Fegursta kona landsins

Þeir stóðu inni í húsi biskups óðir af reiði og bjuggust til að útkljá málin í einvígi. Kannski ætluðu þeir stíga út fyrir á meðan á því stæði. Kannski ætluðu þeir að standa í biskupsstofu með pístólurnar sem James Savignac hafði komið með og dúndra þar hver á annan. Savignac var svo sem vanur skytteríi. Skotgleði hans var eitt af mörgu sem færði honum óvinsældir í Reykjavík og nærsveitum. Til að mynda var hann búinn að reita dómstjórann Magnús Stephensen og föður hans, Ólaf gamla stiftamtmann, til reiði vegna þess að hann í félagi við fleiri Breta hafði plaffað niður æðarkollur úti við Viðey og í Engey, algerlega skeytingarlaus um að fuglinn var þar til að sjá Stephensenættinni fyrir hlýjum sængum.

Aumingja Gísli Símonarson, eða faktor Simonsen, eins og hann hét upp á kaupmannaíslensku þeirra tíma. Hann var auðvelt fórnarlamb hins slóttuga Savignacs. Þegar Savignac skoraði hann á hólm þóttist Gísli fullfær um að taka í lurginn á þessum hortuga Englendingi og svaraði frýjunarorðunum afdráttarlaust. Hvernig hann hefur séð fyrir sér að þeir tækjust á er ekki ljóst, en svo mikið hafði Savignac lært af heldri manna siðum, þótt hann væri langt frá því að vera heldri maður, að hann taldi rétt að þeir miðuðu skammbyssum hvor á annan og varð Gísli að hlíta því.

En sem betur fer mátti biskup, Geir Vídalín, Geir góði eins og alþýða manna kallaði hann af því að hann var einmitt það, góður, ekki heyra á það minnst að fólk í Reykjavík skyti hvert annað um hábjartan dag. Hann talaði um fyrir þeim, sefaði þá og og að endingu afhenti Gísli Savignac aftur byssuna, ekki þó áður en annar maður þar nærstaddur hafði athugað vopnið nánar og sá að það var óhlaðið. Savignac ætlaði sér ekki að tapa þessum slag.

Þrælar ástarinnar

Þannig slapp Gísli frá því að verða skotinn eins og hundur úti á Aðalstræti, beint fyrir framan biskupshús sem enn stendur þar við götuna bikasvart. Gísli var um þær mundir verslunarmaður í Reykjavík. Hann hóf kaupmannsferil sinn suður í Keflavík þótt Norðlendingur væri að ætt og uppruna og fyrir honum átti að liggja að verða dáður og vinsæll kaupmaður á Skagaströnd, á Höfðanum eins og þá var sagt. Þar bauð hann úrvalsvöru á frábærum kjörum svo Húnvetningar létu af að versla í öðrum sveitum og jók stöðugt umsvif sín þangað til hann datt á hausinn þegar hann var í innkaupaferð í Kaupmannahöfn sumarið 1837 og dó.

Þegar þeir Savignac munduðu pístólurnar sumarið 1810 var Gísli hins vegar utan við sig af hrifningu af þeirri konu sem sagt er að hafi þá verið fegurst kvenna Reykjavíkur, ef ekki á landinu öllu. Kannski var Savignac svipaðs sinnis. Hann var í það minnsta næstu árin í tilfinningalegu haldi þessarar konu og hún bundin honum því hún átti eftir að fylgja honum til Lundúna og dekstra við hann á meðan hann sat af sér syndir sínar í Fleet-fangelsinu alræmda sem Charles Dickens útmálar í Pickwickskjölunum sem helvíti á jörðu.

Vetrarsigling

James Savignac kom til Íslands upp úr nýári 1809 á skipinu Clarence. Það var gert út af vinnuveitanda Savignacs, sápuframleiðandanum Samuel Phelps, sem ætlaði að krækja í miklar birgðir af tólg sem honum hafði verið tjáð að væru í landinu. Stríðið í Evrópu og hafnbann Breta á yfirráðasvæði Napóleons hafði sett strik í reikninga Phelps, en eftir undarlegum krókaleiðum hafði danskur kapteinn sem var fastur í Lundúnum sem stríðsfangi náð eyrum Phelps og matreitt fyrir hann fréttir sem honum höfðu borist frá öðrum strandaglópi í Lundúnaborg, Bjarna riddara Sívertsen, föður Hafnarfjarðar. Líkt og danski kapteinninn var Bjarni fórnarlamb óvildar Dana og Breta, fastur í Bretlandi á meðan leitað var leiða til að fá Breta til að leyfa verslun við Ísland.

Í eitt og hálft ár, eða frá haustinu 1807, höfðu aðeins tvö skip komist til landsins, Clarence var það þriðja. Siglingin frá Liverpool til Hafnarfjarðar var hættuspil og raunar algerlega fáheyrð. Enginn sigldi til Íslands í svartasta skammdeginu. Enginn náttúrlega nema Savignac og danski félagi hans, Jørgen Jørgensen, sem Íslendingar hafa venjulega kallað Jörund og kennt við valdatíð hans, hundadagana 1809.

Garðyrkjumaðurinn

Brátt færðu þeir Savignac og Jørgen sig til Reykjavíkur og þar sátu þeir í tvo mánuði meira og minna fastir á Clarence. Það voru mörg ljón í veginum á Íslandi og að auki var þetta ekki besti árstíminn til tólgarviðskipta. Dönsku kaupmennirnir í Reykjavík vildu hins vegar alls ekki missa farm Clarence aftur úr landi. Þar kenndi margra góðra grasa og úr varð að vörunum var skipað á land en Clarence sneri aftur til Bretlands með Jørgen Jørgensen innanborðs en eftir varð Savignac til að gæta góssins og leggja snörur fyrir heimamenn. Að áliðnu vori kæmi svo Jørgen aftur á nýju skipi, hlöðnu nýjum farmi.

Á meðan Savignac beið rigsaði hann um stræti Reykjavíkur með skammbyssu við belti, reif kjaft við menn og safnaði mottu, sem virðist ekki hafa verið algengt meðal innlendra um það leyti, því þess er sérstaklega getið í lýsingum. Honum virðist þó hafa líkað vel vistin í Reykjavík og séð fyrir sér að búa þar lengi því hann stakk upp mikinn kálgarð í brekkunni aftan við gömlu lóskurðarstofuna við Aðalstræti, þar sem nú er hótel með safni um frumbyggja Reykjavíkur í kjallaranum.

Hundadagadrottningin

Svo kom Jørgen aftur til landsins og sápuframleiðandinn Samuel Phelps með honum og þegar stiftamtmaður, Trampe greifi, var með múður gafst Phelps upp á þófinu og fékk Jørgen til að taka að sér stjórn landsins. Jørgen var þá kominn með vopnaða sveit manna á sitt band sem handtók greifann og færði hann út í skip. Síðan voru hengdar upp tilkynningar um stofnun sjálfstæðs ríkis og afsetningu „dansks myndugleika“.

Milli þess sem Jørgen stritaði við að stjórna landinu gerði hann sér glaðan dag og oft kom hann við í helsta samkomuhúsi bæjarins um þetta leyti, Klúbbnum. Þar uppvartaði fögur ung stúlka, Guðrún Einarsdóttir, norðlensk að ætt en alin uppi á Landakotstúni að mestu. Er faðir hennar, Einar Jónsson frá Dúki í Sæmundarhlíð í Skagafirði, jafnan nefndur DúksEinar í heimildum.

Guðrún og Jørgen felldu hugi saman og Guðrún varð heitmey hans og tilvonandi brúður og fékk af því nafnið „hundadagadrottning“. Þegar hundadagaríkið íslenska var lagt niður af enska skipherranum Alexander Jones 22. ágúst 1809 og Jørgen sigldi aftur til Lundúna ásamt flestum þátttakendum í þessari einstæðu uppákomu, varð Savignac eftir í bænum. Til viðbótar því að taka upp rófur og kartöflur þá um haustið spígsporaði hann áfram um troðninga Reykjavíkur með pístóluna sína, strjúkandi mottuna og gerði sér dælt við fegurðardísina Guðrúnu. Varð Savignac næsti kærasti hennar. Svo hljóp snurða á þráðinn. Þá var það Gísli Símonsen sem Guðrúnu fannst sá sætasti í bænum. En þótt þeir Gísli og Savignac hefðu drepið hvor annan í einvígi út af Guðrúnu hefði það litlu skipt fyrir Guðrúnu. Bretar sendu einn manninn enn hingað upp árið 1811 til að róta í landsmálum og verslun Íslendinga á meðan Danir voru tæknilega séð úr leik vegna Napóleonsstríðanna. Þetta var stertimennið John Parke sem fékk óðar augastað á Guðrúnu og hún á honum. Gísli faktor og James Savignac sátu eftir með sárt ennið. Nú var það Parke sem Guðrún sást með á götunum.

Parke hlóð Guðrúnu gjöfum, „gulli og silkiklæðum“ er sagt. En vart mátti hingað koma enskur ferðamaður að hann töfraðist ekki af fegurð Guðrúnar, til að mynda Henry Holland sem dvaldi hér sumarið 1810. Heimkominn sendi hann Guðrúnu bréf og gjafir, stöðugt með hugann við norðurstrandadísina sína. En Savignac var ekki af baki dottinn. Þegar Parke sneri aftur til Lundúna 1812 var ekki aðeins Guðrún með í för heldur Savignac líka. Þríeykisins biðu þó misjafnar viðtökur þegar út var komið. Guðrún vildi ekkert með Parke hafa, enda afhjúpaði hann endanlega sitt skítlega eðli á heimaslóð. Þrátt fyrir að Savignac hefði gleymt að geta þess að hann var kvæntur tveggja barna faðir og aukinheldur flæktur í skuldamál og vesen, sem varð til þess að honum var fleygt í fangelsi, var hann samt greinilega skárri pappír en Parke að mati Guðrúnar. Hún heimsótti Savignac í prísundina og kokkaði fyrir hann mat, hann og klefafélagann sem var enginn annar en gamli kærastinn hennar, sjálfur Jørgen Jørgensen.

Guðrún nýtti sér sambönd þeirra. Hún tengdi sig við áhrifafólk og gamlir Íslandsvinir, Joseph Banks og John Thomas Stanley, tóku vel á móti hinni fögru Guðrúnu. Þeir greiddu götu hennar, opnuðu heimili sín fyrir henni og kenndu henni það góða ensku að Guðrún skrifaði og talaði málið þegar hún sneri loks aftur til Íslands í ágústlok 1814. Guðrún Johnsen, eins og hún nefndist nú, undi sér ekki í litlu Reykjavík eftir kynni sín af bæði höllum og hreysum Lundúnaborgar. Hún fór til Danmerkur. Löngu síðar, árið 1845, þegar hún hefur verið á sextugsaldri, heyrðist þar af henni. Þá var hún veik, soltin og bláfátæk einstæð móðir í Kaupmannahöfn. Hver örlög hennar urðu er ekki vitað, en enginn telur að þau hafi verið farsæl.