Hitler með augum samferðafólks

Þess er yfirleitt ekki langt að bíða að nafn Hitlers sé nefnt þegar umræðan berst að Trump þessa dagana. Orðin nasismi og fasismi eru heldur ekki langt undan í slíkri umræðu. Nýir heimildamyndaþættir um Hitler, sem nú eru aðgengilegir á spilara RÚV, eru raunar sagðir framleiddir til þess að svara spurningum sem stjórnmálaþróunin vestanhafs og víðar um heiminn vekur nú. Í inngangi þáttanna segir: „Nú þegar popúlískir leiðtogar eiga á ný upp á pallborðið, lítum við á Hitler frá öðru sjónarhorni. Frá sjónarhóli vina hans, aðdáenda, stuðningsmanna. Fyrst þá getum við lært af sögunni.“

Þáttaröðin heitir Uppgangur Hitlers en íslenski titillinn sleppir í raun aðalatriðinu, viðtölunum sem þáttagerðin byggir á. Á frummálinu heita þættirnir: Dictator: The Hitler Interviews. Viðtölin sem um ræðir eru við fólkið sem þekkti Hitler best, allt frá fyrrum bekkjarfélaga hans til þeirra sem voru við hlið hans þegar hann reyndi að sigra heiminn. „Flest þeirra eru nasistar,“ segir í þáttaröðinni, „sum meðsek um stríðsglæpi. Fáum þeirra er treystandi.“

Von framleiðenda er að við getum skilið hver Hitler var og hvað gerði uppgang hans mögulegan þegar við sjáum manninn með augum fólksins sem þekkti hann.

Það sem kemur í ljós er ákaflega forvitnileg en um leið hrollvekjandi mynd af manni sem var dýrkaður og dáður af samferðafólki sínu, jafnvel eftir að það fékk vitneskju um glæpi hans gegn mannkyni.

Eins og fram kemur í þáttaröðinni eru viðmælendur flestir nasistar og fáum þeirra treystandi, en það er samt átakanlegt að horfa á fólk tala vel um Hitler. Það afhjúpar blinduna sem aðdáun slær marga, sömuleiðis vald. Það er beinlínis óhugnanlegt að horfa á þessa viðmælendur réttlæta fyrir sjálfum sér og áhorfendum fylgispekt sína við illmennið sem sjálft var auðvitað siðblint. Þegar upp er staðið vekur sömuleiðis furðu að þetta fólk skuli yfirleitt hafa látið leiða sig út í það að veita viðtal.

Þættirnir eru vel þess virði að horfa á þá, þó ekki væri nema til þess að minna á lærdóminn sem við ættum öll að hafa dregið af þeirri hörmungarsögu sem þarna er reifuð. Sjónarhornið er vissulega áhugavert og vekur vonandi til umhugsunar um lærdóma sögunnar.