkun hitastigs og aukningu úrkomu auk þess sem ólík þróun alþjóðlegra markaða og aðfangakeðja er tekin til greina. Við greininguna var beitt alþjóðlega viðurkenndum aðferðum. Stuðst er við loftslagssviðsmyndir SSP1 og SSP3 (Shared Socioeconomic Pathways ) í samræmi við ramma Loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna við greininguna.
Aðgerðir til að auka seiglu
Mjólkurframleiðsla er umfangsmest á Suðurlandinu en í henni endurspeglast margar loftslagstengdar áskoranir. Á svæðinu sem var til greiningar eru ríflega 160 mjólkurframleiðendur með ríflega 10.000 mjólkurkýr, sem svarar til tæplega 40% af heildarkúafjölda landsins.
Í niðurstöðum er bent á tegundir aðgerða til aðlögunar til að auka seiglu mjólkurframleiðslu og tryggja rekstraröryggi kúabænda. Sumar skapa ávinning óháð því hvernig loftslagsbreytingar þróast, svo sem kynbætur á fóðurjurtum og viðbúnaður gegn rafmagnstruflunum. „Við getum spurt af hverju við erum ekki að samnýta annað eftirlit til að auka viðnámsþrótt, svo sem að kanna hvort rafstöð sé á bæjum eða olíutankur. Svona hluti gætum við auðveldlega gert og kosta lítið,“ segir Torfi.
Aðrar aðgerðir krefjast meiri fjárfestinga eða skipulagsbreytinga en teljast skila ávinningi til lengri tíma svo sem þróun nýrra ræktunar- hátta, fjölbreyttari fóðuröflun og aukinni samvinnu framleiðenda. Enn aðrar eru kerfislægar og miða að breytingum á forsendum framleiðslukerfisins og eru háðar stefnumótun, reglusetningu og opinberri kostnaðarþátttöku. Innlend framleiðsla aðfanga, uppbygging markaðsinnviða og þróun stuðningskerfa eru nefnd sem dæmi. Aðlögunargeta og -vilji eru sögð ráðast af upplýsingum, ráðgjöf, fjárhagslegu svigrúmi og hvötum.
Skýrslan er gerð á grundvelli samnings um rannsóknir á milli Landbúnaðarháskólans og atvinnu- vegaráðuneytisins. Niðurstöðum er ætlað að nýtast við stefnumótun og útfærslu aðgerðaáætlana fyrir aðlögun íslensks landbúnaðar að loftslagsbreytingum. Torfi gerir ráð fyrir áframhaldi þar sem sömu aðferð verður beitt á fleiri búgreinar og landsvæði. „Markmiðið er að það verði til greining sem nær til landbúnaðarins í heild sinni. Ég býst við að það sé áhugavert að skoða grænmetisræktun, sér í lagi útiræktun. Aðrar búgreinar er mögulega hægt að skoða saman, svo sem alifuglaræktun og svínaræktun.“
