Kakóbaunaraunir

Garðyrkjufræðingarnir í Garðyrkjuskólanum á Reykjum-FSu fengu fyrsta íslenska kakóaldinið eftir tíu ára ræktunarstarf og nú vaxa alíslenskar kakóplöntur í bananahúsinu.

Nokkrar atrennur hafa verið gerðar að kakóbaunaræktun á Íslandi gegnum tíðina. Plöntur hafa misfarist vegna sveppasjúkdóms í aldinum en hann hefur valdið miklum skaða í kakóbaunarækt á heimsvísu. Þá er mjög erfitt að fá lifandi kakóplöntur þar sem víðast hvar er bannað að flytja þær út af samkeppnisástæðum og flókið að flytja lifandi aldin milli landa því að spírunarhæfni fræjanna minnkar mjög 2-3 dögum eftir að fræin eru tekin úr aldininu.

Sorgir og sigrar í ræktunarferlinu

„Í nokkur skipti fengum við aldin hingað til Íslands eftir ýmsum leiðum og í öllum tilfellum voru það aðilar sem ferðuðust frá suðlægum slóðum og stungu kakóaldini ofan í ferðatöskuna sína og settu í frakt,“ segir Gurrý, Guðríður Helgadóttir garðyrkjufræðingur. En of kalt reyndist í fraktinni til að fræin lifðu það af.

„Árið 2013 var nemandi okkar, sem jafnframt er flugstjóri, á ferð frá Mið-Ameríku og hingað heim,“ heldur hún áfram. „Hann heimsótti félaga sinn sem vann á kakóplantekru, fékk hjá honum tvö aldin og kom með þau heim í
handfarangri. Við fengum þau hingað beint í skólann og opnuðum við hátíðlega athöfn. Sáðum öllum kakóbaununum sem við fengum úr þessum aldinum og alls spíruðu áttatíu plöntur,“ segir hún.

Plönturnar voru settar í sóttkví í klefa í tilraunahúsi Garðyrkjuskólans, ef ske kynni að hinn skæði sveppasjúkdómur hefði fylgt þeim. „Síðan spíra þarna upp áttatíu plöntur en af því að við þurftum að hafa þær í gróðurhúsi sem er með steyptu gólfi gekk okkur illa að halda loftrakanum nógu háum,“ segir Gurrý. „Svo þær drápust, hver af annarri. Á endanum voru ekki nema þrjár plöntur sem lifðu af og þær voru settar upp í bananahús og þar hafa þær vaxið síðan.“

Fyrstu kynslóðar plöntur

Kakóplantan er runni eða lítið tré sem verður kynþroska um 7-10 ára gömul og blómstrar þá agnarsmáum blómum. Gurrý segir fyrstu blómin hafa komið á plönturnar í bananahúsinu einmitt þegar þær voru sjö ára. Blómgun hafi svo aukist ár frá ári og þær blómstrað ríkulega í sumar. Að fá aldin var hins vegar alveg óvænt.

„Við áttum alls ekki von á þessu. Í heimkynnum plöntunnar sjá litlar sveifflugur um að fræva blómin en hér eru engar slíkar flugur. Ég fékk um daginn póst frá frönskum kakósérfræðingi sem hafði frétt af fyrsta kakóinu á Íslandi og sagði að sjálfsfrjóvgun væri þekkt hjá kakóplöntum þó að hún væri óalgeng,“ segir hún.

Aldinið var meðalstórt, innan við 20 cm á lengd og 8 cm í þvermál og í því leyndust 13 baunir. Allt að 40 baunir geta verið í einu aldini. Af baununum 13 voru 4 komnar með rætur og voru þær gróðursettar og eru því fyrstu kynslóðar íslenskar kakóplöntur og dafna vel.

Súkkulaðið mjög gott

„Okkur fannst svo spennandi að fá fyrsta íslenska kakóið að við töluðum við súkkulaði framleiðandann Omnom um að búa til súkkulaði úr baununum,“ heldur Gurrý áfram. Búið var til handgert súkkulaði úr 9 baunum og komu úr því 7-8 molar. Frumherjarnir fengu auðvitað þann heiður að njóta molanna; Gurrý ásamt samstarfsfólkinu sem hafði annast plönturnar.

„Ég bjóst jafnvel við einhverju hræðilegu,“ svarar hún, aðspurð um hvernig fyrsta íslenska súkkulaðið hafi smakkast. „Ég er mest fyrir mjólkursúkkulaði og vil hafa það dísætt, en þetta var mjög gott dökkt súkkulaði og bragðið lá á milli kaffis og súkkulaðis. Auðvitað hafði verið sett í það smá kakósmjör til að mýkja, og sykur svo það var ekki biturt. Kakómeistarinn lýsti bragðinu eins og af aðeins brenndu poppi, sem er nærri lagi,“ segir hún.

„Við vonum að þessi óalgengi atburður í kakóplöntum, sjálfsfrjóvgun, endurtaki sig og að við fáum fleiri aldin í framtíðinni,“ segir Gurrý. „Við eigum náttúrlega þrjár plöntur og fjóra nýgræðinga núna sem líta bara mjög vel út og það eru ekki nema tíu ár þangað til þeir fara mögulega að bera aldin!“

Garðyrkjuskólinn er með ýmis tromp á hendi þegar kemur að framandlegri ræktun. Kaffirunnar vaxa á Reykjum og hefur íslenskt kaffi verið selt á opnu húsi á sumardaginn fyrsta í nokkur skipti.

„Við eigum góðan slurk af baunum núna svo vonandi náum við að vera með kaffi í vor,“ segir hún og klykkir út með að vanilla sé næsta ræktunaráskorun. Hver veit nema vanillusúkkulaði með kaffikeimi verði á boðstólum í Garðyrkjuskólanum þegar fram líða stundir.