Ætlunin að auka gæði og verðmæti framleiðslunnar
Höfundur: Hörður Kristjánsson
Ullarmóttaka og þvottastöð Ístex á Blönduósi er nú að taka í notkun tvo nýja blöndunarklefa sem ætlað er að auka og jafna gæði ullarinnar til muna sem og verðmæti framleiðslunnar.
Sigurður Sævar Gunnarsson framkvæmdastjóri segir að auk uppsetningar þessara klefa hafi verið bætt við geymslupláss til að taka við ull frá bændum. Þaðan fer ullin í tætara og síðan í þvott og þurrkun. Eftir þurrkun er ullin tætt aftur og fer þaðan inn í fyrrnefnda klefa þar sem henni er blandað til að hún verði jafnari að gæðum áður en henni er pakkað í ballapressu. Þaðan kemur ullin tilbúin til flutnings og frekari vinnslu í 300 kílóa böllum.
Svona koma ullarballarnir frá Blönduósi.
Kom til Ístex úr olíuiðnaðinum
Sigurður tók við sem framkvæmdastjóri Ístex í haust. Hann segist ekki hafa starfað í þessum geira áður. Hingað kom hann frá Texas í Bandaríkjunum þar sem hann stýrði fyrirtæki sem sá um málningarvinnu á búnaði fyrir olíuiðnaðinn.
Ístex rekur spunaverksmiðju í Mosfellsbæ þar sem lopi og annað band er framleitt úr ullinni. Þar er ekki nein ullarþvottastöð, en um árabil var sá þáttur í starfseminni í Hveragerði áður en ullarþvotturinn var fluttur á Blönduós 2004.
Jón Haraldsson framleiðslustjóri í vélasal Ístex í Mosfellsbæ.
Blöndunarklefarnir eiga að skila jafnari gæðum
Sigurður segir tækifæri felast í ullariðnaðinum, en til að fá þar sæmilegt verð fyrir afurðirnar verði að tryggja jöfn gæði framleiðslunnar. Ástæðan fyrir uppsetningu blöndunarklefanna á Blönduósi sé m.a. tilkomin vegna kvartana frá erlendum kaupendum.
„Með þessu fáum við jafnari framleiðslu og líka betri vöru. Þarna getum við verið að keyra um 5 til 6 tonn í gegn í hvern klefa og þá vitum við að öll sú ull er af sama gæðaflokki. Jafnframt þessum breytingum er gæðakerfi styrkt og tölvuvætt. Þá hefur Sunna Jökulsdóttir textílverkfræðingur verið ráðin sem gæða- og þróunarstjóri.
Til að gera þetta þurftum við að fara í talsverðar framkvæmdir á Blönduósi. Einna seinlegast hefur verið að styrkja rafkerfið í verksmiðjunni. Nú er þessu öllu að verða lokið og prófanir að fara fram. Við verðum að fara rólega af stað og höfum ekki getað tekið við allri ull eins hratt og áður. Við þökkum fyrir þolinmæði bænda á meðan við náum fullum afköstum.“
Um 750 tonn af ull kom inn árlega í stöðina á Blönduósi
Sigurður segir að í gegnum þvottastöðina á Blönduósi fari um 750 tonn af ull á ári. Stærsti hlutinn er hvít ull. Hann segir að mikill verðmunur sé milli flokka og geti þá skipt miklu máli hvernig bændur skili frá sér ullinni. Fyrir lakasta flokkinn er Ístex að greiða 60 krónur á hvert kíló, en 492 krónur fyrir mestu gæðin. Ofan á það leggst svo beingreiðsla frá ríkinu til bænda.
Grófir ullarhnoðrar skemma fyrir
Verðflokkarnir taka bæði mið af því hvort ullin er mislit eða ekki og eins fínleika ullarinnar. Ef gróf hnakkahár og gróf lærull er í ullinni þá fellur hún mjög í verði. Segir Sigurður að erfitt sé að hreinsa þessi grófu hár úr á vinnsluferlinu nema að handhreinsa það í upphafi. Ef svona ull fer í gegnum ferlið þá veldur það víða erfiðleikum. Þetta skipti miklu máli, sér í lagi varðandi ull sem er seld erlendis.
Sigurður segir að vissulega hafi bændur misjafna aðstöðu til að flokka og hreinsa ull sem þeir senda frá sér.
„Það sem skiptir miklu máli er virkt ullarmat og ef menn geta klippt frá grófa, skítuga og/eða gallaða ull. Það kostar mikla fjármuni ef hún fer með í gegnum vinnsluna. Það hefur því bein áhrif á framvinduna í vinnslu hráefnisins, bæði hversu auðveld hún er í vinnslu og einnig endanlegt verð sem hægt er að fá fyrir ullina.“
Flestir bændur senda frá sér góða ull
Segir Sigurður að yfirleitt séu bændur að senda frá sér góða ull. Því betur sem vandað er til verka í upphafi, þeim mun meiri hagur sé það fyrir alla sem að ullarframleiðslunni koma.
Þá þurfi menn líka að vera meðvitaðir um að vafasamt sé að senda slæma ull með bílum kannski þvert yfir landið til vinnslu á Blönduósi ef hún skilar sér svo sem lélegt hráefni áfram. Bæði sé af því mikill kostnaður og kolefnismengun, auk þess sem léleg ull gæti verðfellt aðra ull sem henni er blandað saman við. „Ávinningurinn er því augljós við að vandað sé til verka.“
Mikil sérstaða íslensku ullarinnar
Sérstaða íslensku ullarinnar er talsverð á heimsvísu. Hún hefur sérstakan karekter vegna þelsins og togsins. Það er vegna þess að þelið er t.d. mun fínna og liggur á grófleika sem vöntun er á. Togið er hins vegar mun grófara sem hækkar meðaltalsgrófleika íslensku ullarinnar. Þessi blanda þykir samt óvenjuleg og er sögð henta vel í teppagerð. Tæplega helmingur af þeirri ull sem hér er framleitt er seld úr landi. Megnið af þeirri ull fer til Bretlands.
Mörg tækifæri og áskoranir á markaði
„Það er fullt af skemmtilegum tækifærum í sölu á íslenskri ull. Aðalatriðið er að passa upp á gæðin og leggja áherslu á séreinkennin.
Magnið er takmarkað og ef menn sérhæfa sig í framleiðslu á gæðaull, þá eru menn tilbúnir að borga fyrir það ágætt verð. Flokkunin í upphafi skiptir því verulegu máli. Vegna smæðar okkar er líka auðvelt að markaðssetja ullina í sögulegu samhengi.
Þjóðverjar kunna t.d. vel að meta þá sögu að íslenskir bændur þekki allar sínar kindur með nafni. Fyrir þá skiptir uppruninn, vottun og öll meðferð bóndans á fénu mun meira máli en t.d. hjá breskum kaupendum sem gera minni kröfur. Því eru að skapast tækifæri í Þýskalandi og á meginlandi Evrópu vegna gagnrýni PETA á ástralska sauðfjárrækt. Í staðinn fer ástralska ullin í meira mæli til Bretlands sem þýðir þá um leið verðlækkun á ull á þeim markaði. Um leið virðast vera góð tækifæri í að finna hagkvæma leið til að auka mýkt íslensku ullarinnar.
Gengi krónunnar og ullarverð erlendis flækir stöðuna
Sigurður segir að hátt gengi íslensku krónunnar hjálpi ekki til við útflutning. Á móti þá eru innkaup á erlendum hjálparefnum og tækjum hagstæðari. Gengið sé þó að ná meira jafnvægi miðað við fyrri hluta ársins. Þar hefur hátt gengi spilað saman á neikvæðan hátt með ástralskri ull sem flætt hefur inn á Bretlandsmarkað. Því þurfi að horfa til annarra markaða eins og í Þýskalandi.
„Við höfum samt búið svo vel að hafa sterkan innanlandsmarkað. Salan hefur aukist mikið á síðustu tíu árum þó sá vöxtur hafi minnkað síðustu tvö ár. Ferðamenn kaupa talsvert af lopapeysum en þar ríkir þó líka ákveðin stöðnun miðað við fjölgun ferðamanna. Ein skýring gæti verið sú að fjölgun asískra ferðamanna hefur þar áhrif, þar sem þeir eru meira að sækjast eftir kaupum á þekktri alþjóðlegri merkjavöru. Eigi að síður er innlendi markaðurinn og þá líka til ferðamanna nokkuð sterkur og meiri dreifing í sölunni yfir allt árið,“ segir Sigurður Sævar Gunnarsson.
