Vinsamlegast athugið að þetta efni er eldra en 11 mánaða.
Þróun í stuðningi og afurðaverði síðan 2004 á föstu verðlagi ársins 2020. Samanburðurinn er ónákvæmur þar sem að upphæðum búvörusamninga er deilt niður á greiðslumark til þess að gefa hugmynd um umfang stuðnings m.v. framleiðslu. Útreikningar höfundar eru byggðar á gögnum frá Hagstofu Íslands og fjárlögum áranna 2004–2020.
Þróun í stuðningi og afurðaverði síðan 2004 á föstu verðlagi ársins 2020. Samanburðurinn er ónákvæmur þar sem að upphæðum búvörusamninga er deilt niður á greiðslumark til þess að gefa hugmynd um umfang stuðnings m.v. framleiðslu. Útreikningar höfundar eru byggðar á gögnum frá Hagstofu Íslands og fjárlögum áranna 2004–2020.
Skoðun 26. maí 2021

Hlauptu hraðar, segir Rauða drottningin

Höfundur: Kári Gautason, sérfræðingur hjá BÍ

Rauða drottningin í Lísu í Undralandi drottnaði yfir furðulegu konungsríki. Hún segir við Lísu að „í mínu konungsríki þarftu að hlaupa eins hratt og þú getur til þess að standa kjurr“. Það má segja að konungsríki Rauðu drottningarinnar sé víða. Það er í það minnsta staðan við framleiðslu landbúnaðarafurða.

Sífelldar tæknibreytingar draga úr kostnaði við framleiðslu sem aftur skilar sér í að raunverð matvæla lækkar og bændur þurfa að hlaupa hraðar til að vera á sama stað.

Vatnshalli í stuðningi og vöxtur

Um áratugaskeið hefur verið vatnshalli í stuðningi við framleiðslu landbúnaðarafurða. Sá halli hefur leitt til þess – ásamt vexti hagkerfisins – að á síðustu þrjátíu árum hefur stuðningurinn farið úr því að vera um 5% af landsframleiðslu í að vera 0,5%. Í myndinni hér að ofan sést hvernig þetta hefur haft áhrif á afurðaverð og stuðning við framleiðslu á mjólk. Raunverðið hefur lækkað í takt við lækkandi framleiðslukostnað vegna framfara. Þessi samanburður byggir á því að taka greiðslur skv. mjólkursamningi og setja í samhengi við greiðslumark hvers árs. Það er ónákvæmt, hluti greiðslna sem bundið er við greiðslumark hefur breyst í gegnum árin. Þó gefur þetta hugmynd um hver þróunin hefur verið.

Smám saman dregst saman vægi stuðningsins – vegna vatnshallans og vegna þeirra miklu aukningar sem hefur orðið á framleiðslu, greiðslumark ársins 2004 var 105 m. lítra á meðan það er 145 m. lítra á þessu ári. Á sama tíma hafa íslensk stjórnvöld búið þannig um hnútana að sífellt eykst samkeppni við erlenda framleiðslu með gerð viðskiptasamninga við ESB og þá staðreynd að tollarnir rýrast af verðgildi með árunum. Hlauptu hraðar, segir rauða drottningin.

Ný markmið í búvörusamningum

Aukið vægi á loftslagsmál hefur gert það að verkum að í búvörusamningum eru komin ný markmið, um að kolefnisjafna mjólkurframleiðslu fyrir árið 2040. Það er metnaðarfullt verkefni sem kallar á að hver einasti bóndi fari yfir sinn búrekstur og reyni að átta sig á því hvar hægt sé að bæta árangur. En það er fyrirsjáanlegt að verkefnið muni koma til með að auka framleiðslukostnað. Það kallar á að greinin fari enn upp um gír og hlaupi hraðar en nokkru sinni fyrr. Það hefur þó náðst árangur í því að stjórnvöld hafa viðurkennt að tollaumhverfið er hluti af starfsumhverfi landbúnaðarframleiðslu, viðræður eru hafnar við ESB um að endurskoða tollasamninginn og í drögum að landbúnaðarstefnu var það sérstaklega dregið fram að meta þyrfti bindingu bænda á kolefni til fjár með einhverjum hætti. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Vegna þess að sé það ekki gert þá mun kostnaðurinn við að kolefnisjafna greinina leka út í verðlagið og skerða samkeppnishæfni mjólkurframleiðslunnar – eða draga úr afkomu bænda.

Spurningar til þingmannsefna

Þeir þingmenn sem veljast inn á Alþingi í haust munu væntanlega afgreiða næstu endurskoðun búvörusamninga. Fullt tilefni er til þess að spyrja þingmannsefni út í afstöðu til þessara mála. Hvaða sýn hafa þeir? Taka þeir undir með Rauðu drottningunni um að bændur eigi að hlaupa sífellt hraðar til þess að standa kyrrir?

Kári Gautason,
sérfræðingur hjá BÍ

Skylt efni: matvælaframleiðsla

Hvað verður um nautakjötsframleiðsluna?
Skoðun 16. maí 2022

Hvað verður um nautakjötsframleiðsluna?

Mikið er ritað og rætt um hækkandi vöruverð og dýrari matarinnkaup þessi misseri...

Alþjóðabankinn spáir áframhaldandi hækkunum á hrávörumörkuðum
Skoðun 12. maí 2022

Alþjóðabankinn spáir áframhaldandi hækkunum á hrávörumörkuðum

Stríðið í Úkraínu hefur sett hrávörumarkaði heimsins á hliðina, breytt jafnvægi ...

Ómetanleg verðmæti
Skoðun 12. maí 2022

Ómetanleg verðmæti

Vorið er tími vonar og væntinga og þá hýrnar yfir Íslendingum, ekki síst nú efti...

Bændur eru hluti af lausninni
Skoðun 12. maí 2022

Bændur eru hluti af lausninni

Nýjar matarvenjur og sívaxandi áhersla á breyttar framleiðsluaðferðir, m.a. í la...

Heimili í dreifbýli þurfa öflugar eldvarnir
Skoðun 5. maí 2022

Heimili í dreifbýli þurfa öflugar eldvarnir

Mörg heimili í dreifbýli eru þannig í sveit sett að langt er í næstu slökkvistöð...

Hækkanir matvælaverðs í heiminum eiga sér vart fordæmi
Skoðun 28. apríl 2022

Hækkanir matvælaverðs í heiminum eiga sér vart fordæmi

Gleðilegt sumar, ágæti lesandi, og takk fyrir veturinn sem hefur verið á margan ...

Ljósin blikka
Skoðun 28. apríl 2022

Ljósin blikka

Viðvörunarljós blikka nú um allan heim vegna fyrirsjáanlegs samdráttar í matvæla...

Lúpína er eina vonin á erfiðustu svæðunum
Skoðun 7. apríl 2022

Lúpína er eina vonin á erfiðustu svæðunum

Uppblástur í Norðurþingi er mikill og þrátt fyrir áratuga sáningu grasfræs og no...